Dýlat Isabekov bala kúninde aýrýshań bolyp, qatty syrqattanyp, tipti «qaitys bolǵan». Jerleýge daiyndap, kiizge orap, bólmeden shyǵarǵan sábidiń tańerteń betine qaraǵanda kúlip jatqanyn kórip, bári qatty tańǵalǵan. Osylaisha, ol taǵdyrdyń aýyr synynan aman qalǵan, dep habarlaidy ult.kz.
Bul týraly Dýlat Isabekov kózi tirisinde Nartai Aralbaiulyna bergen suhbatynda aitqan.
Dýlat Isabekovtiń ata-babasy eńbekqor, taǵdyrdyń talai aýyr synaǵyna tótep bergen jandar edi. Atasy Aldabergen temirjol qurylysyna qatysyp, aýyr eńbektiń saldarynan jazylmas dertke shaldyǵyp, balasy Isabekti kenje inisi Máýlenge amanattap ketedi. Osylaisha, Isabek ákesindei bolǵan Máýlenniń qolynda ósip, otbasyn qurady.
Dýlat Isabekovtiń ata-babalary Syrdyń arǵy jaǵynan shyqqan. 1940 jyldary aýyl sharýashylyǵyn ujymdastyrý naýqany kezinde ákesi Isabek otbasymen birge Sairamǵa kóshiriledi. Sol kezde anasy júkti bolyp, Dýlat dúniege keledi. Onyń esimin qoiýǵa atasy Máýlen erekshe mán bergen. Ol jańa týǵan nemeresiniń esimin kitaptan qoimai, «Qalyń dýlattardyń arasynda dúniege keldi» dep, Dýlat dep ataýdy usynady. Alaida bastapqyda ata-anasy balanyń qulaǵyndaǵy tesikti eskerip, Nysanbai esimin beredi. Degenmen Máýlenniń habarynan keiin Isabek qaita azan shaqyryp, ulyna Dýlat esimin beredi.
Qalamgerdiń eńbek joly
Ol 1942 jyly 20 jeltoqsanda Ońtústik Qazaqstan oblysy, Arys aýdany, «Lenin joly» aýylynda dúniege kelgen. 1963 jyly ál-Farabi atyndaǵy Qazaq memlekettik ýniversitetiniń filologiia fakýltetin támamdaǵan. Eńbek jolyn 1963-1968 jyldary Qazaqstan Respýblikasy Televiziia jáne radio habaryn taratý jónindegi memlekettik komitetinde aǵa redaktor qyzmetinen bastaǵan. 1968-1970 jyldary «Qazaq Sovet entsiklopediiasy» bas redaktsiiasynda aǵa ǵylymi redaktor, 1971-1976 jyldary «Juldyz» jýrnalynda bólim meńgerýshisi bolǵan. 1976-1980 jyldary «Jalyn» baspasynda redaktsiia meńgerýshisi qyzmetin atqardy. 1980-1988 jyldary QR Mádeniet ministrliginiń repertýarlyq-redaktsiialyq alqasynda bas redaktor bolyp jumys istedi. Al 1988-1997 jyldary Qazaq teledidarynyń bas redaktory, «Jazýshy» baspasynyń direktory, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń hatshysy qyzmetterin atqardy. 1997 jyldan bastap Mádeniettaný ǵylymi-zertteý institýtynyń direktory boldy. Kózi tirisynda respýblikalyq «Mádeniet» jýrnalynyń bas redaktory, sondai-aq Temirbek Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademiiasynyń professory boldy.
Ádebietke alǵash qadam basqan jyldary onyń «Jolda» dep atalatyn alǵashqy áńgimesi 1963 jyly Qazaqstan jazýshylarynyń «Zamandastar» jinaǵyna endi. Sol jyly «Shoiynqulaq» atty áńgimesi «Leninshil jas» gazetinde jariialanyp, jazýshynyń esimi oqyrmandarǵa keńinen tanyldy.
Isabekovtiń shyǵarmashylyǵynda «Gaýhar tas», «Dermene», «Peri men Perishte», «Tirshilik», «Ókpek jolaýshy», «Biz soǵysty kórgen joqpyz», «Qarǵyn» (1980) syndy prozalyq týyndylary erekshe oryn alady. Sonymen qatar «Shoiynqulaq», «Aqyramashtan naýryzǵa deiin», «Eskertkish», «Sotsializm záýlimi», «Konfrontatsiia», «Talahan-186», «Bonaparttyń úilenýi», «Ai-Petri aqiqaty», «Kempirler», «Shaldar», «Tynyshtyq kúzetshisi» shyǵarmalary ár jyldary jaryq kórip otyrdy.
