بيىل ەلٸمٸزدە اۋىل شارۋاشىلىق جۇمىستارىن جٷرگٸزۋگە بارلىعى 366,8 مىڭ توننا ديزەلدٸك وتىن قاجەت. 2016 جىلى قر ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ شارۋالارعا ەگٸن ەگۋ جۇمىستارىنا ارنالعان ديزەلدٸك وتىننىڭ كٶتەرمە ساۋداداعى باعاسى ليترٸنە 79 تەڭگە بولادى دەپ مەلٸمدەدٸ, ال بٶلشەك ساۋدا باعاسى ليترٸنە 99 تەڭگەنٸ قۇرايدى. ٶتكەن 2015 جىلى اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەرٸنە قاجەتتٸ وتىن شىعىنىنىڭ نورماتيۆتەرٸنە سەيكەس ديزەلدٸك وتىنعا سۇرانىس 786,4 مىڭ توننانى قۇراعان بولاتىن (ونىڭ 365,7 مىڭ تونناسى – كٶكتەمگٸ ەگٸن, 420,7 مىڭ تونناسى – كٷزگٸ استىق جيناۋ جۇمىستارىنا بٶلٸندٸ). جالپى, سوڭعى بٸرنەشە جىلدا اۋىل شارۋاشىلىق سالاسىنىڭ ٶكٸلدەرٸ كٶكتەمگٸ ەگٸس جەنە استىق جيناۋ ناۋقاندارى كەزەڭٸندە جانار-جاعارمايدىڭ وسى كٶلەمٸن تۇتىنىپ كەلەدٸ.
ايتا كەتەرلٸگٸ, مەملەكەت ديزەلدٸك وتىن باعاسىن رەتتەۋگە ارالاسقانمەن, ججم قۇنىن ارزانداتۋعا تٸكەلەي بيۋدجەتتەن قاراجات بٶلٸنبەيدٸ. اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەرٸ ججم ساتىپ الۋعا قاراجات تابۋ مەسەلەسٸن ٶز كٷشتەرٸمەن شەشۋٸ تيٸس. ال, اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەرٸ ٷشٸن ماۋسىمدىق ەگٸس جۇمىستارىن جٷرگٸزۋ كەزٸندە ارزانداتىلعان ديزەلدٸك وتىن باعاسىن بەكٸتۋدٸڭ تەسٸلٸ باسقادا. ياعني, وسى ۋاقىتقا دەيٸن ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ ەكٸمشٸلٸك جولمەن اۋىلشارۋاشىلىق ٶندٸرۋشٸلەرٸ ٷشٸن مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتتارىمەن بٸرلەسٸپ ديزەلدٸك وتىن بوساتۋدىڭ كٶتەرمە باعاسىن بەلگٸلەيدٸ. ول باعا نارىقتىق كٶتەرمە باعادان سەل تٶمەن بولادى جەنە ارزانداتىلعان دەپ اتالادى. اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەرٸنە ارنالعان ديزەلدٸك وتىننىڭ وسى بوساتۋ باعاسى مٷمكٸندٸگٸنشە بەلگٸلٸ بٸر مەرزٸمگە ناقتى بەكٸتٸلەدٸ. قر «مۇناي ٶنٸمدەرٸٸنڭ جەكەلەگەن تٷرلەرٸن ٶندٸرۋ جەنە ونىڭ اينالىمىن مەملەكەتتٸك رەتتەۋ تۋرالى» زاڭىنىڭ 7-بابى 4-تارماعىنا سەيكەس, ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ جىل سايىن ارنايى كەستە جاسايدى. سونداي-اق, مۇناي ٶنٸمدەرٸن كٶتەرمە ساۋدادا ساتىپ الۋشىلار مەن بٶلشەك ساۋدادا ٶتكٸزۋشٸلەر جىل سايىن 2 ناۋرىزدان 3 مامىرعا دەيٸن, 1 تامىزدان 31 قازانعا دەيٸن مۇناي ٶنٸمدەرٸن ساتىپ ٶتكٸزۋ كەزٸندە اۋىلشارۋاشىلىق ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرۋشٸلەرگە باسىمدىق بەرۋٸ مٸندەتتٸ.
