جىل سايىن استىق جيناۋ ناۋقانى تاياعاندا جانار-جاعارماي مەسەلەسٸ ٶزەكتٸلەنە تٷسەدٸ. استىق جيناۋ جۇمىستارى كەزٸندە اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەرٸن مەملەكەتتٸك قولداۋ شارالارى وسى ەنەرگييا كٶزدەرٸمەن قامتاماسىز ەتۋگە تٸكەلەي بايلانىستى. وسى ۋاقىتقا دەيٸن اۋىل شارۋاشىلىعىنا ەگٸس جۇمىستارىن جٷرگٸزۋگە ارنالعان ديزەلدٸك وتىن جەتكٸزۋگە مەملەكەت تاراپىنان باسىمدىق بەرٸلٸپ كەلدٸ. اتاپ ايتقاندا, «مۇناي ٶنٸمدەرٸنٸڭ جەكەلەگەن تٷرلەرٸن ٶندٸرۋ جەنە ونىڭ اينالىمىن مەملەكەتتٸك رەتتەۋ تۋرالى» زاڭعا سەيكەس, كٶكتەمگٸ-كٷزگٸ ەگٸس جۇمىستارى كەزٸندە ەڭ الدىمەن اۋىلشارۋاشىلىق ٶندٸرۋشٸلەرٸ, ودان كەيٸن قازاقستان تەمٸر جولىنىڭ جىلجىمالى قۇرامى, تٷرلٸ دەڭگەيدەگٸ ەكٸمدٸكتەرگە وسى وتىن تٷرٸ باسىمدىقپەن بٶلٸنەدٸ. رەسپۋبليكا بويىنشا ديزەلدٸك وتىندى ورتاشا جىلدىق تۇتىنۋ شامامەن 4,5 ملن. توننانى قۇرايدى. ونىڭ 4 ملن. تونناسى وتاندىق مۇناي ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ, ال 0,6 ملن. تونناسى يمپورتتىڭ ٷلەسٸندە. بيىلعى جىلى اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەرٸنە ارناپ كٶكتەمگٸ ەگٸس جۇمىستارى ٷشٸن 366,8 مىڭ توننا جەنە ەگٸن جيناۋ ناۋقانى ٷشٸن 391,6 مىڭ توننا ديزەلدٸك وتىن بٶلٸندٸ. جٶنەلتٸلٸم تٶلەماقىعا سەيكەس دەر كەزٸندە جٷرگٸزٸلەدٸ.
بيىلعى جىلى قر ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ 2016 جىلى شارۋالار ٷشٸن ەگٸس جۇمىستارىنا ارنالعان ديزەلدٸك وتىننىڭ كٶتەرمە باعاسى ليترٸنە 79 تەڭگە بولادى دەپ مەلٸمدەدٸ, ال بٶلشەك ساۋدا باعاسى ليترٸنە 99 تەڭگەنٸ قۇراپ وتىر. ياعني, اۋىلشارۋاشىلىق ٶندٸرۋشٸلەرٸ الاتىن باعا جالپى ديزەلدٸك وتىن باعاسىنان بٸرشاما ارزان. بٸراق, سونىڭ ٶزٸندە اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەرٸنە وسى ديزەلدٸك وتىندى جەتكٸزۋ مەسەلەسٸندە تٷيتكٸلدەر از ەمەس. ايتالىق, قازاقستاندا جانار-جاعارماي تٷرلەرٸنٸڭ باعاسى كٶرشٸ ەلدەرمەن سالىستىرعاندا اناعۇرلىم ارزان ەكەنٸ بەلگٸلٸ. سول سەبەپتٸ ديزەلدٸك وتىن مەن اي-80 ماركالى بەنزيندٸ كٶرشٸ رەسەي مەن قىرعىزستانعا جٶنەلتۋ فاكتٸلەرٸ بەلەڭ الدى. ەسٸرەسە, كٶرشٸ ەلدەر مەن قازاقستانداعى