Jekelegen povesteri men áńgimeleri qytai, vengr, nemis, cheh, bolgar, túrik, ózbek jáne aǵylshyn tilderine aýdarylyp, sheteldik oqyrmandarǵa tanystyryldy. Jazýshynyń shyǵarmalary negizinde birneshe kórkem filmder men teleserialdar túsirildi. «Gaýhar tas» (1975), «Dermene» (1994), «Taýqymet» (1998, «Tirshilik» povesi boiynsha), «Lotereia» (2013, «Erjetkenshe» povesi boiynsha), «Balýan Sholaq» (2019, «Jaýjúrek» pesasy negizinde) kórermenge jol tartty. Sondai-aq onyń áigili «Ápke» pesasy boiynsha teleserial túsirilgen.
Belgili jazýshy Ábdijámil Nurpeiisov Isabekovtiń dramatýrgiiaǵa kelgen alǵashqy týyndylarynyń biri «Ápke» pesasyna erekshe toqtalady. Onyń aitýynsha, «Ápke» – ólmeitin taqyrypqa arnalǵan shyǵarma. Rasynda, bul pesa otbasylyq qundylyqtar, jaqyndaryńa degen janashyrlyq pen qurbandyq máselesin qozǵaidy. Jazýshy atalǵan týyndysynda adam janynyń názik qyrlaryn sheberlikpen asha bilgen. «Ápke» pesasynyń basty keiipkeri – ómirin baýyrlaryna arnaǵan ápke. Onyń taǵdyry arqyly jazýshy qoǵamdaǵy áiel beinesin, onyń meiirimi men jankeshtiligin kórkemdik deńgeide kórsetedi.
Dýlat Isabekovtiń shyǵarmalary ózektiligin eshqashan joǵaltpaidy, sebebi ol qoǵam men adamnyń ishki jan dúniesin tereń zerttep, olardyń eń shynaiy sezimderin qaǵazǵa túsirgen jazýshy. Ol ár shyǵarmasynda adamnyń taǵdyryn, jan azabyn, mahabbaty men ókinishin, ómirdiń mánin filosofiialyq turǵyda sýretteidi. Jazýshy keiipkerleriniń árqaisysynyń ózindik minezi, ereksheligi, taǵdyry bar. Bul onyń týyndylarynyń ómirsheń bolýyna yqpal etedi.
Dýlat Isabekov – ádebiet pen ónerge bar jan-tánimen berilgen, shyǵarmashylyǵyn adam taǵdyryn zertteýge arnaǵan sýretker. Onyń qalamynan týǵan týyndylar qazaq ádebietiniń altyn qoryna engen jaýharlar. Ábdijámil Nurpeiisovtiń «jazýshy – ómirden óner jasaityn tulǵa» degen pikiri Isabekovke tolyqtai sai keledi. Óitkeni ol tek sózden kórkem shyǵarma jasap qana qoimai, sol shyǵarmalar arqyly oqyrmannyń júregine jol tabatyn qalamger.
Dýlat Isabekov – qazaq ádebieti men dramatýrgiiasynyń kórnekti ókili, shyǵarmalary álemniń alty tiline aýdarylǵan talantty qalamger. Onyń dramatýrgiialyq murasy 26-dan astam pesany qamtidy, olardyń qatarynda «Ápke», «Erteńdi kútý», «Muragerler», «Kishkentai aýyl», «Eski úidegi eki kezdesý», «Tor», «Aktrisa», «Aqqý-Jibek», «Ánshi qustar festivali», «Muńlyq-Zarlyq» sekildi týyndylar bar. Bul shyǵarmalar jyldar boiy qazaq teatrlarynda úzdiksiz qoiylyp, kórermenniń ystyq yqylasyna bólendi. Sondai-aq, onyń pesalary Sankt-Peterbýrg, Omby, London, Bolgariia, Tájikstan, Túrkiia, Ózbekstan, Bashqurtstan teatrlarynyń sahnalarynda da kórermen nazaryna usynyldy.
2012 jyly jazýshynyń 70 jyldyq mereitoiyna orai ótken «Isabekov álemi» halyqaralyq teatr festivaline alty otandyq jáne alty sheteldik teatr ujymdary qatysty. Al 2014 jyly Londonda uiymdastyrylǵan «Qazaq ádebietiniń aptalyǵy» aiasynda Kembridj ýniversitetinde qalamgerdiń «The Little Pearl and Other Stories» («Gaýhar tas») atty aǵylshyn tilindegi jinaǵynyń tusaýkeseri ótti. Osy sharada Londonnyń «Giant Olive Theatre» teatrynda onyń «Ókpek jolaýshy» pesasynyń premerasy sahnalandy.
2015 jyly Londonda ótken «Qazaq mádenietiniń kúnderi» festivalinde jazýshynyń «Biz soǵysty kórgen joqpyz» povesi «We Never Know the War...» ataýymen aǵylshyn tiline aýdarylyp, oqyrmanǵa jol tartty.
