سوڭعى بٸر-ەكٸ اپتادا قايىر سۇراپ وتىرعان ەكٸ ەڭگەزەردەي قازاق جٸگٸتٸن كٶردٸم. بٸرٸنشٸسٸنە ٷندەمەدٸم. ەكٸنشٸسٸ مەشٸتتٸڭ جانىندا كٶپبالالى انا مەن اياعى جوق قارييانىڭ جانىندا قايىر سۇراپ وتىر. ەكٸ قولى بالعاداي, بويى ۇپ-ۇزىن, اياقتارى بار. «تەتە, اقشا بەرٸڭٸزشٸ!» دەپ ماعان جالىنادى. شىداماي كەتتٸم. «ەركەك باسىڭمەن مۇندا قايىر سۇراپ, نە ٸستەپ وتىرسىڭ? جۇمىس ٸستەمەيسٸڭ بە?» - دەپ, كەيٸپ ٶتٸپ كەتتٸم. ارتىمنان كەلە جاتقان بٸر ٷلكەن كٸسٸ: «دۇرىس ايتتىڭ, اياق-قولى بٷتٸن, مىندا قۇرىلىس جٷرٸپ جاتىر, سوندا بارىپ, جۇمىس ٸستەمەي مە?» - دەپ, قولداي كەتتٸ. ٶز باسىم بالالى ەيەلدەر مەن قارييالارعا ساداقا بەرۋ جٶن دەپ بٸلەم, بٸراق تەپسە تەمٸر ٷزەتٸن ەڭگەزەردەي ەركەككە نە ٷشٸن ساداقا بەرۋٸم كەرەك?
مۇنداي جاعدايعا تٷسكەنٸنە, ەرينە, بٸرٸنشٸ كەزەكتە سول جٸگٸتتٸڭ ٶزٸ كٸنەلٸ. ەكٸنشٸدەن, اتا-اناسى كٸنەلٸ. قولىنا قارماق ەمەس, بالىق بەرٸپ ٶسٸرگەن. بٸزدە سوڭعى عاسىردا اتا-بابا ٶسيەتٸمەن بالا تەربيەلەۋ, ەسٸرەسە ۇل تەربيەلەۋ كەمشٸن كەتتٸ. ۇلدارىمىزدى – قىزداي, قىزدارىمىزدى – ۇلداي ەتٸپ تەربيەلەيمٸز. ۇلداردى كٶبٸرەك ايايمىز. ەسكەرگە بارادى عوي. ونىڭ ٶزٸ «بارسا-كەلمەسپەن» تەڭ. قازٸر قاي سالادا بولماسىن, «كەرٸ قىزدار كٶپ» دەيمٸز. ال كەرٸ قىزداردىڭ كٶپتٸگٸنە دە اتا-انا كٸنەلٸ. «باۋىرىڭا جەردەمدەس», «اعاڭا قاراس», «ٸنٸڭدٸ مەپەلە...» وسىنداي تەربيەمەن ٶسكەن كٶپ قىزدار ٷي-ٸشٸنە قاراسامىن دەپ, جەكە ٶمٸرٸنە مەن بەرمەي كەتەدٸ. كٶپكە توپىراق شاشپاي-اق قويايىن. بٸراق تانىستارىم, جاقىندارىمنىڭ اراسىندا «پەلەنشەنٸڭ ۇلى جۇمىسسىز وتىر ەكەن, قىزى قاراسىپ جاتىر» دەگەندەي ەڭگٸمەلەردٸ جيٸ ەستيمٸن. قازٸر ٸنٸلەر دە, اعالار دا قيىندىققا شىدامايدى. مەنٸڭ بٸر قۇربىمنىڭ اعاسى ۇزاق جىلدار جۇمىس ٸستەمەي ٷيدە وتىرىپتى. بٸر كٷنٸ ەكەلەرٸنە كٷردەلٸ وتا جاساۋ قاجەت بولادى, ۇلدان كٶك تيىن پايدا جوق. سودان تۇرمىستاعى جەنە ٷيدەگٸ جاس قىز تاپقان-تايانعانىن جيناپ, ەكەسٸنٸڭ قىمبات وپەراتسيياسىن تٶلەيدٸ. اقشانى كٶرٸپ, ەكەسٸ ەرٸكسٸز كٶزٸنە جاس الىپتى. ۇلىنا ۇرىسىپ-ۇرىسىپ, ەرەڭ جۇمىسقا ورنالاستىرسا, ول بار تاپقانىن قىزدارعا جۇمسايدى ەكەن.
