Dalanyń dana dihany

Jaqsy adam kúnniń jaryǵy siiaqty búkil adamzatqa ortaq qazyna, ortaq qundylyq. Jaqsy adam – ortamyzda aǵyp jatqan dariia-ózen. Onyń sýy dariia-ózen boiyn mekendegen búkil halyqtyń, jan-janýardyń, ósimdik áleminiń qýat kózi, ózegi, nári, tirshiligi, ómiri. Ol eshkimdi de, eshnárseni de tańdamaidy, talǵamaidy, alalamaidy, qulalamaidy, aǵa beredi, aǵa beredi. Jaqsy ma – jaman ba, adal ma – aram ba, paidaly ma – ziiandy ma, zulym ba – jyrtqysh pa, aramshóp pe, báribir emize beredi, emize beredi. Onyń paryzy, qaryzy, tabiǵi, tarihi mindeti, taǵdyrdan alǵan tapsyrmasy osyndai. Jaqaev ta sol sanaýly, tańbaly, tanymal jaqsylardyń biri. Eńbek álemniń ámirshisi bolsa, Ybekeń eńbektiń ámirshisi boldy. Eger Jaqaevty jaqsy bilseńiz, tereń túsinseńiz, qadirine jetseńiz, syilasańyz, pir tutsańyz, jaqsy kórseńiz, sizdiń de «meniń Jaqaevym» deýińizge bola­dy. Jaqaevtyń shapaǵaty, jaqsylyǵy, qadir-qasieti, eńbek súigishtigi, ómiri, ónegesi, úlgisi, ulaǵaty bárimizge de jetedi.

Ybyrai Jaqaev – qazaq halqynyń, buryn­ǵy, qazirgi memleketimizdiń tari­hyn­daǵy iri, ir­geli tulǵalardyń biri. Eń­bek súigishtiktiń, adam­dyqtyń, adal­dyqtyń, azamattyqtyń ólshemi.

Ybekeńdi aitqanda, Shyǵanaq Ber­sievti, Jazylbek Qýanyshbaevty, Nur­molda Aldaber­genovty birge ataǵanymyz oryndy ǵoi dep oilaimyn. Bul tórteýi de – eńbektiń erleri, taǵdyrlas, zamandas, juldyzdas, qazaqtyń be­deli men berekesin, abyroiy men ataǵyn art­tyrý úshin jaralǵan jandar. Halqymyzǵa, elimizge tarihtyń, ýaqyttyń, tartqan syiy. Olar qazaqtyń atyn búkil álemge tanytty, moiyndatty, mártebesin ósirdi, abyroiyn asqaqtatty. Ybyrai Jaqaev pen Shyǵanaq Bersiev dúnie­júzilik rekord jasap, taǵdyrlas boldy, juldyzdary birge jandy. Ybekeń, Jaz­­ekeń, Nurekeńder eki márte Sotsialistik Eńbek Eri ataǵyna ie boldy. Kózderiniń tiri­sin­de týǵan jerlerinde tas músinderi máńgilikke amanat etildi.

Ybekeń men Jazekeńniń arasyndaǵy túsi­nistik, tilektestik, iltipat, syilas­tyq, dostyq birge týǵannan da artyq, elge ónege, úlgi bo­lar­lyq eki uly adamnyń ula­ǵatty, shynaiy, jar­qyn da jarasymdy dostyǵy edi.

…Kezinde Jazekeń Ybekeńe inilik jolmen sálem berip te, kóńilin surap ta keletin. Al 1981 jyly Ybekeń toqsanǵa taiap qaitys bolǵanda, Jazekeń aǵasyn sońǵy saparǵa shyǵaryp salýǵa da keldi. Ata jolymen alystan kóliginen túsip, jaiaý «oi, baýyrymdap» zor daýysymen ezilip, egilip, jylap eldi eleń etkizgen-di.

Sol kezde Jazekeńniń jasy 85-te eken. Ybekeńniń qazasyn esitkende: «Ba­ra­myn, barmasam bolmaidy, óz qo­lymmen bir ýys topyraq salamyn, ol – meniń aǵamnyń árýaǵy aldyndaǵy sońǵy paryzym. Eger densaýlyǵym jaramaidy deseńder, azary Ybekeńniń qasyna jatarmyn. Qazaqtyń kez kelgen jeri bárimizdiń de týǵan topyraǵymyz emes pe?» degen eken jaryqtyq.

