قۇبىلىس پەن مەن ورتاسىندا سانا بار, جان مەن تەننٸڭ ورتاسىندا نەپسٸ بار. سانا مەن نەپسٸنٸ تٸرٸلتەتٸن ۇيات بولسا, سول ۇيات, ار دەگەن قۋات باسىمدىققا يە بولۋى تيٸس. سول سانا مەن نەپسٸ قازاق دەگەن بولمىستى تۇنشىقتىرىپ جاتىر. ٶسٸرمەي, بٸرٸكتٸرمەي, جان-جاققا تارتىپ جاتىر.
وعان دا بٸلٸم, تانىم, سەزٸم, سەنٸم مەن ٸس-امال كەرەك. بٸلٸم مەن تانىمدى الىستان ارقالاماي-اق قويايىق, ول بٸزدٸڭ جٷرٸپ ٶتكەن تاريحىمىزدا تۇنىپ تۇر. ال ەزٸرگە تاريح, تانىمى مەن يەسٸن, جولى مەن دەستٷرٸن, تەجٸريبەسٸن تاپپاي وتىر. تاريح ول مەدەنيەتتٸڭ بٶلٸنبەس قاباتى. مەدەنيەتتٸڭ, ۇلتتىڭ ۋاقىتى مەن كەڭٸستٸگٸ, تىنىسى مەن تٸرشٸلٸگٸ, تەجٸريبەسٸ, مۇراتى مەن ەركٸندٸگٸ. ال مەدەنيەتتٸڭ مازمۇنىندا دٸن بار. بٸزدە تاريحي تانىم كەشەگٸ ماركسيزممەن ۋلانعان. تاريحي سانا ول بٷگٸنگٸ قازاقتار. نە ۇلت, نە حالىق, نە مەدەنيەت ەكەندٸكتەرٸنە كٶزدەرٸ جەتپەي جٷرگەن. سەبەبٸ تاريحي تەجٸريبەسٸ مەن تاريحي تانىمى ٷيلەسپەي جاتىر. ٷشەۋٸ (تاريحي سانا, تاريحي تانىم جەنە تاريحي تەجٸريبە) ٷش جاققا تارتادى. قازاق بولمىس عىلىمي تانىمدىق تۇرعىدان دا, رۋحاني تۇرعىدان دا نازاردان تىس قالىپ وتىر.
تاريح, مەدەنيەت, دٸن جەنە ادام وسى تٶرت قابات ۇلتتىڭ باياندىلىعى مەن بولاشاعىنىڭ تۇعىرلارى. ونى تاريح فيلوسوفيياسى تۇرعىسىنان تاريحي تەجٸريبە, تاريحي تانىم, تاريحي سەنٸم مەن تاريحي سانا رەتٸندە تۇتاستاندىرىپ قاراستىرمايىنشا, مىنا ەلدٸك تە, قازاق ۇلتتىعى دا, مەدەنيەتٸ مەن نامىسى دا ويانبايدى. مۇنداي ۇرپاقتى كەز كەلگەن داۋىل ٶز ارناسىنا تارتىپ الىپ كەتەدٸ.
كەڭەستٸك تاريح جازۋ ٷلگٸسٸندە مەن, رۋح بولمادى. رۋحسىز تاريح جازۋ ۇرپاقتى رۋحسىزداندىرۋ بولادى. ول كەشەگٸ تاريحي ماتەرياليستٸك ديالەكتيكالىق مەتودقا نەگٸزدەلگەن تٷسٸندٸرمە ەدٸ. سول قالىپتان شىعۋ ٷشٸن تاريحتى قايتا تٷسٸندٸرەتٸن مەتودولوگييا كەرەك. ول رۋحانيياتسىز, قۇندىلىقسىز جەنە بولمىسسىز مٷمكٸن ەمەس. سەبەبٸ تاريح ول رۋحاني ەلەم. ال ماركستٸك ديالەكتيكالىق تاريح ۋاعىزىن مىجىپ وتىرۋ مىنا قازاققا جاسالعان قييانات, ساتقىندىق. تاريحقا جاتتانۋ.
بٷگٸن شيرەك عاسىرلىق ەگەمەندٸك تاريحىمىزدا «جاڭا تاريح, جاڭا كٶزقاراس, جاڭا تاريحي تانىم» باعدارىن قالىپتاستىرا الماعاندىعىمىز ٶكٸنٸشتٸ. ٶزٸ كەز كەلگەن تانىمنىڭ بٸرٸنشٸ ەرٸ باستى فۋنكتسيياسى تٷسٸندٸرۋ ەكەنٸ مەلٸم. بٷگٸنگٸ تاريحي تانىم قازاق حاندىعىنىڭ مەنٸن كەشەگٸ كەڭەستٸك شابلوندارمەن تٷسٸندٸرۋدٸ جالعاستىرىپ وتىرسا, وندا بٷگٸنگٸ ەگەمەندٸك, ەلدٸك پەن ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى نەگٸزدەپ, «مەڭگٸلٸك ەل» مۇراتىنا باعدار بولاتىن باستى عىلىمي-تانىمدىق قابات تاريح عىلىمى سالاسى سول قالپى سٸرەسٸپ تۇرسا, پوستكەڭەستٸك يدەولوگييالىق باعدارلاردان قالاي ايىعامىز? بۇل تەورييالىق تانىمدىق پروبلەما قازاق تاريحىنا, مەدەنيەتٸنە, ٶركەنيەتٸنە دەگەن قۇندىلىقتىق باعدار رەتٸندە كٷن ٶتكٸزبەي قولعا الىنۋى شارت.
ەلەم ٶزگەرٸپ جاتىر, جاحاندىق قىسىم ەسەلەپ ارتىپ كەلەدٸ, ەلدٸڭ ەرتەڭٸ مەن باياندىلىعى ونىڭ قۇندىلىقتىق نەگٸزدەرٸنە بايلانىستى. ال بٸزدەگٸ تاريحي تانىم سول كونستانت كٷيٸندە, كەشەگٸ كەڭەستٸك سانانىڭ جەدٸگەرٸ (تٸرٸ ەكسپوناتى) ٸسپەتتٸ ەلٸ دەرٸپتەلۋدە. بۇل ەڭ الدىمەن مىنا مەملەكەتتٸلٸگٸمٸزدٸڭ قۇرۋشىسى قازاق ۇلتىنا دەگەن جاۋاپسىزدىق, بٷگٸنگٸ ەلٸمٸزدٸڭ ەرتەڭٸنە دەگەن نەمقۇرايلىلىق بولماق.
دوساي كەنجەتايدىڭ فەيسبۋكتەگٸ جازباسىنان
