قر مەملەكەتتٸك حاتشىسى, ەبۋ ناسىر ەل-فارابيدٸڭ 1150 جىلدىعىن ٶتكٸزۋ جٶنٸندەگٸ مەملەكەتتٸك كوميسسييا تٶراعاسى قىرىمبەك كٶشەرباەۆ ۇلى ويشىلدىڭ مەرەيتويى قالاي تويلانعانىن ايتىپ بەردٸ, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
«بيىل تەۋەلسٸز قازاقستان جەنە بارشا تٷركٸ ەلەمٸ ٷشٸن ەرەكشە تاريحي جىل. بٸز جىل بويى جاھاندىق پاندەمييا جاعدايىنا جەنە ەلەمدٸك ەكونوميكالىق داعدارىسقا قاراماستان, ادامزات تاريحىندا ٶشپەس ٸز قالدىرعان ۇلتىمىزدىڭ ۇلى تۇلعالارى – اباي قۇنانبايۇلىنىڭ 175 جىلدىعىن, ۇلى ويشىل, فيلوسوف ەبۋ ناسىر ەل فارابيدٸڭ 1150 جىلدىعىن, ۇلىق ۇلىس التىن وردانىڭ 750 جىلدىعى مەن بيىل تمد مەدەني استاناسى بولعان شىمكەنت قالاسىنىڭ 2200 جىلدىعىن اتاپ ٶتۋدەمٸز. وسى سەتتٸ پايدالانا وتىرىپ, بٸزدٸڭ ۇسىنىستارىمىزدى مۇقييات قاراپ, تيٸستٸ قولداۋ كٶرسەتٸپ وتىرعان بارلىق حالىقارالىق ۇيىمدارعا, شەتەلدٸك ەرٸپتەستەرٸمٸزگە, دوستارىمىزعا ريزاشلىعىمىزدى بٸلدٸرەمٸز. بۇل جوبالار – بٸزدٸڭ ۇلى تۇلعالار الدىنداعى قارىمىز, ٶسكەلەڭ ۇرپاق الدىنداعى پارىزىمىز دەپ تٷسٸنەمٸز», - دەدٸ ق. كٶشەرباەۆ ۇلتتىق اكادەمييالىق كٸتاپحانادا حالىقارالىق تٷركٸ اكادەميياسى ٶتكٸزگەن «جٸبەك جولىنداعى ٶركەنيەتتەر ٷندەستٸگٸ» حالىقارالىق فورۋمىندا.
مەملەكەتتٸك حاتشى بيىلعى مەرەيتوي جىلىندا ەل-فارابيدٸڭ مۇراسىن, ونىڭ ەلەمدٸك ٶركەنيەت تاريحىنداعى رٶلٸن ايقىنداۋ, ەل-فارابيدٸ ۇلتتىق برەند رەتٸندە ٸلگەرٸلەتۋ بويىنشا بٸرشاما جۇمىس اتقارىلعانىن ەسكە سالدى.
«جىل بويى ەل-فارابيدٸڭ قوعامداعى عىلىمنىڭ رٶلٸ, ٸزگٸلٸك, ەتيكالىق كەمەلدٸك تۋرالى يدەيالارىنا نەگٸزدەلە وتىرىپ, حالىقارالىق, رەسپۋبليكالىق جەنە ٶڭٸرلٸك دەڭگەيلەردە قوعامدىق-ساياسي, ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق, سالالىق-كەسٸبي كەشەندٸ ٸس-شارالار جٷزەگە اسىرىلدى. اتاپ ٶتەر جايت, فارابي بابامىزدىڭ پاراساتتى عۇمىرى – بٷگٸنگٸدەي جاھاندانۋ زامانىندا جاس ۇرپاقتى بەسەكەگە قابٸلەتتٸ ەتٸپ ٶسٸرۋ جولىندا ٷلكەن ٷلگٸ-ٶنەگە. ۇلى فيلوسوف بالا كەزٸنەن سول زامانداعى ٶركەنيەتتٸڭ ٸرگەلٸ ورتالىقتارى – بۇقارا, سامارقان, مەرف, باعدات, حارران, كاير, الەپپو جەنە باسقا ٸرٸ شاھارلاردا ۇدايى بٸلٸمٸن جەتٸلدٸرٸپ وتىردى. عىلىم-بٸلٸم ٸزدەپ, جاھاندى شارلاعان ويشىل تٷركٸ, اراب, پارسى تٸلدەرٸمەن قاتار, گرەك, قىتاي, لاتىن, سانسكريت جەنە باسقا دا عىلىم دامىعان تٸلدەردٸ مەڭگەرەدٸ», - دەيدٸ ق. كٶشەرباەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازٸر ەل-فارابي ويلارى مەن تۇجىرىمداردىڭ ٶزەكتٸلٸگٸ قايتادان ارتا تٷسۋدە. سوندىقتان دا بيىلعى بارشا مەرەيتويلىق شارالار ۇلى ويشىلدىڭ رۋحاني مۇراسىن ناسيحاتتاۋعا, زەردەلەۋگە, ونىڭ عىلىمي جەنە ەلەۋمەتتٸك مەدەني ماڭىزى بار ينفراقۇرىلىمدىق وبەكتٸلەرٸن قۇرۋعا, سونىمەن بٸرگە ەل-فارابيدٸ مەڭگٸ ەستە قالدىرۋعا باعىتتالدى.