Budan keiin qandai áńgime bolýy múmkin, aýpartkomnyń birinshi hatshysy Jazekeńniń kóligin daiyndap, jolǵa shyǵaryp salypty. Túrkistannan ótip, Qyzylordanyń shekarasyna kirgeni sol-aq eken, Jazekeń kóz jasyna ie bola almaidy. «Aldymdaǵy aqylshym edi, aǵam edi, danam edi, dep sai súiegimizdi syr­qyratar sózben joqtaýyn únsiz tyń­dadym da otyrdym» deidi jol serigi bolǵan jigit.

Mine, Ybekeń men Jazekeńniń uly dostyǵy jóninde Asqar Toqmaǵambetov:

«Kezdesti, mine, solai eki batyr,

Bop qaldy qosylǵandai eki ǵasyr,

Biri taý, biri teńiz sekildenip.

Ekeýi jubyn jazbai kele jatyr», – dep shabyttana jyrlaidy.

Ybekeń, Shyqań, Jazekeń, Nurekeń – «Dihan ata», «Shopan ata», «Dala aka­demigi» – HH ǵasyrdyń naǵyz eńbek tar­landary. Elimizdiń tarihynda osy tórt shaldyń alar orny erekshe. Bul shal­dar – ómirdiń ózinen oqyǵandar, al­dyndaǵy qariialardan kórgenin, esti­genin kóki­regine toqyǵandar, osy mol murany keiingi­lerge kemeńgerlikpen qal­dyrǵandar. Bul shaldar – ómiri as­yp-tasýdy bilmegen, elden asyp ómir súrmegen, dúnieniń bar kilti eńbekte ǵana ekenin ózinen bastap, ózgege de uqtyryp ketken uly jandar.

Jaratqan iemniń sheberligine qa­lai shek keltirersiń, bir-birine degen aýmaityn uqsas­tyq tula boilarynda tu­nyp tur. Báriniń de peiilderi daladai, atymtai jomart, qoldary ashyq, sa­ýat­­syz, oqymaǵan, mamandyqtary jal­­­shy­lyq, týa talant, qudaidyń úie salǵan tóbeleri ǵoi. Bular entsiklopediia betinen máńgi túspeitin qazaqtyń myqtylary. Olar halyq júregine ósh­pestei bolyp jazylyp, ulttyń tarihyna, ulttyń maqtanyshyna, ulttyń betke ustar etalondyq úlgisine, ulttyń týyna, uranyna ainalǵan tulǵalar.

Eńbek maidanynyń áigili maitalmany, tal­dy­qorǵandyq aitýly azamat, ulty poliak N.I.Golovatskii:

– Biz bes aǵaiyndymyz, – dep marqaia­dy eken.

– Baýyrlaryńyzdy atańyzshy, – degenge:

– Olar: Dinmuhammed Ahmetuly Qo­naev, Ybyrai Jaqaev, Jazylbek Qýanyshbaev, Nurmolda Aldabergenov jáne men. Óitkeni, bizderdiń bárimiz de eki márteden Sotsialistik Eńbek Eri ataǵyn alyp, omyraýymyzǵa qos jul­dyzdy jarqyrata taqqanbyz, – deidi.

Mine, maqtaýdy múlde bilmeitin, artyq sózge áste joq, tek iri, irgeli istiń ǵana adamynyń júrekjardy iltipaty bul. Rasynda, onyń aityp turǵany aidai aqiqat. Qasietti qazaq jeriniń osynaý alyptaryn óshpes dańqqa bólegen, olar­dy tanystyrǵan, tabystyrǵan, týys etken – joǵary mártebeli qudiretti, kieli – Eńbek!

Iá, Ybyrai Jaqaev – dán patshasy, aq kúrishtiń atasy, jaqaevshylar marshaly, dala akademigi, dihandardyń piri. Ja­qaev óziniń óshpes tarihyn ketpenmen, ter­men jazǵan, birneshe ǵasyrda dúniege bir-aq keletin adam.

Uly Otan soǵysynyń jeńisinen ke­iingi úsh jyl qatarynan álem jurtshy­lyǵynyń eriksiz tańdailaryn qaqqyzdy, 1945 jyly kúrishtiń ár gektarynan – 156 tsentnerden, 1946 jyly – 160, 1947 jyly 171 tsentnerden ónim jinap, dúnie­júzilik rekord jasady.

