دٷنيەجٷزٸلٸك بانك جىل سايىنعى «مەملەكەتتٸك باسقارۋ ينديكاتورلارى» (The Worldwide Governance Indicators, WGI) زەرتتەۋٸن جارييالادى, ونىڭ اياسىندا ەلەمنٸڭ 214 ەلٸنٸڭ مەملەكەتتٸك باسقارۋ ساپاسى مەن تيٸمدٸلٸگٸ باعالانعان, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" قر قر سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ٸس-قيمىل اگەنتتٸگٸنٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
WGI التى ينديكاتوردى قامتيدى: «سىبايلاس جەمقورلىقتى باقىلاۋ», «ٷكٸمەتتٸڭ تيٸمدٸلٸگٸ», «زاڭنىڭ ٷستەمدٸگٸ», «رەتتەۋشٸ ورتانىڭ ساپاسى», «ساياسي تۇراقتىلىق», «مەملەكەتتٸڭ ەسەپ بەرۋٸ».
كٶرسەتٸلگەن بارلىق باعىتتاردى جيناقتايتىن جيىنتىق يندەكس نەمەسە بٸرىڭعاي رەيتينگ جوق – ەربٸر ينديكاتور جەكە باعالانادى.
WGI دەرەكتەردٸ كٶرسەتۋ تەسٸلدەرٸنٸڭ بٸرٸ – پايىزدىق رانگ شكالاسى بولىپ تابىلادى. ول ەڭ تٶمەن كٶرسەتكٸشتەرٸ بار ەلدەردٸڭ پايىزىن انىقتاۋ ارقىلى قالعاندارىنىڭ اراسىندا جەكە مەملەكەتتٸڭ جاعدايىن كٶرسەتەدٸ.
2018 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستان «سىبايلاس جەمقورلىقتى باقىلاۋ» ينديكاتورى (سجبي) بويىنشا ايتارلىقتاي ٸلگەرٸلەۋگە قول جەتكٸزدٸ.
مەلٸمەتتەر 13 دەرەككٶزدٸڭ نەگٸزٸندە ەسەپتەلدٸ, ولاردىڭ ٸشٸندە Bertelsmann Stiftung, Freedom House, Economist Intelligence Unit, PRS Group, World Justice Project, IHS Markit, IMD, World Economic Forum, V-Dem جەنە Transparency International (ەلەمدٸك سىبايلاس جەمقورلىق بارومەترٸ) سيياقتى كومپانييالاردىڭ زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸ بار.
زەرتتەۋلەرٸ «سىبايلاس جەمقورلىقتى باقىلاۋ» ينديكاتورىن قۇرايتىن كٶپتەگەن ۇيىمداردىڭ قازاقستاننىڭ سوڭعى جىلداعى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كٷرەستەگٸ كٷش-جٸگەرٸن وڭ باعالاعانىن ايتا كەتكەن جٶن.
مىسالى, PRS Group جەلٸسٸ بويىنشا سوڭعى جىلدا قازاقستاندا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ٸس-قيمىل بويىنشا كٶرسەتكٸش 2 ەسەگە ٶستٸ, ال IMD جاھاندىق بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸك رەيتينگٸسٸندە وسىنداي ينديكاتور بويىنشا قازاقستان ٷشٸن رەكوردتىق كٶرسەتكٸش بولىپ تابىلاتىن 29-شى ورىنعا يە بولدى, ول ٶتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 10 پوزيتسيياعا كٶتەرٸلدٸ.
1996 جىلى WGI-دٸڭ وسى ينديكاتورىن ٶلشەۋ باستالعان سەتتەن باستاپ قازاقستاننىڭ سوڭعى جىلى عانا ايتارلىقتاي جوعارى كٶرسەتكٸشكە قول جەتكٸزگەنٸن اتاپ ٶتكەن جٶن. «سىبايلاس جەمقورلىقتى باقىلاۋ» ينديكاتورىنىڭ پايىزدىق رانگٸ 36,06% - دى قۇرادى, ياعني ەلەمنٸڭ وسىنشا مەملەكەتتەرٸنٸڭ سىبايلاس جەمقورلىقتى باقىلاۋ دەڭگەيٸ قازاقستانعا قاراعاندا ناشار. بٸر جىل بۇرىن كٶرسەتكٸش ايتارلىقتاي تٶمەن بولدى -19,71%.