ويشىلدىڭ ەڭبەكتەرٸن تەرجٸمالاۋ جۇمىستارى قولعا الىندى. ەل-فارابي تۋرالى جاڭا كٸتاپتار جارىققا شىقتى. ۇلى عالىم تۋرالى دەرەكتٸ فيلمدەر جاسالدى. ەل-فارابيدٸڭ شەتەلدەردە جاڭا ورتالىقتارى اشىلدى.
«بٸز ۇلى بابامىزدىڭ عىلىمي جاڭالىقتارىن جاڭا عاسىر سۇرانىسىنا ساي زەردەلەۋگە دە باسا مەن بەرٸپ كەلەمٸز. ەل-فارابي مۇراسى اياسىندا جاساندى ينتەللەكت, ەتيكا جەنە رۋحاني دامۋمەن بايلانىستى پروبلەمالاردى زەردەلەۋ بويىنشا پەنارالىق جوبالاردى قولداۋعا مەملەكەت تاراپىنان قارجى بٶلٸندٸ. ەلٸمٸزدەگٸ قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸندە ەل-فارابيدٸڭ عىلىمي-تەحنولوگييالىق القابىن قۇرۋ جٶنٸندەگٸ باستاما قولعا الىنۋدا. بۇل جوبا ينۆەستيتسييا تارتۋعا, تەحنولوگييالاردىڭ دامۋىنا قۋاتتى سەرپٸن بەرۋگە جەنە وتاندىق عىلىم مەن بٸلٸم دەڭگەيٸن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ دەپ ويلايمىز», - دەدٸ ق. كٶشەرباەۆ.
ەلٸمٸزدٸڭ تٷركٸستان وبلىسىنداعى ەل-فارابي مۇراسىن جاڭعىرتۋ جەنە وتىرار قالاشىعىن ٸرٸ تۋريستٸك كلاستەر رەتٸندە قالپىنا كەلتٸرۋ بويىنشا بٸرقاتار ٸس-شارالار كەشەنٸ ٶتكٸزٸلدٸ.