بٶلشەك ساۋداداعى باعانىڭ ايىرماسى ٷلكەن, بٸزدٸڭ جانارماي قۇيۋ بەكەتتەرٸندە – 99 تەڭگە بولسا, رەسەيدە – 189, ٶزبەكستاندا – 239 تەڭگە (بۇل باعالار ٷزدٸكسٸز ٶسۋدە). وسىدان كەلٸپ, ەلٸمٸزدٸڭ سولتٷستٸك ايماقتارى ارقىلى رەسەيدٸڭ شەكارالىق وبلىستارى ارزان ٶنٸمدٸ ساتىپ الۋعا مٷددەلٸ. سوندىقتان دا سولتٷستٸك وبلىستاردا جانار-جاعارماي تۇتىنۋ كٶلەمٸ باسقا ٶڭٸرلەرلەن جوعارى بولىپ وتىر. ايتالىق, پاۆلودار وبلىسى جالپى ديزەلدٸك وتىن كٶلەمٸنٸڭ 11%-ىن, اتىراۋ وبلىسى 10%-ىن تۇتىنادى (باسقا وبلىستار 5-7 پايىز كٶلەمٸندە).
وسىعان وراي, تاياۋدا قر ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2015 جىلعى 19 مامىرداعى «مەملەكەتتٸك رەتتەۋ بەلگٸلەنگەن مۇناي ٶنٸمدەرٸن بٶلشەك ساۋدادا ساتۋدىڭ شەكتٸ باعاسىن بەلگٸلەۋ تۋرالى» بۇيرىعىنا ٶزگەرتۋلەر ەنگٸزۋ تۋرالى بۇيرىعىنىڭ جوباسىن جارييالادى. اتاپ ايتقاندا, بۇيرىقتاعى ديزەلدٸك وتىن باعاسىن بەكٸتۋ تۋرالى سٶيلەم الىنىپ تاستالدى. بۇيرىق جوباسى جارييالانعان 2016 جىلدىڭ 19 شٸلدەسٸنەن باستاپ ون كٷن ٸشٸندە قۇجاتتاعى ٶزگەرتۋلەر تالقىلانىپ, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلٸگٸ تاراپىنان تٷسٸندٸرمە بەرٸلۋٸ كٷتٸلۋدە. ەگەر دە بۇيرىق جوباسىنا تٷبٸرلٸ ٶزگەرتۋلەر مەن ۇسىنىستار ەنگٸزٸلمەيتٸن بولسا, جوبا وسى مەتٸندە بەكٸتٸلمەك.
مينيسترلٸكتٸڭ تٷسٸندٸرۋٸنشە, ديزەلدٸك وتىن باعاسىن رەتتەۋدەن باس تارتقاننىڭ ٶزٸندە اۋىل شارۋاشىلىق ٶندٸرۋشٸلەرٸ سول كٶلەمدە, سول جەڭٸلدٸكتٸ باعامەن, ياعني ديزەلدٸك وتىننىڭ بٸر ليترٸن 79 تەڭگەمەن ساتىپ الاتىن بولادى (جىلىنا 700 مىڭ توننا). بيىلعى جىلى ەلٸمٸزدە ديزەلدٸك وتىن جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ جوق ەكەندٸگٸن ەسكەرسەك, اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەرٸ بۇيرىقتاعى ٶزگەرتۋلەردەن زييان شەكپەۋٸ تيٸس. ٶيتكەنٸ, قالاي بولعاندا دا مەملەكەت باعانى قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستايتىن بولادى. وسىلايشا, باعانى مەملەكەتتٸك رەتتەۋدٸ جويۋ ٸشكٸ نارىقتاعى ديزەلدٸك وتىن جەتٸسپەۋشٸلٸگٸنٸڭ الدىن الۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
ۇلت پورتالى
.jpeg)