2016 jyly Máskeýdegi «Hýdojestvennaia literatýra» baspasynan qalamgerdiń tórt tomdyq shyǵarmalar jinaǵy jaryq kórse, 2017 jyly Londonda onyń 75 jyldyq mereitoiyna arnalǵan «Qazaq óneriniń festivali» uiymdastyryldy. Bul sharaǵa M. Áýezov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademiialyq drama teatry men Respýblikalyq memlekettik Káris mýzykalyq komediia teatry qatysyp, al Pajarito teatry «Aqqý-Jibek» pesasyn aǵylshyn tilinde sahnalady. Oǵan qosa osy festival aiasynda «Aqqý-Jibek» pesalar jinaǵy men «Short Stories: Dedicated to the 25th Anniversary of Kazakhstan Independence» atty elektrondy kitaptyń tusaýkeseri ótti.
2018 jyly jazýshynyń «Qarǵyn» romany frantsýz tiline, al «Erjetkenshe» povesi Birikken Ulttar Uiymynyń alty resmi tiline aýdarylyp, «Ulttyq aýdarma biýrosy» qoǵamdyq qorynyń qoldaýymen jaryq kórdi.
Dýlat Isabekov – Qazaqstannyń Eńbek Eri, QR Memlekettik syilyǵynyń laýreaty, Táýelsiz Qazaq PEN-klýbynyń jáne platinaly «Tarlan» syilyqtarynyń iegeri. Sondai-aq, ol «Dostyq» jáne «Qurmet» ordenderimen marapattalǵan, eldiń ádebi murasyna súbeli úles qosqan qairatker qalamger.
Jazýshy qiyn kezeńde dúniege keldi. Ákesi soǵysqa ketkende ol jórgektegi sábi edi. Anasy bes balamen jalǵyz qalyp, turmys taýqymetin kóp kórdi. Dýlat bala kúninde aýrýshań bolyp, qatty syrqattanyp, tipti «qaitys boldy» dep sanalǵan. Jerleýge daiyndap, kiizge orap, bólmeden shyǵarǵan sábidiń tańerteń betine qaraǵanda kúlip jatqanyn kórip, bári qatty tańǵalǵan. Osylaisha, ol taǵdyrdyń aýyr synynan aman qalǵan.
Dýlat Isabekov bala kúninde óte buzyq bolyp, tipti 9-synypta oqýdan shyǵyp kete jazdaǵan. Anasy dúnieden ótken soń, baýyrlarymen birge týǵan aýylynan kóshedi. Sol kezeń onyń shyǵarmashylyq ómirine tereń iz qaldyrdy. Ápkeleri men úlken aǵasy olardy qanatynyń astyna alyp, qamqorlyq kórsetken. Ápkeleri baýyrlaryna týǵan balalarynan da artyq qarap, olardy jetkizý úshin óz ómirlerin qurban etti. Bul jaǵdai keiinirek «Ápke» pesasynyń dúniege kelýine túrtki boldy.
Dýlat Isabekovtiń balalyq shaǵy qiyndyqpen qatar qyzyqqa da toly boldy. Ol aýylda maqta terip, kúnkóris úshin aýyr jumys atqardy. Mektep qabyrǵasynda ádebietke qushtarlyǵy artyp, alǵashqy óleńderi men áńgimelerin jaza bastady. Onyń alǵashqy áńgimesi 1963 jyly «Jolda» jinaǵynda jaryq kórdi. Keiinnen «Qarǵyn» romany, «Tirshilik», «Qara shańyraq» siiaqty povesteri oqyrman júreginen oryn tapty.
Ol ártúrli baspalarda, teleradio komitetterinde jaýapty qyzmetter atqardy. Qazaq ádebietine, dramatýrgiiasyna ólsheýsiz úles qosty. Onyń shyǵarmalary sheteldik teatrlarda qoiylyp, halyqaralyq dárejede moiyndaldy. 2012 jyly Almatyda alǵash ret «Isabekov álemi» festivali ótip, onyń shyǵarmalary birneshe elde sahnalandy.
Qalamger ulttyq máselelerdi árdaiym alǵa qoidy. 2013 jyly eks-prezident Nursultan Nazarbaevtyń aldynda oralmandar máselesin kóterip, olardyń elden qaita kóship ketýine sebepshi bolǵandardy jazalaýdy usyndy.
Dýlat Isabekovtiń shyǵarmashylyǵy men azamattyq ustanymy qazaq ádebieti men mádenietine zor yqpal etti. Onyń kózin kórgen, dámdes bolǵan, dárisin tyńdaǵan azamattardyń, shákirtteriniń sózinshe, jazýshy bilik ókilderimen jaqsy qarym-qatynasta bolsa da, qoǵamnyń, ulttyń máselesin kez kelgen basshynyń aldynda aita bilgen.
