Elbasy N.Á.Nazarbaev BUU Bas Assambleiasynyń 70 sessiiasynyń Jalpy pikirtalas alańynda terrorizm men zorlyq-zombylyqty ekstremizminiń ǵalamdyq sipat alǵanyn eskertip, BUU basshylyǵymen halyqaralyq terrorizm men zorlyq ekstremizmine qarsy kúrestiń biryńǵai álemdik júiesin qurýdy usyndy. Ol osy mindetti júzege asyrý úshin terrorizmmen kúresti tegis qamtityn BUU qujatyn jasap qabyldaýdy usyndy. Búgingi tańda Siriia, Irak, Liviia, Iemen azamattyq soǵystardyń saldarynan ydyraý tabaldyryǵynda tur. Buǵan qosa DAISh terroristik uiymynyń máselesi jahandyq problemaǵa ainalyp otyr. Qazaqstan DAISh terroristik uiymyn aimaq memleketteri men búkil álem elderiniń qaýipsizdigine qater tónderedi dep eseptei kele, múddeli memleketterdiń DAISh terroristik uiymyna qarsy kúresin, eń aldymen, BUU basshylyǵymen bolǵanyn usynady. Qazaqstan BUU-nyń terrorizmge qarsy odaǵyn qurýǵa, ekstremizm men terrorizm qylmystaryn jasaǵan adamdardy izdeý, ustaý jáne olardy Otanyna qaitarý boiynsha biryńǵai isqimyl tetigin jasaqtaýǵa shaqyrady. Bul týraly Elbasy Nursultan Nazarbaev Niý-Iork qalasynda ótken Ekstremizmge qarsy kúres sammiti (29 qyrkúiek 2015j.) kezinde óz baiandamasynda atap ótti.
Ekstremizm men terrorizm búkil qoǵamǵa qaýip tóndiredi. Teologtar onyń birneshe sipatyn anyqtap, osy taqyrypta aqparat taratarda birneshe jaǵdaiǵa basa nazar aýdarýdy usynady. Onyń ishinde ekstremistik jáne terroristik qaýip-qaterdiń syrtqy sipaty – qoǵamǵa shet elderden kelip jatqan maqsatty ideologiialyq yqpaldyń saldarynan terrorizm men ekstremizm máseleleriniń paida bolýyn túsindirýdi bildiredi. Al terroristik jáne ekstremistik qyzmettiń destrýktivti sipaty – terroristik jáne ekstremistik áreketterdiń qoǵamnyń damýyna keri áser etetindigi týraly túsinikti qalyptastyrýǵa múmkindik beredi. Sonymen qatar, qaýip-qaterdiń qylmystyq sipaty – terroristik jáne ekstremistik áreketterdi dinnen nemese belgili bir ultpen sáikestendirýdi joqqa shyǵarady. Osyndai sipattardyń qatarynda qoǵamǵa qarsy sipaty da anyqtalǵan. Ony mamandar zorlyq-zombylyqqa negizdelgen ekstremizm ideologiiasyn ustanýshylardy áleýmettik normalar men jergilikti dástúrlerdi moiyndamaityn jáne olarmen kúresetin adamdar retinde sipattaidy. Al terroristerdiń raqymsyzdyǵyn, olardyń qatygezdikke bei-jai qaraýyn, adam ómirin, onyń quqyqtary men bostandyqtaryn elemeitindigi antigýmanistik sipatyn bildiredi. Qoǵamda azamattardyń ómirindegi oń ózgeristerdiń memlekettiń terrorizmge qarsy saiasatty iske asyrýynan táýeldiligi týraly túsinikti qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan memleket tarapynan júrgizilip otyrǵan is-sharalardyń aýqymdylyǵy men tabystylyǵy terrorizm jáne dini ekstremizmge qarsy is-qimyl sharalarynyń maqsatty, belsendi, shabýyldy sipatyn kórsetedi.
