QR Memlekettik hatshysy, Ábý Nasyr ál-Farabidiń 1150 jyldyǵyn ótkizý jónindegi memlekettik komissiia tóraǵasy Qyrymbek Kósherbaev uly oishyldyń mereitoiy qalai toilanǵanyn aityp berdi, dep habarlaidy QazAqparat.
«Biyl Táýelsiz Qazaqstan jáne barsha túrki álemi úshin erekshe tarihi jyl. Biz jyl boiy jahandyq pandemiia jaǵdaiyna jáne álemdik ekonomikalyq daǵdarysqa qaramastan, adamzat tarihynda óshpes iz qaldyrǵan ultymyzdyń uly tulǵalary – Abai Qunanbaiulynyń 175 jyldyǵyn, uly oishyl, filosof Ábý Nasyr ál Farabidiń 1150 jyldyǵyn, ulyq ulys Altyn Ordanyń 750 jyldyǵy men biyl TMD mádeni astanasy bolǵan Shymkent qalasynyń 2200 jyldyǵyn atap ótýdemiz. Osy sátti paidalana otyryp, bizdiń usynystarymyzdy muqiiat qarap, tiisti qoldaý kórsetip otyrǵan barlyq halyqaralyq uiymdarǵa, sheteldik áriptesterimizge, dostarymyzǵa rizashlyǵymyzdy bildiremiz. Bul jobalar – bizdiń uly tulǵalar aldyndaǵy qarymyz, óskeleń urpaq aldyndaǵy paryzymyz dep túsinemiz», - dedi Q. Kósherbaev Ulttyq akademiialyq kitaphanada Halyqaralyq Túrki akademiiasy ótkizgen «Jibek jolyndaǵy órkenietter úndestigi» halyqaralyq forýmynda.
Memlekettik hatshy biylǵy mereitoi jylynda ál-Farabidiń murasyn, onyń álemdik órkeniet tarihyndaǵy rólin aiqyndaý, ál-Farabidi ulttyq brend retinde ilgeriletý boiynsha birshama jumys atqarylǵanyn eske saldy.
«Jyl boiy ál-Farabidiń qoǵamdaǵy ǵylymnyń róli, izgilik, etikalyq kemeldik týraly ideialaryna negizdele otyryp, halyqaralyq, respýblikalyq jáne óńirlik deńgeilerde qoǵamdyq-saiasi, áleýmettik-ekonomikalyq, salalyq-kásibi keshendi is-sharalar júzege asyryldy. Atap óter jait, Farabi babamyzdyń parasatty ǵumyry – búgingidei jahandaný zamanynda jas urpaqty básekege qabiletti etip ósirý jolynda úlken úlgi-ónege. Uly filosof bala kezinen sol zamandaǵy órkeniettiń irgeli ortalyqtary – Buqara, Samarqan, Merf, Baǵdat, Harran, Kair, Aleppo jáne basqa iri shaharlarda udaiy bilimin jetildirip otyrdy. Ǵylym-bilim izdep, jahandy sharlaǵan oishyl túrki, arab, parsy tilderimen qatar, grek, qytai, latyn, sanskrit jáne basqa da ǵylym damyǵan tilderdi meńgeredi», - deidi Q. Kósherbaev.
Onyń aitýynsha, qazir ál-Farabi oilary men tujyrymdardyń ózektiligi qaitadan arta túsýde. Sondyqtan da biylǵy barsha mereitoilyq sharalar uly oishyldyń rýhani murasyn nasihattaýǵa, zerdeleýge, onyń ǵylymi jáne áleýmettik mádeni mańyzy bar infraqurylymdyq obektilerin qurýǵa, sonymen birge ál-Farabidi máńgi este qaldyrýǵa baǵyttaldy.
Oishyldyń eńbekterin tárjimalaý jumystary qolǵa alyndy. Ál-Farabi týraly jańa kitaptar jaryqqa shyqty. Uly ǵalym týraly derekti filmder jasaldy. ál-Farabidiń shetelderde jańa ortalyqtary ashyldy.