Qazaqtyń qara shalynyń dalalyq dana aqyl-oiymen, boiyndaǵy Allanyń shapaǵaty, syiy – joiqyn kúsh-jigeri­men, kieli, kúrektei qolymen, kári báiterektiń jer betine shyǵyp ketken tamyryndai salaly saýsaqtarymen, qa­ra ketpenmen qara jerdi qars aiyryp jasaǵan bul rekordy búkil álemdi tańdandyrdy, tańǵaldyrdy. Bul rekord órkenietke, ozyq tehnologiiaǵa, bilimge, ǵylymǵa bizden áldeqaida buryn jetken japondyqtardyń jaǵasyn ustatty, káristerdi qairan qaldyrdy.

…Olar senbedi, Keńes Odaǵyna senim­siz­dikpen qarady. Tekserý de tekserý, komissiia da komissiia. Al Ybekeń: «Basymdy qatyryp, meni keńsege nege shaqyra beresińder túge, jer áne, sý áne, ónim áne, teksere berińder» dep Bibajaryn (áieli) attyń artyna miń­gestirip alyp, Aimankúldiń daýysyn, Nartaidyń syńǵyrlaǵan ánin saǵyndym dedi de, kórshi aýylǵa kete bardy. Nar­taiy – Nartai, al Aimankúli – qazaq poeziiasynyń aitýly qara nary, aqyn Á.Tájibaevtyń anasy.

1957 jyly 65 jastaǵy Jaqaevty kolhozshylar syrtynan qujat toltyryp, joǵary jaqpen kelisip, kolhozǵa tóraǵa etip sailaidy. Ybekeń barynsha qarsylyq bildiredi, barmaǵan jeri, baspaǵan taýy qalmaidy, aqyrynda Shaiahmetovke deiin baryp, bastyq degen páleden áreń qutylady.

Ybekeńniń tarihi taǵdyry – dihan­gershilik, peshenesine uly Dihan ata bolý jazylǵan. Ybekeń rekord qalai týdy degenderge aldymen eńbek, sodan soń eńbek,taǵy da eńbek dep jaýap beredi.

Jazmyshtan ozmysh joq, ozýdyń da tip­ten qajeti joq… Ybekeń som de­­neli, ár saý­saǵy qamshynyń sabyndai, qor­ǵasynnan quiyl­ǵandai óte qai­ratty, qarýly kisi bolatyn. Jastaý ke­zinde birneshe as, toilarda kúresterge qatysyp, beldeskenin jyqqan, jaýyryny jerge timegen kisi. «Ybyrai júgirgende jer dúrsildeidi» deidi eken ákesi.

Ybekeń sabyrly, salmaqty, ustamdy, ashý­dyń emes, aqyldyń adamy, daýdyń emes, mámi­leniń adamy edi. Sózge sarań, bilik aitýǵa talpynbaityn, talaspaityn, kóp kórip, kóńilge túigeni mol bolsa da, aqylgóisinbeitin, syr asha, syr shasha bermeitin tuiyq, jumbaq tulǵa-tyn. Sózdiń emes, jasampaz istiń adamy. Ybekeń jóninde qalam tartpaǵan, pikir aitpaǵan sol zamanda qazaq ziialysy joq desek, sonyń biri, biregeii Ábdilda Tájibaev:

Aǵatai!

Keshegi kóshpeli qazaq balasy eń

ústinde týǵan yrǵala basqan túieniń.

Búkil dúniege dańqy taraǵan

Dihan atamsyń,

Súienerimsiń, súierim.

Topyraqtyń, sýdyń, jaryqtyń

Syryna qanyq kielim.

Men búgin seksenge kelgen toiyńda

Aq qyraý basqan,

Azdap sharshaǵan basymdy

Aldyńa kelip iemin.

Qazaq ádebietiniń klassigi Sábit Mu­qanov óziniń «Syrdariia» romanyn jazý ústinde Ybyrai Jaqaevtyń úiin­­de úsh aidan astam jatyp, ataqty shyǵar­masynyń bas keiipkeri retinde dala akademiginiń minez-qulqyn, bi­tim-bol­mysyn, ómir saltyn zerdelei zerttegen. Ekeýi­niń arasynda aitylmaǵan syr, shertilmegen shejire qalmaǵan. Aqyr so­ńynda áde­biet alyby men dańǵaiyr dihan syilas, syrlas, qimas dos bolyp ketken.

Ybyrai Jaqaevtyń «dala akademigi» atanýyna birden-bir kúsh salǵan da – osy Sábit Muqanov.

