Búgin QR Premer-Ministri Baqytjan Saǵyntaevtyń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda Prezidenttiń Bes áleýmettik bastamasyn iske asyrý barysy qaraldy. «Shaǵyn nesie berýdi kóbeitý» tórtinshi baǵytyn oryndaý boiynsha eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministri M. Ábilqasymova, aýyl sharýashylyǵy birinshi vitse-ministri A. Evniev jáne ulttyq ekonomika birinshi vitse-ministri R. Dálenov baiandady, dep habarlaidy "Ult aqparat" primeminister.kz portalyna silteme jasap.
Memleket basshysynyń tapsyrmasy boiynsha Tórtinshi áleýmettik bastama aiasynda Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministrligi kásipkerlikti damytý arqyly halyq tabysynyń artýyn qamtamasyz etý úshin ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar men jumyssyz azamattarǵa shaǵyn nesie berýdi júzege asyrýda. Osylaisha, 2018 jyly baǵdarlamany qarjylandyrý 20 mlrd teńgege, onyń ishinde aýyldarda – 14 mlrd, qalalarda – 6 mlrd teńgege ulǵaidy.
«Qosymsha bólingen qarajatty esepke alǵanda, shaǵyn nesie berýdiń jalpy somasy 62 mlrd teńgeni qurady. Onyń ishinde 45 mlrd teńge aýyldyq jerlerge (73%) jáne 17 mlrd teńge (27%) qalalyq jerlerge jiberildi. 2018 jylǵa arnalǵan shaǵyn nesiemen qamtý jospary 14 myń adamdy qurady», — dedi ministr M. Ábilqasymova.
Baǵdarlamanyń talaptaryna sáikes shaǵyn nesieler mikrobiznesti ashý, qoldanystaǵy biznesti keńeitý jáne zákirlik kooperatsiiany damytý maqsatynda beriledi. Shaǵyn nesieler 5 jyl merzimge, aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy jobalarǵa 7 jylǵa deiingi merzimge 6%-dyq ataýly mólsherlememen beriledi. Sondai-aq, isti jańadan bastaýshy kásipkerlerge nesie somasynyń 85% aspaityn kepildikter beriledi.
2018 jyly Tórtinshi áleýmettik bastamany tiimdi iske asyrý úshin Baǵdarlamaǵa:
-
aýyldar men qalalarda mikrokredit berý limitterin saralaýdy;
-
zákirlik kooperatsiiany damytý úshin aýyldyq eldi mekenderde shaǵyn nesie berý mólsherin 5 myńnan 8 myń ailyq eseptik kórsetkishke deiin ulǵaitýdy;
-
óńdeýshi aýyl sharýashylyǵy kásiporyndary aiasynda zákirlik kooperatsiiany damytýdy jáne shaǵyn nesieler berý rásimderin jeńildetýdi;
-
Baǵdarlamaǵa qatysýshylar sanyn jumys istep júrgen kásipkerlermen tolyqtyrýdy;
-
jumys istep júrgen kásipkerler, zákirlik kooperatsiia men aýyl sharýashylyǵy kooperativteri qatysýshylary úshin keminde bir jańa turaqty jumys ornyn qurý boiynsha talaptardy azaitýdy;
-
memlekettik tirkeý merzimi salyq organdarynda úsh jyldan asatyn kásipkerlerdi – zákirlik kooperatsiia qatysýshylaryn kepildendirý normalaryn qosýdy kózdeitin ózgerister engizildi.
M. Ábilqasymovanyń málimdeýinshe, 2018 jyldyń qorytyndysy boiynsha shaǵyn nesie berý baǵdarlamasy boiynsha barlyǵy 59,5 mlrd teńge nemese igerildi, onyń ishinde aýyldarda – 45,4 mlrd teńge, qalalarda – 14,1 mlrd igerildi. 2018 jyly barlyǵy 14 053 shaǵyn nesie berildi, onyń ishinde aýyldarda – 12 760 nemese jyldyq jospardyń 116%, qalalarda – 1 293. Aýyldarda shaǵyn nesie berýdiń ortasha mólsheri 3,5 mln teńgeni, al qalalarda 11 mln teńgeni qurady.
Berilgen shaǵyn nesielerdiń ishinen startap jobalardy qoldaýǵa — 9 772 shaǵyn nesie, zákirlik kooperatsiianyń jańa baǵytyn damytýǵa — 1 024, jeke isti keńeitýge — 3 257 shaǵyn nesie berildi.
Ekonomika salalary bólinisinde mal sharýashylyǵyn damytýǵa — 76%, ósimdik sharýashylyǵyn damytýǵa — 2,7%, qus sharýashylyǵyn damytýǵa — 2,2%, kólik jáne qoimalaý salasyna — 6%, óńdeý ónerkásibi salasyna — 2%, basqa da qyzmet túrleri boiynsha — 5,6% shaǵyn nesie bólindi.
