Dúniejúzilik bank jyl saiynǵy «Memlekettik basqarý indikatorlary» (The Worldwide Governance Indicators, WGI) zertteýin jariialady, onyń aiasynda álemniń 214 eliniń memlekettik basqarý sapasy men tiimdiligi baǵalanǵan, dep habarlaidy "Ult aqparat" QR QR Sybailas jemqorlyqqa qarsy is-qimyl agenttiginiń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
WGI alty indikatordy qamtidy: «Sybailas jemqorlyqty baqylaý», «Úkimettiń tiimdiligi», «Zańnyń ústemdigi», «Retteýshi ortanyń sapasy», «Saiasi turaqtylyq», «Memlekettiń esep berýi».
Kórsetilgen barlyq baǵyttardy jinaqtaityn jiyntyq indeks nemese biryńǵai reiting joq – árbir indikator jeke baǵalanady.
WGI derekterdi kórsetý tásilderiniń biri – paiyzdyq rang shkalasy bolyp tabylady. Ol eń tómen kórsetkishteri bar elderdiń paiyzyn anyqtaý arqyly qalǵandarynyń arasynda jeke memlekettiń jaǵdaiyn kórsetedi.
2018 jyldyń qorytyndysy boiynsha Qazaqstan «Sybailas jemqorlyqty baqylaý» indikatory (SJBI) boiynsha aitarlyqtai ilgerileýge qol jetkizdi.
Málimetter 13 derekkózdiń negizinde esepteldi, olardyń ishinde Bertelsmann Stiftung, Freedom House, Economist Intelligence Unit, PRS Group, World Justice Project, IHS Markit, IMD, World Economic Forum, V-Dem jáne Transparency International (Álemdik sybailas jemqorlyq barometri) siiaqty kompaniialardyń zertteý nátijeleri bar.
Zertteýleri «Sybailas jemqorlyqty baqylaý» indikatoryn quraityn kóptegen uiymdardyń Qazaqstannyń sońǵy jyldaǵy sybailas jemqorlyqqa qarsy kúrestegi kúsh-jigerin oń baǵalaǵanyn aita ketken jón.
Mysaly, PRS Group jelisi boiynsha sońǵy jylda Qazaqstanda sybailas jemqorlyqqa qarsy is-qimyl boiynsha kórsetkish 2 esege ósti, al IMD jahandyq básekege qabilettilik reitingisinde osyndai indikator boiynsha Qazaqstan úshin rekordtyq kórsetkish bolyp tabylatyn 29-shy orynǵa ie boldy, ol ótken jylmen salystyrǵanda 10 pozitsiiaǵa kóterildi.
1996 jyly WGI-diń osy indikatoryn ólsheý bastalǵan sátten bastap Qazaqstannyń sońǵy jyly ǵana aitarlyqtai joǵary kórsetkishke qol jetkizgenin atap ótken jón. «Sybailas jemqorlyqty baqylaý» indikatorynyń paiyzdyq rangi 36,06% - dy qurady, iaǵni álemniń osynsha memleketteriniń sybailas jemqorlyqty baqylaý deńgeii Qazaqstanǵa qaraǵanda nashar. Bir jyl buryn kórsetkish aitarlyqtai tómen boldy -19,71%.
Bul Qazaqstannyń osy reitingte turǵan barlyq ýaqyttaǵy eń jaqsy nátijesi bolǵanyn atap ótken jón.
Postkeńestik keńistik elderiniń arasynda Qazaqstan: Resei (21,15%), Ýkraina (18,27%), Ázerbaijan (21,63%), Moldova (25,96%) Qyrǵyzstan (16,35%), Ózbekstan (12,50%) jáne Túrikmenstanǵa (8,17%) qaraǵanda aitarlyqtai joǵaryda tur.
Dúniejúzilik Banktiń «Sybailas jemqorlyqty baqylaý» indikatory álemdegi sybailas jemqorlyqty ólsheýdiń bedeldi agregirlengen kórsetkishteri bolyp tabylady.
Onyń Transparensi Interneshnldiń «sybailas jemqorlyqty baqylaý» indeksinen ózgesheligi, Dúniejúzilik bank paidalanatyn bastapqy aqparat san jaǵynan da (SJBI – da 13-ten jáne IVK-da 9-dan artyq derekkózder sany), sondai-aq sapalyq jaǵynan da erekshelenedi. Sonymen qosa, qoǵamdyq pikirdi suraý nátijeleri paidalanylady, al Transparensi Interneshnldiń «sybailas jemqorlyqty baqylaý» indeksi kásipkerler men sarapshylardyń sybailas jemqorlyqty qabyldaýyn baǵalaidy.
Transparensi Interneshnldiń «sybailas jemqorlyqty baqylaý» indeksi men «Sybailas jemqorlyqty baqylaý» indikatoryn esepteý kezinde derekterdi óńdeýdiń ártúrli matematikalyq-statistikalyq ádisteri qoldanylady.
Transparensi Interneshnldiń «sybailas jemqorlyqty baqylaý» indeksi reitinginde Qazaqstannan joǵary bolǵan birqatar elder (mysaly, Ýkraina, Egipet jáne Filippin) «Sybailas jemqorlyqty baqylaý» indikatory zertteýleriniń qorytyndysy boiynsha Qazaqstanǵa qaraǵanda nashar nátijeler kórsetti.
Osyndai salystyrýlardy Transparensi Interneshnldiń «sybailas jemqorlyqty baqylaý» indeksinde Qazaqstanmen birdei upai jinaǵan elder boiynsha da keltirýge bolady. «Sybailas jemqorlyqty baqylaý» indikatory reitinginde olar Qazaqstannan aitarlyqtai tómen ornalasqan.