Ekstremizm men terrorizmge qarsy kúres salasynda oilastyrylǵan aqparattyq saiasatty júrgizýdiń mańyzdylyǵyn jáne qoǵamnyń osy máselege sezimtaldyǵyn eskere otyryp, kelesidei sharttardy oryndaǵan jón:
– quzyretti memlekettik organdardyń resmi habarlamalaryn paidalaný;
– azamattardyń respýblikadan tys jerlerde de qorǵalatyny, olarǵa qamqorlyq jasalatyny týraly konstitýtsiialyq kepildik beriletinin umytpaý;
– Qazaqstan azamattaryna joǵary deńgeidegi daǵdarysty jaǵdaidy (terroristik qaýipti) basynan ótkerip otyrǵan elderge barýdyń jáne/nemese onda bolýdyń qaýiptiligin eskertý;
– Qazaqstan azamattarynyń soǵys qimyldary júrip jatqan aimaqtarǵa ketý nietin qozdyrmaý; - shetelderdegi qarýly qaqtyǵystarǵa qatysyp júrgen Qazaqstan azamattarynyń áreketteri adasýshylyq ekenine basymdyq berý;
– qoǵamda qazaqstandyqtardyń shet memleketterdiń aýmaǵyna ketýin májbúrleýmen bolǵan kóship ketý ekendigi týraly ósek-aiańnyń týyndaýyn órshitpeý;
– kóship ketken jekelegen adamdardyń qarýly qaqtyǵystarǵa qatysýyn memlekettiń din salasyndaǵy saiasatymen bailanystyrmaý;
– ózderin oppozitsiia retinde kórsetip júrgen sheteldik terroristik uiymdar jaǵynda áreketterge qatysýdyń qylmystyq sipatyn túsindirý.
Búginde elimizde «Jýsan» operatsiiasy arqyly shekara asyp ketken azamattardy elge ákelý jumystary júrip jatyr. Degenmen, qoǵamda durys pikir qalyptasyp, durys aqparat taraýy úshin birneshe máselege basa nazar aýdarǵanymyz jón.
Birinshiden, úlken aýditoriiany qamtý maqsatynda turǵyndar úshin qyzyq jáne túsinikti aqparattyq materialdardy ázirleý kerek. Iaǵni saýatty uiymdastyrylǵan tok-shoý, pikirtalas alańdary, din salasyndaǵy naqty oqiǵa nemese jii qaitalanatyn keri qubylysqa qatysty jýrnalistik zertteý siiaqty aqparattyq baǵdarlamalardy paidalaný júzege asyrylýy tiis.
Ekinshiden, Qazaqstan halqy Assambleiasynyń ókilderin, jastar qozǵalystarynyń liderlerin, jetekshi oqý oryndarynyń basshylaryn, mádeniet jáne óner qairatkerlerin, ataqty jýrnalisterdi, qoǵamdyq pikir liderlerin jáne t.b. adamdardy paidalana otyryp, BAQ-ta tanymal tulǵalar, belgili jáne bedeldi intelligentsiia ókilderiniń din taqyrybyna arnalǵan baiandamalary men suhbattaryn uiymdastyryp otyrǵan jón.
Úshinshiden. Memlekettik organdar, qoǵamdyq institýttar men din máseleleri boiynsha óńirlerdegi aqparattyq-túsindirý toptarynyń aqparattyq jáne túsindirý sharalaryn BAQ-ta maqsatty jariialaýdy uiymdastryǵan abzal.
Tórtinshiden. Jekelegen dini birlestikterdiń qoldanystaǵy zańdardy jii buzý áreketterin jariialaý. Bul olarǵa qatysty teris kózqarastyń qalyptasýyna, azamattardyń boiynda ainalada bolyp jatqan oqiǵalarǵa bei-jai qaramaýǵa jáne memlekettik organdar men BAQ-qa teris faktiler jaily aqparat berýge kómektesedi.
Mine, biz túrli BAQ betterinde dini ekstremizm men terrorizmdi aldyn alýǵa arnalǵan taqyryptyq bólimderdi ashý arqyly, osy qaýiptiń aldyn ala otyramyz. Mundai istiń bári, álbette, quzyrly organdardyń mamandarymen keńes otyryp júzege asyrylsa, onda birshama jumysty atqarýǵa zor múmkindikter bar.
Aida Jarasqan