Ybekeń úlken jiyndarǵa jii qaty­syp, uzaq oty­rýǵa ábden úirengen. Shydam­dylyǵy son­sha­lyqty, jiyn prezidiýmdarynda kún uzaq tapjylmai, qimylsyz otyratyn-dy. «Tek kózin jypylyqtatqanynan ǵana tiri adam dersiń nemese qutty tas músin edi ǵoi», – deitin biletin kisiler. Óziniń bir basynan asyp-tógilip jatqan ataq-dańqty jeke basyna paidalanǵan jan emes, qarapaiym el qatarly turmys qurdy. Ol kisiniń qarapaiymdylyǵy men keń peiildiligin zamandastary bylai sipattaityn edi: «Halyqta: «Peiili tar adamnyń ishinen qyl ainalmaidy degen sóz bar, al bizdiń Ybekeńniń keń peiildiligi sonsha ishinen at er-turmanymen ainalady», deitin. Ybekeń erte kóktemde egis basyna kóship baryp, kúzde kúrishin jiyp-terip, elge bir-aq qaitatyn».

Ybekeń kúrishtiń ishinen shyqpaityn. Kúrishtik – ol úshin bul dúnieniń peiishi. Jerdi ózi tańdaidy, aryq-jap, sý jol­daryn, atyzdaryn ózi belgi­leidi, ózi qazady, qazdyrady, ózi soǵady, soqtyrady. Ózi jer, sý inje­neri, bárin biledi, oqymai-toqyǵan. Jer­diń tuz­dylyǵyn tilimen anyq­taidy. Bir ózi – bir laboratoriia. Kúrishti qol­men seýip, sý jiberer kezde birer qap kú­rishti qulaqtardyń saǵasyna tastaidy, atyzdaǵy kúrishpen birge ol da bór­tip, ósip jatady. Keiin ony kúrish kóshken, sirek shyqqan jerlerge, atyz jiekterine qoldap ornalastyratyn.

Kúrish sý betine shyqqan kezde jii ósken jerdiń daqylyn sirek tusqa kóshetteitin, ol kisiniń kúrish atyzdarynda alaqandai jer de bos bolmaityn. Tóbeden qarasań jer kórinbeidi, janynan qarasań oq ótpeidi.

«Jalǵyzdyń úni shyqpas, jaiaý­­­dyń shańy shyqpas» degendei, adam qan­shalyqty kúshti, qudiretti bolǵa­nymen, ol óz shyńyna shyǵý úshin oǵan sonshalyqty kóptegen qoldaýshylar, járdemshiler, kómekshiler, keńesshiler, tileýshiler, bapkerler kerek. Ybekeńe taǵdyr osynyń bárin ońynan kezdes­tirdi, ásirese, Ybekeńniń ómirlik bri­gadiri Qoishybai Orazymbetov pen bilgir, ǵalym, jańashyl agronom Ánes Altynbekovterdiń eńbegi erekshe. Kú­rish jónindegi ǵylymdy damytýda, tá­ji­ribeni jetildirýde, agrotehni­kany qalyptastyrýda Ybekeńniń, Ánekeńniń, Qoishykeńniń birigip atqarǵan jumys­tary bir ǵylymi institýttyń qyzmetine para-par.

Ybekeńniń shákirtteri kóp, kúrishten eńbegi janyp, baqytyn tapqan azamattar, búkil respýblika kúrishshileri – Ybekeńniń shákirtteri. Ybekeńniń qutty jolymen, órken jaiǵan ónegesimen, tárbie degen táńirimen, aq batasymen oblystaǵy 91 Sotsialistik Eńbek Eriniń 35-i Shieli aýdanynan tárbielenip shyqty.

Dúnie júzi halyqtarynyń 2/3 bóligi kúrish­pen tamaqtanady. Syr boiy halqy da kúrishti ardaqtaidy, aialaidy, «kúmis kúrish», «Syr sulýy», «Syr arýy», «Syr marjany», «altyn dán», «aq marjan» dep ánge qosady. Ejelgi Kún­shyǵys elderinde asa qurmet tutatyn daqyl – kúrishti patshanyń ózi bastap sebedi eken. Sol kúrishti qazaq jerinde, Syr elinde birinshi seýip dihangershilikti halqynyń qanyna, janyna sińirgen Ybyrai shynynda qai patshadan kem?!.