«Biz uly babamyzdyń ǵylymi jańalyqtaryn jańa ǵasyr suranysyna sai zerdeleýge de basa mán berip kelemiz. Ál-Farabi murasy aiasynda jasandy intellekt, etika jáne rýhani damýmen bailanysty problemalardy zerdeleý boiynsha pánaralyq jobalardy qoldaýǵa memleket tarapynan qarjy bólindi. Elimizdegi Qazaq ulttyq ýniversitetinde ál-Farabidiń ǵylymi-tehnologiialyq alqabyn qurý jónindegi bastama qolǵa alynýda. Bul joba investitsiia tartýǵa, tehnologiialardyń damýyna qýatty serpin berýge jáne otandyq ǵylym men bilim deńgeiin arttyrýǵa múmkindik beredi dep oilaimyz», - dedi Q. Kósherbaev.
Elimizdiń Túrkistan oblysyndaǵy ál-Farabi murasyn jańǵyrtý jáne Otyrar qalashyǵyn iri týristik klaster retinde qalpyna keltirý boiynsha birqatar is-sharalar kesheni ótkizildi.
«Izgi qoǵam týraly ál-Farabi ideiasyn kreativti túrde nasihattaýǵa baǵyttalǵan jastar bastamalary qoldaý tapty. Atalǵan jobalar kezinde QR Tuńǵysh Prezidenti Elbasy – Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń bastaýymen, qazirgi ýaqytta QR Prezidenti Qasym-Jomart Toqaevtyń tikelei qoldaýymen júzege asyrylyp jatqanyn erekshe aitqym keledi. Qurmetti konferentsiia qatysýshylary! Álemdik deńgeidegi uly oishyl dúniege kelgen uly dala tósinde otandyq ǵylymdy órkendetý – biz úshin óte ózekti másele. Ózderińiz bilesizder, ál-Farabi osydan myń jyldan astam ýaqyt buryn dúnieniń máńgiligin, tanymnyń bolmysqa táýeldigin aiqyndap, parat týraly ilimdi saralady. Sol zamannyń ózinde dala kemeńgeri «Ǵylymdar tizbegi», «Besinshi traktat», «Meditsina kanony», «Qaiyrymdy qala», «Ritorika», «Baqytqa jol silteý», «Vakýým týraly» jáne basqa da ondaǵan irgeli eńbekter jazǵanyn eskersek, uly baba urpaqtary qazirgi tańda tarihi ári tabiǵi sabaqtastyqty qamtamasyz etýge mindetti dep esepteimiz», - deidi Memlekettik hatshy.
Osyǵan orai, spiker ál-Farabidiń mereitoilyq jylynda ótkizilgen barlyq is-sharalar qazirgi zamanǵy bilim berý, ǵylym, innovatsiia jáne halyqaralyq yntymaqtastyq júiesiniń damýyna qýatty serpin berip otyrǵanyn airyqsha atap ótti.
«ál-Farabi shyǵarmashylyǵyn pánaralyq zertteý jandandyryldy. Sonyń arqasynda álemdik filosofiia men ǵylym konteksinde ál-Farabidiń áleýmettik-filosofiialyq kózqarastarynyń basty ideialary men printsipteriniń qazirgi mazmunyn anyqtaý boiynsha jumys jalǵasýda. Sonymen birge, ál-Farabi murasynyń negizinde adamnyń rýhani-ziiatkerlik jetilý paradigmasy men izgi qoǵamdy qalyptastyrý strategiiasy aiasynda memlekettiń jańa túrin teoriialyq negizdeý mindetteri ózektendirildi. Qoryta aitqanda, mereitoilyq jyl Qazaqstan jáne dúnie júzinde adamzattyń damýy úshin ál-Farabi murasynyń mańyzyn qaita ashyp, jańa qyrynan tanýǵa múmkindik berdi. Biyl uly oishyldyń murasyn nasihattaýdaǵy qol jetkizilgen jetistikter mindetti túrde jańa da jasampaz ǵylymi jobalarǵa jol ashatyny anyq», - dedi Qyrymbek Kósherbaev.
Aita keteiik, elordada Halyqaralyq Túrki akademiiasy «Jibek jolyndaǵy órkenietter úndestigi» atty halyqaralyq forým ótip jatyr. Akademiia Prezidenti Darhan Qydyráliniń aitýynsha, bul alqaly jiyn Parijde IýNESKO-nyń shtab-páterinde ótýis edi. Onlain rejimde jiynǵa kóptegen halyqaralyq uiymdardyń jetekshileri men 30-dan astam eldiń tanymal ǵalymdary qatysyp otyr.
.jpeg)