«ٸزگٸ قوعام تۋرالى ەل-فارابي يدەياسىن كرەاتيۆتٸ تٷردە ناسيحاتتاۋعا باعىتتالعان جاستار باستامالارى قولداۋ تاپتى. اتالعان جوبالار كەزٸندە قر تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ ەلباسى – نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆتىڭ باستاۋىمەن, قازٸرگٸ ۋاقىتتا قر پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تٸكەلەي قولداۋىمەن جٷزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن ەرەكشە ايتقىم كەلەدٸ. قۇرمەتتٸ كونفەرەنتسييا قاتىسۋشىلارى! ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ ۇلى ويشىل دٷنيەگە كەلگەن ۇلى دالا تٶسٸندە وتاندىق عىلىمدى ٶركەندەتۋ – بٸز ٷشٸن ٶتە ٶزەكتٸ مەسەلە. ٶزدەرٸڭٸز بٸلەسٸزدەر, ەل-فارابي وسىدان مىڭ جىلدان استام ۋاقىت بۇرىن دٷنيەنٸڭ مەڭگٸلٸگٸن, تانىمنىڭ بولمىسقا تەۋەلدٸگٸن ايقىنداپ, پارات تۋرالى ٸلٸمدٸ سارالادى. سول زاماننىڭ ٶزٸندە دالا كەمەڭگەرٸ «عىلىمدار تٸزبەگٸ», «بەسٸنشٸ تراكتات», «مەديتسينا كانونى», «قايىرىمدى قالا», «ريتوريكا», «باقىتقا جول سٸلتەۋ», «ۆاكۋۋم تۋرالى» جەنە باسقا دا ونداعان ٸرگەلٸ ەڭبەكتەر جازعانىن ەسكەرسەك, ۇلى بابا ۇرپاقتارى قازٸرگٸ تاڭدا تاريحي ەرٸ تابيعي ساباقتاستىقتى قامتاماسىز ەتۋگە مٸندەتتٸ دەپ ەسەپتەيمٸز», - دەيدٸ مەملەكەتتٸك حاتشى.
وسىعان وراي, سپيكەر ەل-فارابيدٸڭ مەرەيتويلىق جىلىندا ٶتكٸزٸلگەن بارلىق ٸس-شارالار قازٸرگٸ زامانعى بٸلٸم بەرۋ, عىلىم, يننوۆاتسييا جەنە حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق جٷيەسٸنٸڭ دامۋىنا قۋاتتى سەرپٸن بەرٸپ وتىرعانىن ايرىقشا اتاپ ٶتتٸ.
«ەل-فارابي شىعارماشىلىعىن پەنارالىق زەرتتەۋ جانداندىرىلدى. سونىڭ ارقاسىندا ەلەمدٸك فيلوسوفييا مەن عىلىم كونتەكسٸندە ەل-فارابيدٸڭ ەلەۋمەتتٸك-فيلوسوفييالىق كٶزقاراستارىنىڭ باستى يدەيالارى مەن پرينتسيپتەرٸنٸڭ قازٸرگٸ مازمۇنىن انىقتاۋ بويىنشا جۇمىس جالعاسۋدا. سونىمەن بٸرگە, ەل-فارابي مۇراسىنىڭ نەگٸزٸندە ادامنىڭ رۋحاني-زيياتكەرلٸك جەتٸلۋ پاراديگماسى مەن ٸزگٸ قوعامدى قالىپتاستىرۋ ستراتەگيياسى اياسىندا مەملەكەتتٸڭ جاڭا تٷرٸن تەورييالىق نەگٸزدەۋ مٸندەتتەرٸ ٶزەكتەندٸرٸلدٸ. قورىتا ايتقاندا, مەرەيتويلىق جىل قازاقستان جەنە دٷنيە جٷزٸندە ادامزاتتىڭ دامۋى ٷشٸن ەل-فارابي مۇراسىنىڭ ماڭىزىن قايتا اشىپ, جاڭا قىرىنان تانۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ. بيىل ۇلى ويشىلدىڭ مۇراسىن ناسيحاتتاۋداعى قول جەتكٸزٸلگەن جەتٸستٸكتەر مٸندەتتٸ تٷردە جاڭا دا جاسامپاز عىلىمي جوبالارعا جول اشاتىنى انىق», - دەدٸ قىرىمبەك كٶشەرباەۆ.
ايتا كەتەيٸك, ەلوردادا حالىقارالىق تٷركٸ اكادەميياسى «جٸبەك جولىنداعى ٶركەنيەتتەر ٷندەستٸگٸ» اتتى حالىقارالىق فورۋم ٶتٸپ جاتىر. اكادەمييا پرەزيدەنتٸ دارحان قىدىرەلٸنٸڭ ايتۋىنشا, بۇل القالى جيىن پاريجدە يۋنەسكو-نىڭ شتاب-پەتەرٸندە ٶتۋٸس ەدٸ. ونلاين رەجيمدە جيىنعا كٶپتەگەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ جەتەكشٸلەرٸ مەن 30-دان استام ەلدٸڭ تانىمال عالىمدارى قاتىسىپ وتىر.
.jpeg)