Etene eńbektes bolǵan, jaqyn shá­kirtteriniń biri marqum Zakira Erjanova bir tárbielik máni bar ýaqiǵany eske alǵan edi. «Kúrish sebilip jat­qan kez, jýannyń jińishkerip, jińishkeniń úzi­letin mezgili – kóktem, jurttyń bári jarty qursaq. Bir dorba kúrish tuqymyn, keiin kóje qylyp isheiik dep úidegi jaman sandyqqa salyp, tyǵyp qoiǵanbyz. Túski shaidyń ústinde Ybe­keńniń kózi sandyqtyń tesiginen kórinip turǵan kú­rish dánine túsedi. Sabasynan shyǵyp, aqyldy ashýǵa jeńdirip qatty ashýlanyp, bárimizdi jiyp alyp, tarydai qýyrdy. «Bul bizge amanat etip tapsyrylǵan búkil halyqtyń nesibesi, yryzdyǵy, erteńgi azyǵy, ózegi, ómiri, tuqym urlaǵannyń tuqymy quridy degen, bularyń ne qaraqtarym, aparyp ornyna salyńdar, endigári ashtan ólseńder de bul jaman ádetti qaitalamańdar», dep edi. Bul sa­li­qaly, saldarly, salmaqty áńgime bárimizdiń de búkil ómirimizge jeterlik sabaq boldy» – dep edi ol.

Ybekeńniń tánine, janyna, qanyna adaldyq, kirshiksiz páktik anasynyń aq sútimen, atasynyń aq batasymen sińirilgen. Jaqai aqsaqal ómirin­de alǵash ret aýyldan uzap, úlken úmitpen Sary­arqaǵa kóppen birge saparǵa shyqqan balasy Ybyraiǵa: «Ózin bir oilap, ózgeni eki oilaǵan er – naǵyz er, keýdeńde jan barda adam atyńa daq túsirme. Ashtan ólseń ól, tek azǵyndap ólme, bylǵanysh ómirden – adal ajal artyq. Jolyń bolsyn» dep aq tilek bildiredi. Mine, atanyń amanaty, osyndai bolǵan.

Jaqaevtyń ekinshi «Altyn juldyz­ben» nagradtalý qurmetine kolhozda ótken saltanatty jiynǵa qatysyp shyqqanda, ol kisiniń izbasary, dańǵaiyr dihan Serik­bai Begaliev: «Burynǵy zamanda anandai áýlie, mynandai áýlie ótipti dep syiynyp jatamyz. Osy zamannyń naǵyz áýliesi, naǵyz árýaǵy bizdiń Ybekeń ǵoi» degen eken. Shynynda qara ketpenimen, bileginiń qara kúshimenen qara jerdiń qara topyraǵyn qoparyp, aq kúrishten altyn taý turǵyzyp, Syr boiyn, onyń halqyn álemge tanytqan adam qai zamannyń áýliesinen kem? Qalai deseń de Ybekeń tek emes, tegin emes, qydyr qarap, baq daryǵan áýlie, arýaqty adam. Bul rette Ybekeńniń zerdeli urpaqtarynyń biri, belgili jýrnalist Zákim Jailybaidyń áńgimesi eske túsedi: «Tabiǵattyń áli de adamzatqa belgisiz jumbaq syrlary kóp qoi. Sonyń biri – Qydyr áýlie. Halyqta qydyr kórgen adam baq pen dáýletke kenelip ótedi degen senim bar. Sonyń bir dáleli esebinde dihan ákemiz Jaqaevtyń aýzynan estigen bir áńgimeni jańǵyrtqym keledi. Ilgeride aýylda qariialar kóp, biz solardyń qolyna sý quiyp, kesesin alyp berip, kebisin qoiyp qyzmet jasaimyz, ári kóne, kósegeli áńgimelerge qulaǵymyzdy sýaryp, sanamyzdy saýyqtyryp, kóńili­mizge toqyp, kókiregimizge túiemiz, qany­ǵamyz. Sýyrylyp kóp sóilei bermeitin Ybekeńniń myna áńgimesi óz ómiriniń shyndyǵymen astasyp jatqasyn ba, áli kúnge deiin esimnen ketpeidi.

– Ózim jideden, sheńgelden arshyp, atyzdap ekken kúrishtikti sýǵa bastyryp bolyp, japtyń basynda dem alyp otyrǵam, – dep bastady áńgi­me­sin. Denem del-sal. Biraq kóńilim toq. Kún keshkirip bara jatsa da, úige asyqpadym, kúrishke qarap otyra turǵym keldi. Sálden keiin batar kúnniń shapaǵyna tula boiy tutas malynǵan uzyn boily, aq saqaldy kisiniń maǵan bettep kele jatqanyn ańǵardym. Tup-týra kúrish atyzynyń ústimen kebisi sýǵa tier-times bolyp júrip keledi. Alǵashynda ań-tań bolyp otyra bersem kerek, jaqyndaǵanda ornymnan turdym.