ال جۋرناليستيكادا جٷرگەن قانشاما قىزدار اتا-اناسىنىڭ, ٸنٸ-باۋىرلارىنىڭ جاعدايىن جاساپ كەتتٸ. كٶبٸسٸ جەر الىپ, ٷي سالعاندار قاتارىنان. سول سەبەپتەن كەش تۇرمىس قۇرىپ, دەنساۋلىعىن جوعالتقاندار دا بار. قىزداردى قوناق كٷتكەندە دە, ٷي تٸرلٸگٸندە دە بىلاي دا بىلاي جۇمسايمىز. ۇلدار بولسا «دٷكەنگە بارىپ كەل» دەگەندٸ ۇناتادى. بۇرىنعىداي قالا جاعدايىندا دا, اۋىل تىنىسىندا اۋىر-اۋىر جۇمىستار جوق. دالادا ەرٸگٸپ جٷرەدٸ, كٶرشٸ بالالاردان بوعاۋىز سٶز ٷيرەنەدٸ. قازاق جٸگٸتتەرٸنٸڭ كٶبٸنٸڭ اۋزى اشىلسا بولدى, «شەشەڭ مەن ەكەڭنٸڭ» دەپ بوقتانىپ وتىرادى. اراسىندا ورىسشا بوعاۋىز سٶزدەردٸ قوسادى. اۆتوبۋستا وتىرعان ورىستار بۇلارعا جامان كٶزٸمەن قارايدى. قازاقتىڭ قارييالارى دا ٷندەمەيدٸ. سەبەبٸ ۇرىپ جٸبەرە مە دەپ قورقادى. بۇرىن قازاقتىڭ قارييالارى «قوعامدىق سانيتارلار» ەدٸ. كوندۋكتور: «سەيفۋللينا!» - دەسە, «ەي, بالا, سەيفۋللينا دەگەن قاي قاتىن? الاش قايراتكەرلەرٸنٸڭ اتى-جٶنٸن دۇرىس ايت, قۇلاعىڭدى كەسٸپ الام» دەسە, جاستار جىم بولاتىن. قازٸر اۆتوبۋستار مەن كٶشەلەردە «تەيت» دەيتٸن ادام بولماعان سوڭ, ساسىق اۋىزدان شىققان ساسىق سٶزدەردٸ ايالداماعا جەتكەنشە تىڭداپ وتىرۋعا مەجبٷرمٸز. جالپى, بوعاۋىز سٶز ايتاتىندارعا ايىپپۇل سالدىرتۋ كەرەك! باي مەملەكەتكە اينالامىز.
بۇل ازداي, وقىماعان, نادان ەرٸ لۋزەر جٸگٸتتەر ەيەلدەرگە قول كٶتەرەدٸ. بۇل دا تەربيەدەن. مەسەلەن, قازٸر اۋلالاردا بالالاردى ويناتقاندا, مىنانداي نەرسەنٸ جيٸ بايقايمىن. بٸزدٸڭ ويىنشىقتارىمىزدى تارتىپ العىسى كەلٸپ, بٸر بالا مۇشىن كٶرسەتسە, ورىس ەيەلدەر: «نەلزيا بيت دەۆوچكۋ! پوپروسي پروششەنيە!» - دەيدٸ. ال قازاق ەيەلدەرٸنە بالاڭىز قول كٶتەرٸپ جٷر دەسەك: «نە بوپتى, سونشاما, بالا عوي» - دەپ, شاڭ جۋىتپايدى. بۇدان ناعىز تەنتەك, بۇزاقى بالا ٶسەدٸ. ەرتەڭ ٷيلەنەدٸ, قاتىن, بالا-شاعاسىن ۇرادى. ەلٸمٸزدە تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ ستاتيستيكاسى دا قورقىنىشتى. جىلىنا بٸرنەشە ەيەل قايتىس بولسا, مىڭداعان ەيەل دەنساۋلىعىنان ايىرىلادى. ارى قاراي تٷرمە, راديكالدى يدەولوگييا, لاڭكەستٸك نەمەسە پەدوفيلييا...
بار قاۋٸپ – جۇمىسسىز جٷرگەن ەركەكتەن دەپ بٸلەم. جۇمىس جوق ەمەس, بار. بٸزدٸڭ اۋلامىزدى جاسى 70-تەن اسقان قارييا سىپىرادى, ايىنا 80 000 تەڭگە جالاقى الادى. قاشاندا كٷلٸپ جٷرەدٸ. ال بٸزدٸڭ جٸگٸتتەر بۇدان ارلانادى. جۇمىسسىزدىق نەشەتٷرلٸ ارام ويلارعا جەتەلەيدٸ. قازٸر قانداي قىلمىس بولماسىن, كٶبٸن جاسايتىن – جۇمىسسىزدار. ەلەۋمەتتانۋشىلار لاڭكەستٸڭ ەلەۋمەتتٸك-پسيحولوگييالىق پورترەتٸن جاساعاندا, ونىڭ 28-29 جاسقا دەيٸنگٸ جۇمىسسىز جاس جٸگٸت ەكەنٸن انىقتاعان. ال پەدوفيلدٸڭ دە باستى ەرەكشەلٸگٸ – جۇمىسسىزدىق بوپ تۇرعان جوق پا?
قاي زامان بولماسىن, ەركەك – ەركەك بولۋى كەرەك. اتا-بابالارىمىزداي مايداندا قان كەشٸپ, سوعىسىپ جٷرگەن جوق. بٷگٸنگٸ قيىندىقتار سوعىستىڭ جانىندا تٷك تە ەمەس قوي. مارقۇم اتام 17 جاسىندا قان مايدانعا اتتانىپ, سوعىستان جارالانىپ ەلگە ورالعان. ەكٸنشٸ توپتاعى مٷگەدەك بولسا دا, ٶمٸرباقي جۇمىس ٸستەپ, بالا-شاعاسىن باعىپ ٶتتٸ. ال ەڭگەزەردەي, 12 مٷشەسٸ ساۋ جٸگٸتتەردٸڭ قايىر سۇراعانى, نە ساسقانى?! اڭساعان مۇستافانىڭ (Ansa Mustafa) بٸر سۋرەتٸ مەسەلەنٸڭ ٶزەكتٸلٸگٸن اشىپ تۇر!
كەمشات تاسبولاتتىڭ فەيسبۋكتاعى جازباسىنان
