Biyl elimizde aýyl sharýashylyq jumystaryn júrgizýge barlyǵy 366,8 myń tonna dizeldik otyn qajet. 2016 jyly QR Energetika ministrligi sharýalarǵa egin egý jumystaryna arnalǵan dizeldik otynnyń kóterme saýdadaǵy baǵasy litrine 79 teńge bolady dep málimdedi, al bólshek saýda baǵasy litrine 99 teńgeni quraidy. Ótken 2015 jyly aýylsharýashylyq taýar óndirýshilerine qajetti otyn shyǵynynyń normativterine sáikes dizeldik otynǵa suranys 786,4 myń tonnany quraǵan bolatyn (onyń 365,7 myń tonnasy – kóktemgi egin, 420,7 myń tonnasy – kúzgi astyq jinaý jumystaryna bólindi). Jalpy, sońǵy birneshe jylda aýyl sharýashylyq salasynyń ókilderi kóktemgi egis jáne astyq jinaý naýqandary kezeńinde janar-jaǵarmaidyń osy kólemin tutynyp keledi.
Aita keterligi, memleket dizeldik otyn baǵasyn retteýge aralasqanmen, JJM qunyn arzandatýǵa tikelei biýdjetten qarajat bólinbeidi. Aýylsharýashylyq taýar óndirýshileri JJM satyp alýǵa qarajat tabý máselesin óz kúshterimen sheshýi tiis. Al, aýylsharýashylyq taýar óndirýshileri úshin maýsymdyq egis jumystaryn júrgizý kezinde arzandatylǵan dizeldik otyn baǵasyn bekitýdiń tásili basqada. Iaǵni, osy ýaqytqa deiin Energetika ministrligi ákimshilik jolmen aýylsharýashylyq óndirýshileri úshin munai óńdeý zaýyttarymen birlesip dizeldik otyn bosatýdyń kóterme baǵasyn belgileidi. Ol baǵa naryqtyq kóterme baǵadan sál tómen bolady jáne arzandatylǵan dep atalady. Aýylsharýashylyq taýar óndirýshilerine arnalǵan dizeldik otynnyń osy bosatý baǵasy múmkindiginshe belgili bir merzimge naqty bekitiledi. QR «Munai ónimderiinń jekelegen túrlerin óndirý jáne onyń ainalymyn memlekettik retteý týraly» zańynyń 7-baby 4-tarmaǵyna sáikes, Energetika ministrligi jyl saiyn arnaiy keste jasaidy. Sondai-aq, munai ónimderin kóterme saýdada satyp alýshylar men bólshek saýdada ótkizýshiler jyl saiyn 2 naýryzdan 3 mamyrǵa deiin, 1 tamyzdan 31 qazanǵa deiin munai ónimderin satyp ótkizý kezinde aýylsharýashylyq ónimderin óndirýshilerge basymdyq berýi mindetti.
Degenmen, respýblikamyzdaǵy munai óńdeý zaýyttary dizeldik otynmen qamtamasyz etýde basymdyqqa ie salalardyń suranysyn tolyq qanaǵattandyrýǵa múmkindigi jetpeidi. Janarmaidyń bir bóligi shetten importtalady, qysqa arnalǵan dizeldik otyn negizinen Reseiden tasymaldanady. Onyń bir sebebi janar-jaǵarmaidyń sapasyna kelip tireledi, óitkeni, Qazaqstanda óndiriletin munai quramynda kúkirttiń mólsheri joǵary ekendigi belgili. Bul onyń sapasyna jáne ózindik qunyna yqpal etpei qoimaidy.
Jalpy, Qazaqstandaǵy munai ónimderin óndirýshiler – Atyraý munai óńdeý zaýyty, Pavlodar munai-himiia zaýyty, Shymkenttegi «Petro Qazaqstan Oil Prodakts» (PQOP) – elimizdi janar-jaǵarmaimen negizgi qamtamasyz etýshiler. Bul MÓZ-da óndiriletin munai ónimderi qazirgi ýaqytta EVRO-2 standarttaryna sai keledi (bul eski, 1996 jylǵy standart, damyǵan elder quramynda ziiandy zattary shektelgen, ekologiialyq EVRO-4 jáne EVRO-5 standarttaryna kóshti). Jáne de atalǵan zaýyttardyń munaidy qaita óńdeý boiynsha qosyndy qýattylyǵy jylyna 14,5 mln. tonna munaidy quraidy. Zaýyttardyń ornasalqan jerleri el óńirlerin birkelki qamtamasyz etýge qolaily.
2016 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda dizeldik otyndy tutyný kólemi 2240,7 myń tonnany qurady, onyń 2091,1 myń tonnasy otandyq janar-jaǵarmaidyń úlesinde, al import 140,7 myń tonnany quraidy.
Osy rette, elimizdegi munai óńdeý zaýyttarynda óndiriletin munai ónimderiniń sapasy men kólemin arttyrý, suranysty tolyq qanaǵattandyrý maqsatynda atalmysh zaýyttardy qaita jańǵyrtý sharalary júzege asyrylýda. Bul jumystar Indýstriialyq-innovatsiialyq damý baǵdarlamasynyń aiasynda júrgiziledi jáne kezeń-kezeńmen 2017 jyly aiaqtaý kózdelgen. Osy zaýyttardy qaita qurý jumystarynyń nátijesinde ishki naryqtyń suranysyn tolyq kólemde qanaǵattandyrý, joǵary oktandy benzinderdiń importynan qutylý, benzin men dizeldik otynnyń quramyndaǵy kúkirttiń deńgeiin azaityp, sapasyn jaqsartý, qorshaǵan ortaǵa tigizetin ziianyn azaitý, munai ónimderiniń sapasyn EVRO-4 jáne EVRO-5 standarttaryna jetkizý, zaýyttardyń qýattylyǵyn jylyna 17,5 mln. tonnaǵa jetkizý ispetti josparlar oryndalýy tiis.
Ult portaly
.jpeg)