M. Ábilqasymovanyń aitýynsha, shaǵyn nesie berý baǵdarlamasy aiasynda ózin-ózi jumyspen qamtyǵandardyń qatarynan 13 367 adam jáne 1 686 jumyssyz adam kásipkerlikpen ainalysýǵa, sondai-aq, óz qyzmetin zańdastyrýǵa múmkindik aldy. Sonymen qatar, jumys oryndaryn qurý túrinde mańyzdy áleýmettik áser alyndy. Shaǵyn nesie alǵan adamdar qosymsha 12 613 jumys ornyn qurdy.
Aita ketý kerek, Baǵdarlama aiasynda shaǵyn nesie alý sharttarynyń biri — «Bastaý-Biznes» jobasy boiynsha biznes negizderine oqytý. Atalǵan joba «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasymen birge iske asyrylyp jatyr. 2018 jyly oqýmen 28,3 myń adam nemese jyldyq jospardyń 100%-y qamtyldy, olardyń ishinde 19,4 myń qatysýshy ózderiniń biznes-jobalaryn qorǵap shyqty, al 7,7 myń adam shaǵyn nesie aldy. 2018 jyly oqytý qorytyndysy boiynsha biznesin bastaǵan qatysýshylardyń 95%-y biýdjetke salyq aýdara bastady.
M. Ábilqasymovanyń aitýynsha, biyl bólingen qarajat esebinen 14 myń adamdy, onyń ishinde aýyldyq jerlerde 12 myń adamdy, al qalalarda 2 myń adamdy shaǵyn nesiemen qamtý mindeti tur. Osy jyly shaǵyn nesie berý baǵdarlamasyn qarjylandyrý kólemi 62 mlrd teńgeni quraidy.
QR EHÁQM derekterine sáikes, biyl shaǵyn nesie berý boiynsha kórsetkishterdi oryndaý úshin baǵdarlama operatorlaryna óńirlerdiń ákimdikterimen birlesip, úsh jaqty nesielik kelisimderge qol qoiýdy tezdetý jáne bólingen qarajattardyń maqsatqa sai paidalanylyp, sońǵy qaryz alýshylarǵa jetýin qamtamasyz etý qajet.
«Shaǵyn nesie berýdi damytý» baǵytynda aýyl sharýashylyǵyndaǵy jumysqa erekshe kóńil bólinedi. Aýyl sharýashylyǵy birinshi vitse-ministri A. Evniev aýyldyq eldi mekender men shaǵyn qalalarda biznes jobalardy iske asyrýǵa shaǵyn nesieler berý «Eńbek» memlekettik baǵdarlamasy aiasynda iske asyrylyp jatqanyn atap ótti. Atalǵan maqsattarǵa 2018 jyly 44,7 mlrd tg kóleminde biýdjettik nesie bólingen, sonyń ishinde 13,9 mlrd tg — Prezidenttiń Bes áleýmettik bastamasy aiasynda bólingen qosymsha qarajat. Budan ózge, shaǵyn qarjylandyrý uiymdary men nesielik seriktestikter arqyly beriletin shaǵyn nesielerdi kepildendirý tetigi qarastyrylǵan. Operator — «QazAgroKepil» AQ. 2018 jyly 1,6 mlrd teńge somasyna 553 kepildiý berildi. 2019 jyly 12 myń shaǵyn nesie berý kózdelgen, sonyń ishinde 2400 — jańa bizneske.
Óz kezeginde, ulttyq ekonomika birinshi vitse-ministri R. Dálenov 2018 jyly qalalarda shaǵyn nesie berýge 13,9 mlrd teńge bólindi, onyń ishinde 6,1 mlrd teńge Bes áleýmettik bastama aiasynda respýblikalyq biýdjetten qosymsha bólingen. Qalalar men monoqalalarda 14,4 mlrd teńge somasyna 1 311 joba qarjylandyryldy.
Kepildik jetkiliksiz bolǵan jaǵdaida, kásipkerlerge shaǵyn nesielerdi 85%-ǵa deiin kepildendirý usynylady. Osylaisha, 2018 jyly 2,8 mlrd teńge somasyna 484 kepildik kelisimsharty jasaldy. Bul árbir úshinshi nesiege kepildik berilgenin kórsetedi. 2019 jyly respýblikalyq biýdjetten 9,3 mlrd teńge bólindi, jergilikti biýdjetten 7 mlrd teńge bólý josparlanǵan.
Sonymen qatar, buǵan deiin burynnan kele jatqan kásipkerler Baǵdarlamaǵa qatysa almady. Endi mundai shekteýlerdiń alynyp tastalýyna bailanysty berilgen shaǵyn nesielerdiń sany aitarlyqtai artady. Buǵan qosa, Qazaqstannyń barlyq óńirinde shaǵyn qarjy uiymdaryn qurý jumystary júrgizilip jatyr.
