Búgin - Raqymjan Qoshqarbaevtyń Reihstagqa tý tikken kúni

Búgin - Raqymjan Qoshqarbaevtyń Reihstagqa tý tikken kúni

Surapyl soǵys jyldarynda Reihstagqa jeńis týyn tikken Raqymjan Qoshqarbaevtyń erligi kóp jyldar boiy elenbei kelgeni, tek táýelsizdik alǵannan keiin ǵana Qazaqstannyń Halyq qaharmany ataǵy berilgeni málim. Batyrdyń erligi jyldar boiy resmi Máskeý tarapynan kópe-kórneý eskerilmedi.

Ózge ult ókili bolǵandyqtan kemsitýshilikke ushyrap, erligi joqqa shyǵarylyp keldi. Áitse de Raqymjan Qoshqarbaevtyń dos-jarandary, maidandas baýyrlary men tilegi bir zamandastary 30 sáýirdi onyń taǵdyryndaǵy eń erekshe kún dep eseptep, oǵan qońyraý shala quttyqtap, tipti ekinshi ret dúniege kelgen kúni retinde atap ótýdi birazǵa deiin dástúrge ainaldyrsa kerek. Óitkeni bul kún – Qoshqarbaevtyń Reihstagqa tý tikken kúni bolatyn.

Raqymjan Qoshqarbaev Aqmola oblysynyń Tselinograd aýdanynda týǵan. 1942 jyly áskerge alynǵan. Derekterge qaraǵanda, 1944 jyly qazan aiynan bastap 1-Belarýs maidanyndaǵy Idritsk atqyshtar diviziiasy quramynda 150-shi vzvod basqaryp, Polsha jáne Germaniia jerlerindegi urystarǵa qatysqan. 1945 jyly 30 sáýirde leitenant Raqymjan Qoshqarbaev jaýynger Grigorii Býlatov ekeýi Sovet áskeri arasynan Berlindegi Reihstagqa birinshi bolyp Jeńis týyn tikti. 

Aita keterligi, qazaq batyrynyń osynaý erligin alǵash bolyp álemge áigilegen memleket qairatkeri, jazýshy Kákimjan Qazybaev edi. Ol Baýyrjan Momyshulynyń tapsyrmasy boiynsha Raqymjan Qoshqarbaevtyń erligi laiyqty baǵasyn alýy úshin kóp eńbektenip, kóp izdendi. Qazaq jaýyngeriniń dál sol sáttegi áreketin dáleldeitin júzden astam qujatty taýyp, kóterip, sheteldik basylymdarda da jariialanýyna túrtki boldy. Baýkeńniń osy tapsyrmasy týraly jazýshy óziniń «Naizaǵaidai jarqyldap» atty kitabynda bylai dep eske alady: 

« – Men seni nege shaqyrdym?-dedi.

– Bilmedim, Báýke! 

– Bilmeseń, jańa osynda maǵan sálem bere bir jigit keldi. Aty – Rahymjan. Familiiasy qoshqar ma, isek pe, azban ba, áiteýir qoidyń bir túri, ony óziń anyqtap alǵaisyń. Mine, sol jigit... Mine, sol jigit Reihstagqa tý tikken. Ponimaesh?! Sen uǵyp tursyń ba, óziń?-dedi. 

– Uǵyp turmyn, Báýke!

– Ótirik aitasyń! Uqsańdar, nege jazbaisyńdar? Soǵys bitkeli on úsh jyl. Ana Rahymjandy kórmei júrgen neǵylǵan jýrnalissińder?! Jýrnalistke diplom emes, sezim, júrek, kórgish kóz kerek. Joq, sol senderde joq. Znaesh, ty kto takoi Rahymjan? Men de ony búgin birinshi ret kórdim. Bilesiń be, kimniń sálem bere kelgenin? Eto istoricheskii chelovek! Men de soǵysqa qatystym. Diviziiany basqardym. Moskva túbindegi shaiqasty kórdim. Tórt jyl boiǵy surapyl soǵystyń nebir sumdyq qiiametteri kóz aldymda. Biraq Berlindi alardaǵy, Reihstagqa tý tigerdegi qyrǵyn – ol naǵyz joiqyn qyrǵyn! Kak voin, kak komandir ia predstavliaiý chto eto takoe, eto bylo neveroiatno! Rahymjan sol tozaqtyń ishinde bolǵan, sol tozaqtan aman shyqqan! Jeńis jalaýyn tikken. Kim úshin?! Myna seni men men úshin! Búgingi sholjań qaǵyp tiri júrgenderdiń baqyty úshin! Sol bir tozaqta onyń óziniń tiri qalýy ̶ eto chýdo! Jeńis degen baqyt  ̶ sol anaý Rahymjan, Rahymjandar! Sen ony tap!».

Kákimjan Qazybaev batyr Baýkeniń tapsyrmasyn buljyrtpai, tipti artyǵymen oryndady. Áitse de sol dáýirdiń solaqai saiasaty, sovettik rejimniń ózimshildigi Raqymjan Qoshqarbaevtyń qaharmandyǵyn moiyndaýǵa miz baqpaǵan edi. 

Tek Táýelsizdik alǵannan keiin, 1999 jyly mamyrdyń 7-sinde Prezident N. Nazarbaevtyń Jarlyǵy boiynsha Raqymjan Qoshqarbaevqa Halyq Qaharmany ataǵy beriledi. 

Eske sala ketsek, Reseidiń Áskeri tarih institýty 1-i Belarýs maidanyndaǵy 150-i atqyshtar diviziiasynyń leitenanty Raqymjan Qoshqarbaevtyń jáne Grigorii Býlatovtyń 1945 jyldyń 30 sáýirinde Reihstagqa tý tikkeni týraly tarihi oqiǵany 2007 jyldyń 7 mamyrynda resmi túrde rastady.