Qubylys pen mán ortasynda sana bar, jan men tánniń ortasynda nápsi bar. Sana men nápsini tiriltetin uiat bolsa, sol uiat, ar degen qýat basymdyqqa ie bolýy tiis. Sol sana men nápsi qazaq degen bolmysty tunshyqtyryp jatyr. Ósirmei, biriktirmei, jan-jaqqa tartyp jatyr.
Oǵan da bilim, tanym, sezim, senim men is-amal kerek. Bilim men tanymdy alystan arqalamai-aq qoiaiyq, ol bizdiń júrip ótken tarihymyzda tunyp tur. Al ázirge tarih, tanymy men iesin, joly men dástúrin, tájiribesin tappai otyr. Tarih ol mádeniettiń bólinbes qabaty. Mádeniettiń, ulttyń ýaqyty men keńistigi, tynysy men tirshiligi, tájiribesi, muraty men erkindigi. Al mádeniettiń mazmunynda din bar. Bizde tarihi tanym keshegi marksizmmen ýlanǵan. Tarihi sana ol búgingi qazaqtar. Ne ult, ne halyq, ne mádeniet ekendikterine kózderi jetpei júrgen. Sebebi tarihi tájiribesi men tarihi tanymy úilespei jatyr. Úsheýi (tarihi sana, tarihi tanym jáne tarihi tájiribe) úsh jaqqa tartady. Qazaq bolmys ǵylymi tanymdyq turǵydan da, rýhani turǵydan da nazardan tys qalyp otyr.
Tarih, mádeniet, din jáne adam osy tórt qabat ulttyń baiandylyǵy men bolashaǵynyń tuǵyrlary. Ony tarih filosofiiasy turǵysynan tarihi tájiribe, tarihi tanym, tarihi senim men tarihi sana retinde tutastandyryp qarastyrmaiynsha, myna eldik te, qazaq ulttyǵy da, mádenieti men namysy da oianbaidy. Mundai urpaqty kez kelgen daýyl óz arnasyna tartyp alyp ketedi.
Keńestik tarih jazý úlgisinde mán, rýh bolmady. Rýhsyz tarih jazý urpaqty rýhsyzdandyrý bolady. Ol keshegi tarihi materialistik dialektikalyq metodqa negizdelgen túsindirme edi. Sol qalyptan shyǵý úshin tarihty qaita túsindiretin metodologiia kerek. Ol rýhaniiatsyz, qundylyqsyz jáne bolmyssyz múmkin emes. Sebebi tarih ol rýhani álem. Al markstik dialektikalyq tarih ýaǵyzyn myjyp otyrý myna qazaqqa jasalǵan qiianat, satqyndyq. Tarihqa jattaný.
Búgin shirek ǵasyrlyq egemendik tarihymyzda «jańa tarih, jańa kózqaras, jańa tarihi tanym» baǵdaryn qalyptastyra almaǵandyǵymyz ókinishti. Ózi kez kelgen tanymnyń birinshi ári basty fýnktsiiasy túsindirý ekeni málim. Búgingi tarihi tanym qazaq handyǵynyń mánin keshegi keńestik shablondarmen túsindirýdi jalǵastyryp otyrsa, onda búgingi egemendik, eldik pen ulttyq qundylyqtardy negizdep, «Máńgilik el» muratyna baǵdar bolatyn basty ǵylymi-tanymdyq qabat tarih ǵylymy salasy sol qalpy siresip tursa, postkeńestik ideologiialyq baǵdarlardan qalai aiyǵamyz? Bul teoriialyq tanymdyq problema qazaq tarihyna, mádenietine, órkenietine degen qundylyqtyq baǵdar retinde kún ótkizbei qolǵa alynýy shart.
Álem ózgerip jatyr, jahandyq qysym eselep artyp keledi, eldiń erteńi men baiandylyǵy onyń qundylyqtyq negizderine bailanysty. Al bizdegi tarihi tanym sol konstant kúiinde, keshegi keńestik sananyń jádigeri (tiri eksponaty) ispetti áli dáriptelýde. Bul eń aldymen myna memlekettiligimizdiń qurýshysy qazaq ultyna degen jaýapsyzdyq, búgingi elimizdiń erteńine degen nemqurailylyq bolmaq.
Dosai Kenjetaidyń feisbýktegi jazbasynan