بۇل قازاقستاننىڭ وسى رەيتينگتە تۇرعان بارلىق ۋاقىتتاعى ەڭ جاقسى نەتيجەسٸ بولعانىن اتاپ ٶتكەن جٶن.
پوستكەڭەستٸك كەڭٸستٸك ەلدەرٸنٸڭ اراسىندا قازاقستان: رەسەي (21,15%), ۋكراينا (18,27%), ەزەربايجان (21,63%), مولدوۆا (25,96%) قىرعىزستان (16,35%), ٶزبەكستان (12,50%) جەنە تٷرٸكمەنستانعا (8,17%) قاراعاندا ايتارلىقتاي جوعارىدا تۇر.
دٷنيەجٷزٸلٸك بانكتٸڭ «سىبايلاس جەمقورلىقتى باقىلاۋ» ينديكاتورى ەلەمدەگٸ سىبايلاس جەمقورلىقتى ٶلشەۋدٸڭ بەدەلدٸ اگرەگيرلەنگەن كٶرسەتكٸشتەرٸ بولىپ تابىلادى.
ونىڭ ترانسپارەنسي ينتەرنەشنلدٸڭ «سىبايلاس جەمقورلىقتى باقىلاۋ» يندەكسٸنەن ٶزگەشەلٸگٸ, دٷنيەجٷزٸلٸك بانك پايدالاناتىن باستاپقى اقپارات سان جاعىنان دا (سجبي – دا 13-تەن جەنە يۆك-دا 9-دان ارتىق دەرەككٶزدەر سانى), سونداي-اق ساپالىق جاعىنان دا ەرەكشەلەنەدٸ. سونىمەن قوسا, قوعامدىق پٸكٸردٸ سۇراۋ نەتيجەلەرٸ پايدالانىلادى, ال ترانسپارەنسي ينتەرنەشنلدٸڭ «سىبايلاس جەمقورلىقتى باقىلاۋ» يندەكسٸ كەسٸپكەرلەر مەن ساراپشىلاردىڭ سىبايلاس جەمقورلىقتى قابىلداۋىن باعالايدى.
ترانسپارەنسي ينتەرنەشنلدٸڭ «سىبايلاس جەمقورلىقتى باقىلاۋ» يندەكسٸ مەن «سىبايلاس جەمقورلىقتى باقىلاۋ» ينديكاتورىن ەسەپتەۋ كەزٸندە دەرەكتەردٸ ٶڭدەۋدٸڭ ەرتٷرلٸ ماتەماتيكالىق-ستاتيستيكالىق ەدٸستەرٸ قولدانىلادى.
ترانسپارەنسي ينتەرنەشنلدٸڭ «سىبايلاس جەمقورلىقتى باقىلاۋ» يندەكسٸ رەيتينگٸندە قازاقستاننان جوعارى بولعان بٸرقاتار ەلدەر (مىسالى, ۋكراينا, ەگيپەت جەنە فيليپپين) «سىبايلاس جەمقورلىقتى باقىلاۋ» ينديكاتورى زەرتتەۋلەرٸنٸڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستانعا قاراعاندا ناشار نەتيجەلەر كٶرسەتتٸ.
وسىنداي سالىستىرۋلاردى ترانسپارەنسي ينتەرنەشنلدٸڭ «سىبايلاس جەمقورلىقتى باقىلاۋ» يندەكسٸندە قازاقستانمەن بٸردەي ۇپاي جيناعان ەلدەر بويىنشا دا كەلتٸرۋگە بولادى. «سىبايلاس جەمقورلىقتى باقىلاۋ» ينديكاتورى رەيتينگٸندە ولار قازاقستاننان ايتارلىقتاي تٶمەن ورنالاسقان.