دەگەنمەن, رەسپۋبليكامىزداعى مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتتارى ديزەلدٸك وتىنمەن قامتاماسىز ەتۋدە باسىمدىققا يە سالالاردىڭ سۇرانىسىن تولىق قاناعاتتاندىرۋعا مٷمكٸندٸگٸ جەتپەيدٸ. جانارمايدىڭ بٸر بٶلٸگٸ شەتتەن يمپورتتالادى, قىسقا ارنالعان ديزەلدٸك وتىن نەگٸزٸنەن رەسەيدەن تاسىمالدانادى. ونىڭ بٸر سەبەبٸ جانار-جاعارمايدىڭ ساپاسىنا كەلٸپ تٸرەلەدٸ, ٶيتكەنٸ, قازاقستاندا ٶندٸرٸلەتٸن مۇناي قۇرامىندا كٷكٸرتتٸڭ مٶلشەرٸ جوعارى ەكەندٸگٸ بەلگٸلٸ. بۇل ونىڭ ساپاسىنا جەنە ٶزٸندٸك قۇنىنا ىقپال ەتپەي قويمايدى.
جالپى, قازاقستانداعى مۇناي ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرۋشٸلەر – اتىراۋ مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتى, پاۆلودار مۇناي-حيمييا زاۋىتى, شىمكەنتتەگٸ «پەترو قازاقستان ويل پروداكتس» (پقوپ) – ەلٸمٸزدٸ جانار-جاعارمايمەن نەگٸزگٸ قامتاماسىز ەتۋشٸلەر. بۇل مٶز-دا ٶندٸرٸلەتٸن مۇناي ٶنٸمدەرٸ قازٸرگٸ ۋاقىتتا ەۆرو-2 ستاندارتتارىنا ساي كەلەدٸ (بۇل ەسكٸ, 1996 جىلعى ستاندارت, دامىعان ەلدەر قۇرامىندا زيياندى زاتتارى شەكتەلگەن, ەكولوگييالىق ەۆرو-4 جەنە ەۆرو-5 ستاندارتتارىنا كٶشتٸ). جەنە دە اتالعان زاۋىتتاردىڭ مۇنايدى قايتا ٶڭدەۋ بويىنشا قوسىندى قۋاتتىلىعى جىلىنا 14,5 ملن. توننا مۇنايدى قۇرايدى. زاۋىتتاردىڭ ورناسالقان جەرلەرٸ ەل ٶڭٸرلەرٸن بٸركەلكٸ قامتاماسىز ەتۋگە قولايلى.
2016 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىعىندا ديزەلدٸك وتىندى تۇتىنۋ كٶلەمٸ 2240,7 مىڭ توننانى قۇرادى, ونىڭ 2091,1 مىڭ تونناسى وتاندىق جانار-جاعارمايدىڭ ٷلەسٸندە, ال يمپورت 140,7 مىڭ توننانى قۇرايدى.
وسى رەتتە, ەلٸمٸزدەگٸ مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتتارىندا ٶندٸرٸلەتٸن مۇناي ٶنٸمدەرٸنٸڭ ساپاسى مەن كٶلەمٸن ارتتىرۋ, سۇرانىستى تولىق قاناعاتتاندىرۋ ماقساتىندا اتالمىش زاۋىتتاردى قايتا جاڭعىرتۋ شارالارى جٷزەگە اسىرىلۋدا. بۇل جۇمىستار يندۋسترييالىق-يننوۆاتسييالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا جٷرگٸزٸلەدٸ جەنە كەزەڭ-كەزەڭمەن 2017 جىلى اياقتاۋ كٶزدەلگەن. وسى زاۋىتتاردى قايتا قۇرۋ جۇمىستارىنىڭ نەتيجەسٸندە ٸشكٸ نارىقتىڭ سۇرانىسىن تولىق كٶلەمدە قاناعاتتاندىرۋ, جوعارى وكتاندى بەنزيندەردٸڭ يمپورتىنان قۇتىلۋ, بەنزين مەن ديزەلدٸك وتىننىڭ قۇرامىنداعى كٷكٸرتتٸڭ دەڭگەيٸن ازايتىپ, ساپاسىن جاقسارتۋ, قورشاعان ورتاعا تيگٸزەتٸن زييانىن ازايتۋ, مۇناي ٶنٸمدەرٸنٸڭ ساپاسىن ەۆرو-4 جەنە ەۆرو-5 ستاندارتتارىنا جەتكٸزۋ, زاۋىتتاردىڭ قۋاتتىلىعىن جىلىنا 17,5 ملن. تونناعا جەتكٸزۋ ٸسپەتتٸ جوسپارلار ورىندالۋى تيٸس.
ۇلت پورتالى
.jpeg)