Ol kisi qarsy aldyma kelip:

– Shyraǵym, yrysyń osy jerden bolady, baqytyń órlei bersin! Áýmin! – dedi ap-anyq daýyspen. Sóitti de ǵaiyp boldy. Esimdi jisam «Áýmin» dep kúbirlep tur ekenmin. Biraq bul kórgenimdi osy kezge deiin eshkimge de ait­qa­nym joq. Aitqany kelip, artynyń jaman bolmaǵanyn kórip júrsińder ǵoi.

Mine, endi aitýdyń mezgili kelgen, sáti túsken siiaqty, – dedi Ybekeń jumsaq, jyly jym­iyp, ózine de, taǵdyryna da, Allaǵa da riza­shylyǵyn bildirgendei.

– Oi jaryqtyq-aý, sizdiń ol kórge­nińiz Qydyr baba ǵoi, – dep kópshilik Ybekeńniń eteginen ustap, táý etkenin kózim kórdi. Keiin «Ybyrai túbegi» atanǵan sol jer elge yrys, bereke, aby­roi-ataq ákeldi. Qazir endi ol alqapqa dihannyń uly Seiitbek ie. Qydyr dary­ǵan jerdiń áli de talai urpaqqa bailyq pen bereke, abyroi men ataq ákeleri sózsiz.

Endi ózimniń Jaqaevyma jaqyndai túseiin. Men Shielide ósip-ónip, kóktep-kógerip, otba­sylyq, eńbek baqytyn tapqan adammyn. 1983 jyly kúrish oraǵy bastalǵan kezde Shieli aý­dan­dyq partiia komitetiniń birinshi hatshysy bolyp sailandym. Sodan Ybekeńniń basyna baryp, bas iip, ziiarat jasap, ol kisiniń rýhynyń ruqsatymen kúrishtikke kirip, aýdan basqarýǵa kirisip kettim.

Qudaiǵa shúkir, jaman bolǵan joqpyz, kúrish jinaýda birinshi on­kúndiktiń qorytyndysy boiynsha respýblikalyq týdy jeńip aldyq, odan ári de tabystan tabysqa, abyroi­dan abyroiǵa jalǵasyp kete berdi. 1985 jyly Ybyrai Jaqaevtyń 90 jyldyǵyna arnalǵan memorialdyq keshenniń qurylysy aiaqtaldy. Alań túgel qorshaldy, jaryqtandyryldy, onda ornalasqan mádeniet úii kúrdeli jóndeý­den ótkizildi, fontan soǵyldy. Bul alańda Yb­e­keńniń eskertkishi, Uly Otan soǵysynda qaza bolǵandardyń eskertkishi, eńbek ozattarynyń kórnekti taqtasy ornatylǵan. Bul keshen eńbek pen erliktiń simvoly, paryz ben qaryzdyń, imandylyqtyń ólshemindei bolyp, aýdandaǵy qasietti orynǵa ainaldy. Osy qasietti jerge árbir ómirge kelgen náreste, árbir jańa otbasy, árbir ju­mys­qa, oqýǵa, otan qorǵaýǵa alǵashqy qa­dam jasaýshy azamat basyn iip, taǵzym etedi, qadirleidi, qasterleidi jaqsy oi oilap, jaqsy tilek tileidi, osy jerdiń qasieti men shapaǵatyna senedi, úmit artady.

Kelesi jyly Ybekeńniń mýzeiin biti­rip, ony da oblystyq deńgeide saltanatty túrde ashtyq. Sonymen biz Ybe­keń­­­niń árýaǵy aldyndaǵy sheksiz boryshymyzdyń bir bóligin ótegendei boldyq.

Men óz basym osy Ybekeńdei uly adam­men jerles, zamandas bolǵanymdy, ol kisiniń kúrishiniń masaǵyn terip, eńbektegi, ómirdegi, ónegesin, batasyn alyp óskenime, keiinirek Ybekeńniń rýhy aldynda atqarylǵan iri, tarihi, ómirlik jumystardyń basynda, qasynda bolýdy taǵdyrdyń meniń pesheneme jazǵandyǵyna dán rizamyn.

Seiilbek ShAÝHAMANOV

"Egemen Qazaqstan" gazeti