Reseilik rok-ánshi Iýrii Shevchýktyń kezinde Cheshenstanda soǵys bolyp jatqanda, basyn oqqa tigip sarbazdardyń arasyna baryp, birneshe kún kontsert bergenin bilýshi edim. Kontsert berip qana qoimai, birneshe minýttyq beinerolik jasapty. Shevchýk «Men ánshimin, saiasat pen soǵysqa aralaspaimyn» dep Máskeýdegi jyly páterinde jatyp alsa da, eshkim jazǵyrmas edi. Aqshadan da kende emes, jyldyń on eki aiynda gastroldik saparda júredi. Biraq ánshi azamattyq ustanymyna adal ánshi olai etpegen. Resei úkimetin soǵysqumarlyǵy úshin ashyq aiyptap, cheshen sarbazdarynyń aldynda da, orystardyń aldynda da án shyrqaǵan. Shevchýktyń erligine, adamgershiligine riza bolǵan sarbazdardyń birde-bireýi oǵan qarý kezemepti. «Iýtiýb»-tan Iýriidiń kotelokty tyqyrlatyp as iship otyrǵan kir-qojalaq kúiin kórip, qiyn kezeńde sarbazdardyń rýhyn kótere bilgeni úshin riza boldym. Keiin anyqtalǵandai, Shevchýk beinekameraǵa túsirgen 20 sarbazdyń 19-y oqqa ushyp, tek bireýi ǵana úiine oralypty.
Reseidiń Ýkrainaǵa qatysty ustanymyn aiyptaǵan ánshiler, óner qairatkerleri kóp boldy. Arasynda taǵy da sol Makarevichter bar.
Býba – Vahtang Kikabidzeniń azamattyq erligi esime túsi otyr. Sonaý toqsanynshy jyldary Tbilisidiń kóshelerin tankiler taptap, jaýǵan oqtyń astynda qalǵan. Sol kezde súiikti Grýziiasyn tastap ketpegen Kikabidze keiinirek bir jýrnalistke bergen suhbatynda bylai deidi:
– Iá, meni kóptegen elderdegi dostarym kóship kelýge shaqyrǵany ras. Biraq men ketip qalsam ne bolmaq?! Onda grýzinder tipti abdyrap qalar edi. «Býbanyń ózi bas saýǵalap ketse, onda men de tabanymdy jaltyrataiyn» deýi ábden múmkin ǵoi. Týǵan eli qiyn jaǵdaiǵa ushyraǵan kezde ataqty adam halqynyń janynan tabylýǵa tiis,– deidi. Kikabidzedei ul týdyrǵan grýzinder netken baqytty!
Sol Býba keiin Resei áskeri Grýziiaǵa basyp kirgende, orys úkimeti usynǵan «Dostyq» ordenin alýdan bas tartyp, Máskeýge barmai qaldy. Eliniń namysy úshin Kobzon, Leshenko syndy orys ánshi dostarymen de at quiryǵyn kesti. Mine, ánshi hám akter Kikabidzeniń azamattyq ustanymnyń beriktiginiń bir mysaly.
Al, bizdiń ánshiler azamattyq ustanymyna qanshalyqty berik? Tipti, olarda azamattyq ustanym bar ma? Qazaq ánshileri «azamattyq ustanym!» degen uǵymnan habardar ma ózi?!
Aýyzdy qý shóppen súrtpeiik. Ombyda oryssha sóilemei, qazaqsha sóilep, qazaqsha án aitqan Qairat Nurtasty azamattyq ustanymy bar ánshi deýge bolady. «Pýshkin-Qurmanǵazy» kollajyna qatysty qoǵamdy shýlatqan aý kezinde ózindik ustanymyn ashyq bildirgen Sáken Maiǵazievtiń isi de maqtaýǵa turarlyq. Alaida, «Resei ánshilerimen bir sahnada óleń aitý bala kezden armanym bolatyn. Aldaǵy ýaqytta Resei sahnasyn baǵyndyrǵym keledi» dep suhbat berip júrgen Dimash Qudaibergenov siiaqtylardyń qarasy olardan áldeqaida kóp. Mysaly, reseilik ánshilermen dýet qurǵanyna máz bolyp júrgen Maqpal Isabekova da Resei sahnasyn baǵyndyrýdy maqsat tutqandardyń biri edi. Biraq, aptyǵy basylyp, óz eline qaityp keldi.
Ánshi-kompozitor Altynbek Qorazbaevtyń sózine qulaq túrelik. Bineshe jyl buryn Jańaózende bolǵan qandy oqiǵadan keiin ile-shala baspasózde onyń suhbaty jaryq kórdi. «Eldiń qamyn oilaityn eki adam bolsa, sonyń biri men shyǵarmyn» degen taqyryppen. Osy suhbatta Qorazbaev:
– …Ol jaqta adamdardy jumyspen qamtamasyz etip jatyr eken, janyp ketken, tonalyp, qirap qalǵannyń bári birtindep qalpyna kelip jatyr… Mundai iske quba-qup! Endi men saiasatker emespin ǵoi, saiasattan aýlaqpyn. … Sizge aitaiyn, men tek Jańaózen týraly ǵana emes, jalpy jamanshylyq týraly án jazǵym kelmeidi endi. Kezinde jazyldy, jazdym. Búginde jylańqy ánderdiń qajeti joq, – dep jaýap beripti.
«Eldiń qamyn oilaityn eki adamnyń bireýi», talai jas býyn aǵa tutyp júrgen Qorazbaev osylai dese, basqa ánshilerge ne joryq?! «Jylańqy ánderdi qajetsinbeitindei», qazir jurttyń bári aýzynan aq mai aǵyp, meimanasy tasyp otyr ma?! Ony aitasyz, keibir paiǵambar jasyna jetken aǵa býyn ánshi-kompozitorlar jylar jatqan jurttyń kóz jasyn súrtýdiń ornyna, olardy jazǵyrýǵa deiin bardy.
Biz Jańaózen oqiǵasy úshin eshkimdi kinálaǵaly otyrǵan joqpyz. Tek, únemi halyqtyń nazarynda júretin, suhbat saiyn «halqym, elim, qazaǵym» degen asqaq sózderdi jii aitatyn «halyqshyl» ánshilerdiń Jańaózen halqyn jubatatyn jarty aýyz sóz jyly sózderin aiap qalǵanyna qarnymyz ashady. Jaishylyqta munaily óńirdiń toi-tomalaǵyna barǵyshtap, qaltaly kompaniialardyń «korporativka»-synanan qalmaityn ánshiler bir ret at izin salýǵa jaramaǵany ókinishti. Eń bolmasa bir kontsert berip «Biz sizdermen birgemiz» dese, búkil el tóbelerine kóterer edi ǵoi olardy.
Joq, ondai azamattyq isti kóre almadyq. Sebebi, bizdiń ánshiler «saiasatpen ainalyspaidy…» Olardyń halyqshyldyǵy kógildir ekranda kósilip sóz sóilep, sheshilip sheshensýmen ǵana shekteledi eken. Al, olardan sheteldegi Shevchýk, Kikabidzelerdiń iriligin kútý qiyndaý sharýa.
P.S. Qudai betin aýlaq qylsyn, alda-jalda el basyna kún týa qalsa, bizdiń ánshiler «Joq, men sarbaz emespin, ánshimin…» dep jaýap bere me eken?!
Nurtóre SAMARQAN
