Domalaq ana (shyn esimi – Nurila) – qazaq halqynyń tarihyndaǵy eń qasietti analardyń biri. Ol Qoja Ahmet Iasaýidiń qyzy Gaýhardan taraǵan Maqtym Aǵzam qojanyń jalǵyz nemeresi. Ákesi Áli Syman Moǵolstan hany Ýáiis hannyń ápkesi Nurbikege úilenip, Ámir Temirdiń áskerin basqarǵan batyr bolǵan. Anasyn jylan shaǵyp, erte qaitys bolǵan soń, Nurila ájesi Zýhra men atasy Maqtym Aǵzamnyń qolynda ósken, dep habarlaidy ult.kz KaganMedia-ǵa silteme jasap.
Atasy Maqtym Aǵzam sopy bir túste Qoja Ahmet Iasaýidi kóredi. Túsinde áýlie: «Jalǵyz nemereńe áýlielik daryp, baq qonady. Onyń bileginen kim ustasa, soǵan qosa ber, baqytty bolady», – deidi.
On tórt jasynda Nurila sý almaq bolǵanda qaýǵamen birge qudyqqa qulap ketkende, ony qazaqtyń ataqty bii ári batyry Báidibek Qarashauly qutqaryp, bileginen ustap shyǵarady. Osydan keiin Nurila 19 jasynda Báidibek bige turmysqa shyǵyp, onyń úshinshi áieli atanady.
Báibisheniń qastandyǵy
Alǵashqy kúnnen bastap kúnshil, qatygez báibisheniń qorlyǵyna kezigedi. Aiy-kúni jetip, ul taýyp, atyn Tileýberdi qoiady. Báidibek bi Tashkentke ketken sátti paidalanyp, Sary báibishe kelinin aldap syrtqa shyǵaryp, besiktegi sábidiń eńbegin barmaǵymen basyp jaraqattaidy.
Jantas atty jylqyshy men sheber otashy náresteniń synǵan súiek jańqalaryn alyp, qurbaqanyń terisin japsyryp, jańa soiylǵan taidyń ishegimen tańady. Birneshe aida súiek bitip, bala aman qalady. Osydan keiin bala «Jaryqshaq» atanyp ketedi. Qastandyq áshkere bolǵanda, Báidibek bi báibishesin tórkinine qaitarmaq bolady. Biraq Nurila keshirim jasap, eldiń birligin saqtaidy. Báidibektiń birinshi áieli Sary báibisheden on ul týǵan, olardyń biri Baitoqtydan Túrkesh (Saryúisin) taraidy. Ekinshi áieli Zeripten Jálmenbet týǵan, odan Shapyrashty, Ysty, Oshaqty órbigen.
Al úshinshi áieli Nuriladan Tileýberdi (Jaryqshaq), odan Alban, Sýan, Dýlat taraǵan.
Birde Alataýdan kelgen qalyń jaý Qarataýdaǵy Báidibektiń aýylyn shaýyp, san myń jylqysyn aidap áketedi. Bul kezde aýyl azamattary túgel syrtta bolypty. Jaý shapqany jaily habar jetkende, Báidibek alty ulyn qasyna ertip, jasaqpen birge attanbaq bolady. Sonda Nurila:
— Baieke, maldyń quty – qula aiǵyr qolda qaldy. Alty kúnnen keiin jylqy jaýǵa qaitpai, ózi-aq aýylǵa oralady. Jaýdy qýma, azamattar aman bolsyn, – dep ótinedi.
Alaida kektengen Báidibek tilin almai, attanyp ketedi. Qandy shaiqasta alty uly da qaza tabady. Dál alty kún ótkende bailaýly turǵan qula aiǵyr dúbirletip kisineidi. Sol kúni keshke shyǵystan qalyń shań kóterilip, kóp uzamai aidalǵan jylqy túgel aýylǵa qaityp keledi.
Sóitip, ereýildep ketken maldy erler qaitara almasa da, Domalaq ana óz aqylymen, kóregendigimen úide otyryp-aq dýaly aýzymen túgel qaitaryp alǵan eken...
«Domalaq ana» ataýy qaidan shyqqan?
Birde Báidibek baidyń jylqysyn almaq bolyp, Qara Qaidar bastaǵan qaraqshylar aýylǵa keledi. Úide jalǵyz otyrǵan Nurila olarǵa airan usynyp, keiin óz emsheginiń sútine ilengen kúlsheden dám tatqyzady. Muny kórgen qaraqshy: «Siz bizge ana, biz sizge perzent bop qaldyq qoi», – dep, jylqylardyń jónin surastyrady.
Qaýiptengen Nurila olarǵa jylqyǵa shappaýdy eskertedi. Biraq qaraqshylar tyńdamai, ózenge barǵanda Boraldai sýy arnasynan asyp, ótkel tappai, birazy sýǵa ketip, attarynan aiyrylady. Bastaryna is túsken soń, «Álgi kempir tegin adam emes eken. Baryp keshirim suraiyq», – dep qaita oralyp, Nurilanyń batasyn surap, «Dihnat mama» (Áýlie ana) dep taǵzym etedi. Ýaqyt óte kele dybystyq ózgeristerge ushyrap, halyq arasynda «Domalaq ana» ataýy keń taralǵan.
Baýyrjan Momyshuly da Báidibek baba men Domalaq ana taǵdyryn qaǵys qaldyrmaǵan. Ol óz eńbekterinde el aýzyndaǵy bir ańyzdy baiandaidy. Aitýynsha, Báidibek balalaryna enshi bólgende súiikti jarynyń urpaǵyna mol úles berip, al Domalaq anadan taraǵan balalarǵa aqsaq-toqsaq, álsiz maldy qaldyrady. Buǵan qosa, Domalaq anany balalarymen birge jurtta qaldyryp, ózi basqa jaqqa kóship ketedi. Arada bes jyl ótedi. Sol jurtta qalǵan azǵantai mal ósip-ónip, áýlettiń dáýletin qaitadan arttyrady. Al shalǵaiǵa ketken Báidibek aýyr jutqa ushyrap, joqshylyqta kóz jumady. Qaiǵyly habardy estigen Domalaq ana bar asyl qasietine sai Báidibek babany arýlap jerletedi.
Domalaq ana Qarataý jotasyna el kóshi kezinde, Balabógen ózeniniń jaǵasynda namaz oqyp otyrǵan sátinde dúnieden ótken. Onyń beiiti turǵan jerge keiinnen kesene turǵyzylyp, qasietti mekenge ainaldy.
Domalaq ana — tek Báidibek bidiń jary, urpaq tárbielegen inabatty ene ǵana emes, bútin bir halyqtyń rýhani simvolyna ainalǵan tulǵa. Onyń danalyǵy men tózimi, sabyry men áýlieligi urpaqtan urpaqqa miras bolyp, búginge deiin ańyz bolyp jetti.
