Sońǵy bir-eki aptada qaiyr surap otyrǵan eki eńgezerdei qazaq jigitin kórdim. Birinshisine úndemedim. Ekinshisi meshittiń janynda kópbalaly ana men aiaǵy joq qariianyń janynda qaiyr surap otyr. Eki qoly balǵadai, boiy up-uzyn, aiaqtary bar. «Táte, aqsha berińizshi!» dep maǵan jalynady. Shydamai kettim. «Erkek basyńmen munda qaiyr surap, ne istep otyrsyń? Jumys istemeisiń be?» - dep, keiip ótip kettim. Artymnan kele jatqan bir úlken kisi: «Durys aittyń, aiaq-qoly bútin, mynda qurylys júrip jatyr, sonda baryp, jumys istemei me?» - dep, qoldai ketti. Óz basym balaly áielder men qariialarǵa sadaqa berý jón dep bilem, biraq tepse temir úzetin eńgezerdei erkekke ne úshin sadaqa berýim kerek?
Mundai jaǵdaiǵa túskenine, árine, birinshi kezekte sol jigittiń ózi kináli. Ekinshiden, ata-anasy kináli. Qolyna qarmaq emes, balyq berip ósirgen. Bizde sońǵy ǵasyrda ata-baba ósietimen bala tárbieleý, ásirese ul tárbieleý kemshin ketti. Uldarymyzdy – qyzdai, qyzdarymyzdy – uldai etip tárbieleimiz. Uldardy kóbirek aiaimyz. Áskerge barady ǵoi. Onyń ózi «Barsa-kelmespen» teń. Qazir qai salada bolmasyn, «kári qyzdar kóp» deimiz. Al kári qyzdardyń kóptigine de ata-ana kináli. «Baýyryńa járdemdes», «Aǵańa qaras», «Inińdi mápele...» Osyndai tárbiemen ósken kóp qyzdar úi-ishine qarasamyn dep, jeke ómirine mán bermei ketedi. Kópke topyraq shashpai-aq qoiaiyn. Biraq tanystarym, jaqyndarymnyń arasynda «pálensheniń uly jumyssyz otyr eken, qyzy qarasyp jatyr» degendei áńgimelerdi jii estimin. Qazir iniler de, aǵalar da qiyndyqqa shydamaidy. Meniń bir qurbymnyń aǵasy uzaq jyldar jumys istemei úide otyrypty. Bir kúni ákelerine kúrdeli ota jasaý qajet bolady, uldan kók tiyn paida joq. Sodan turmystaǵy jáne úidegi jas qyz tapqan-taianǵanyn jinap, ákesiniń qymbat operatsiiasyn tóleidi. Aqshany kórip, ákesi eriksiz kózine jas alypty. Ulyna urysyp-urysyp, áreń jumysqa ornalastyrsa, ol bar tapqanyn qyzdarǵa jumsaidy eken.
Al jýrnalistikada júrgen qanshama qyzdar ata-anasynyń, ini-baýyrlarynyń jaǵdaiyn jasap ketti. Kóbisi jer alyp, úi salǵandar qatarynan. Sol sebepten kesh turmys quryp, densaýlyǵyn joǵaltqandar da bar. Qyzdardy qonaq kútkende de, úi tirliginde de bylai da bylai jumsaimyz. Uldar bolsa «dúkenge baryp kel» degendi unatady. Burynǵydai qala jaǵdaiynda da, aýyl tynysynda aýyr-aýyr jumystar joq. Dalada erigip júredi, kórshi balalardan boǵaýyz sóz úirenedi. Qazaq jigitteriniń kóbiniń aýzy ashylsa boldy, «shesheń men ákeńniń» dep boqtanyp otyrady. Arasynda oryssha boǵaýyz sózderdi qosady. Avtobýsta otyrǵan orystar bularǵa jaman kózimen qaraidy. Qazaqtyń qariialary da úndemeidi. Sebebi uryp jibere me dep qorqady. Buryn qazaqtyń qariialary «qoǵamdyq sanitarlar» edi. Kondýktor: «Seifýllina!» - dese, «Ái, bala, Seifýllina degen qai qatyn? Alash qairatkerleriniń aty-jónin durys ait, qulaǵyńdy kesip alam» dese, jastar jym bolatyn. Qazir avtobýstar men kóshelerde «táit» deitin adam bolmaǵan soń, sasyq aýyzdan shyqqan sasyq sózderdi aialdamaǵa jetkenshe tyńdap otyrýǵa májbúrmiz. Jalpy, boǵaýyz sóz aitatyndarǵa aiyppul saldyrtý kerek! Bai memleketke ainalamyz.
Bul azdai, oqymaǵan, nadan ári lýzer jigitter áielderge qol kóteredi. Bul da tárbieden. Máselen, qazir aýlalarda balalardy oinatqanda, mynandai nárseni jii baiqaimyn. Bizdiń oiynshyqtarymyzdy tartyp alǵysy kelip, bir bala mushyn kórsetse, orys áielder: «Nelzia bit devochký! Poprosi proshenie!» - deidi. Al qazaq áielderine balańyz qol kóterip júr desek: «Ne bopty, sonshama, bala ǵoi» - dep, shań jýytpaidy. Budan naǵyz tentek, buzaqy bala ósedi. Erteń úilenedi, qatyn, bala-shaǵasyn urady. Elimizde turmystyq zorlyq-zombylyqtyń statistikasy da qorqynyshty. Jylyna birneshe áiel qaitys bolsa, myńdaǵan áiel densaýlyǵynan aiyrylady. Ary qarai túrme, radikaldy ideologiia, lańkestik nemese pedofiliia...
Bar qaýip – jumyssyz júrgen erkekten dep bilem. Jumys joq emes, bar. Bizdiń aýlamyzdy jasy 70-ten asqan qariia sypyrady, aiyna 80 000 teńge jalaqy alady. Qashanda kúlip júredi. Al bizdiń jigitter budan arlanady. Jumyssyzdyq neshetúrli aram oilarǵa jeteleidi. Qazir qandai qylmys bolmasyn, kóbin jasaityn – jumyssyzdar. Áleýmettanýshylar lańkestiń áleýmettik-psihologiialyq portretin jasaǵanda, onyń 28-29 jasqa deiingi jumyssyz jas jigit ekenin anyqtaǵan. Al pedofildiń de basty ereksheligi – jumyssyzdyq bop turǵan joq pa?
Qai zaman bolmasyn, erkek – erkek bolýy kerek. Ata-babalarymyzdai maidanda qan keship, soǵysyp júrgen joq. Búgingi qiyndyqtar soǵystyń janynda túk te emes qoi. Marqum atam 17 jasynda qan maidanǵa attanyp, soǵystan jaralanyp elge oralǵan. Ekinshi toptaǵy múgedek bolsa da, ómirbaqi jumys istep, bala-shaǵasyn baǵyp ótti. Al eńgezerdei, 12 múshesi saý jigitterdiń qaiyr suraǵany, ne sasqany?! Ańsaǵan Mustafanyń (Ansa Mustafa) bir sýreti máseleniń ózektiligin ashyp tur!
Kámshat Tasbolattyń feisbýktaǵy jazbasynan
