Jyl saiyn astyq jinaý naýqany taiaǵanda janar-jaǵarmai máselesi ózektilene túsedi. Astyq jinaý jumystary kezinde aýylsharýashylyq taýar óndirýshilerin memlekettik qoldaý sharalary osy energiia kózderimen qamtamasyz etýge tikelei bailanysty. Osy ýaqytqa deiin aýyl sharýashylyǵyna egis jumystaryn júrgizýge arnalǵan dizeldik otyn jetkizýge memleket tarapynan basymdyq berilip keldi. Atap aitqanda, «Munai ónimderiniń jekelegen túrlerin óndirý jáne onyń ainalymyn memlekettik retteý týraly» Zańǵa sáikes, kóktemgi-kúzgi egis jumystary kezinde eń aldymen aýylsharýashylyq óndirýshileri, odan keiin Qazaqstan temir jolynyń jyljymaly quramy, túrli deńgeidegi ákimdikterge osy otyn túri basymdyqpen bólinedi. Respýblika boiynsha dizeldik otyndy ortasha jyldyq tutyný shamamen 4,5 mln. tonnany quraidy. Onyń 4 mln. tonnasy otandyq munai óndirýshilerdiń, al 0,6 mln. tonnasy importtyń úlesinde. Biylǵy jyly aýylsharýashylyq taýar óndirýshilerine arnap kóktemgi egis jumystary úshin 366,8 myń tonna jáne egin jinaý naýqany úshin 391,6 myń tonna dizeldik otyn bólindi. Jóneltilim tólemaqyǵa sáikes der kezinde júrgiziledi.
Biylǵy jyly QR Energetika ministrligi 2016 jyly sharýalar úshin egis jumystaryna arnalǵan dizeldik otynnyń kóterme baǵasy litrine 79 teńge bolady dep málimdedi, al bólshek saýda baǵasy litrine 99 teńgeni qurap otyr. Iaǵni, aýylsharýashylyq óndirýshileri alatyn baǵa jalpy dizeldik otyn baǵasynan birshama arzan. Biraq, sonyń ózinde aýylsharýashylyq taýar óndirýshilerine osy dizeldik otyndy jetkizý máselesinde túitkilder az emes. Aitalyq, Qazaqstanda janar-jaǵarmai túrleriniń baǵasy kórshi eldermen salystyrǵanda anaǵurlym arzan ekeni belgili. Sol sebepti dizeldik otyn men AI-80 markaly benzindi kórshi Resei men Qyrǵyzstanǵa jóneltý faktileri beleń aldy. Ásirese, kórshi elder men Qazaqstandaǵy bólshek saýdadaǵy baǵanyń aiyrmasy úlken, bizdiń janarmai quiý beketterinde – 99 teńge bolsa, Reseide – 189, Ózbekstanda – 239 teńge (bul baǵalar úzdiksiz ósýde). Osydan kelip, elimizdiń soltústik aimaqtary arqyly Reseidiń shekaralyq oblystary arzan ónimdi satyp alýǵa múddeli. Sondyqtan da soltústik oblystarda janar-jaǵarmai tutyný kólemi basqa óńirlerlen joǵary bolyp otyr. Aitalyq, Pavlodar oblysy jalpy dizeldik otyn kóleminiń 11%-yn, Atyraý oblysy 10%-yn tutynady (basqa oblystar 5-7 paiyz kóleminde).
Osyǵan orai, taiaýda QR Energetika ministrligi Qazaqstan Respýblikasynyń 2015 jylǵy 19 mamyrdaǵy «Memlekettik retteý belgilengen munai ónimderin bólshek saýdada satýdyń shekti baǵasyn belgileý týraly» buiryǵyna ózgertýler engizý týraly buiryǵynyń jobasyn jariialady. Atap aitqanda, buiryqtaǵy dizeldik otyn baǵasyn bekitý týraly sóilem alynyp tastaldy. Buiryq jobasy jariialanǵan 2016 jyldyń 19 shildesinen bastap on kún ishinde qujattaǵy ózgertýler talqylanyp, Ulttyq ekonomika ministrligi tarapynan túsindirme berilýi kútilýde. Eger de buiryq jobasyna túbirli ózgertýler men usynystar engizilmeitin bolsa, joba osy mátinde bekitilmek.
Ministrliktiń túsindirýinshe, dizeldik otyn baǵasyn retteýden bas tartqannyń ózinde aýyl sharýashylyq óndirýshileri sol kólemde, sol jeńildikti baǵamen, iaǵni dizeldik otynnyń bir litrin 79 teńgemen satyp alatyn bolady (jylyna 700 myń tonna). Biylǵy jyly elimizde dizeldik otyn jetispeýshiligi joq ekendigin eskersek, aýylsharýashylyq taýar óndirýshileri buiryqtaǵy ózgertýlerden ziian shekpeýi tiis. Óitkeni, qalai bolǵanda da memleket baǵany qatań baqylaýda ustaityn bolady. Osylaisha, baǵany memlekettik retteýdi joiý ishki naryqtaǵy dizeldik otyn jetispeýshiliginiń aldyn alýǵa múmkindik beredi.
Ult portaly
.jpeg)