Qazir feisbýkte kúiip turǵan taqyryptyń biri jer máselesi ekeni daýsyz. Buǵan deiin birneshe márte óz oiymdy aitamyn dep oqtalǵanymmen, oǵan ýaqyt taba almai qinalǵan jaiym bar.
Ekinshi bir taqyryp bar, ol – dál osy jer máselesinde Muhtar Taijanǵa senemiz be, Aidyn Egeýbaevqa senemiz be degen.
Osyǵan qatysty, áýeli ústimizdegi jyldyń 16 aqpan kúni Astanada jer məselesine arnalǵan qoǵamdyq ashyq otyrysqa qatysty oiymdy aita keteiin. Ol jiyndy Muhtar Taijan uiymdastyryp, Aidyn Egeýbaev jáne kóptegen Respýblikaǵa tanymal aǵalarymyz ben apalarymyz qatysty. Ádettegidei arty aiǵai-shýǵa da ulasyp ketti. Bir aǵamyz aitpaqshy, osy kezge deiin ultshyldardyń birde-bir jiyny aǵai-shýsyz ótip kórmepti, sondyqtan ony zańdylyq dep qabyldasaq ta bolatyn shyǵar. Bul jiynǵa men de qatysyp, zańǵa qatysty óz oilarymdy aitqan boldym. Alaida, aitamyn dep kelgen biraz sózimdi aita almai (ol jaǵy uzaqtaý áńgime), sol aita almaǵan oilarymdy jeli arqyly sizdermen bólispekpin. Onyń ózi uzaqqa sozylatyn bolǵasyn, men bir emes, birneshe taqyrypqa bólip jariialap otyrmaqpyn.
Aldymen, bul jiyn ne úshin uiymdastyryldy jáne qandai mańyzy boldy degen suraqtarǵa toqtalyp óteiin:
Birinshiden, sońǵy birneshe apta kóleminde vattsap bailanysy jáne áleýemettik jelileri arqyly jer sheteldikterge satylady eken, Parlamentte sol týraly zań qaraly jatyr eken degen alyp-qashpa áńgime keýlep ketti. Sol habardy taratýshylar halyqty ashyq túrde mitingige shaqyryp jatty.
Árine, buǵan der kezinde halyqpen jumys jasamaǵan bilik, bilikke táýeldi BAQ ókilderi, zań jobasynyń avtorlary, ózderin «halyq ókilderimiz» dep sanaityn Parlament depýtattary kináli. Olar 2016 jyly jappai mitingige shyqqan halyq tolqýynan tiisti sabaq alǵan joq, qorytyndy jasaǵan joq deýge tolyq negiz bar.
Maǵan salsa, sol shyndyqqa janaspaityn habardy taratýshylardan kóri, sońǵylarynyń kinási basymyraq dep bilemin.
Muhtar Taijan tarapynan uiymdastyrylǵan jiyn – birinshi kezekte sol ósek qaýesetti joqqa shyǵarý úshin bolǵan edi. Halyqtyń aptyǵyn basyp, bolýy múmkin keleńsiz oqiǵalardyń aldyn-alýǵa baǵyttalǵan bolatyn.
Ekinshi bir maqsaty – ol Parlamentte qaralyp jatqan jerge qatysty zań jobasy ne týraly, onyń halyqqa ne bereri bar degen máseleni taldaý bolatyn. Osyǵan az kem toqtalyp keteiin.
Zań boiynsha birinshi əreket kontseptsiiadan bastalady, osy kontseptsiiada qaralǵan máseleleri shartty túrde «ishki» máselelerdi retteýden turady desem de bolady.
Olar mynalar:
1. Zańdy jáne jeke tulǵalarǵa jalǵa berilgen aýylsharýashylyq maqsatyndaǵy jerlerdi saqtaý jáne jetildirý. Shynynda qazir aýylsharýashylyq maqsatyndaǵy jerlerdiń kezinde kim kóringenge berilýi saldarynan ol jerlerdiń tozyp nemese paidalanylmaǵan kúide qalyp qoiyp jatqandary bar. Buǵan qatysty AShM tarapynan respýblika kóleminde jan-jaqty jumystar júrgizilip, búgingi tańda qansha der kóleminiń paidaanylmai otyrǵany jáne qansha jer tozyp ketkeni týraly saraptama júrgizilgen.
2. Jalǵa berilgen a/sh maqsatyndaǵy jerlerdiń shekti mólsherin belgileý. Kezinde (moratoriige deiin) jerdi satýǵa bekitilgen shekti mólsher, jerdi jalǵa berýde bekitilmegen. Nátijesinde, álem boiynsha eń kóp jer ielenýden ekinshi turǵan adam, ol Qazaqstanda «Ivolga-Holding» kompaniiasynyń iesi Rozinov (qazir Reseige ketip qaldy degende áńgime júr internette), kókeńiz 1,5 mln gektar jerge ie. Onyń ústine ol eń qunarly Qostanai oblysynda ornalasqan, Rozinov ózi millioner bola tura, kompaniiasy qarjylyq qiyndyqtarǵa tap bolǵan. Qoldanystaǵy jer kodeksimen ondai alpaýyttardan jalǵa berilgen tym kóp jerlerdi keri memleketke qaitarý mehanizmi jetkilikti qarastyrylmaǵan bolatyn. Sol sebepti, usynylǵan nusqadaǵy zańǵa tolyqtyrýlardy óz basym qoldaimyn.
3. Shekara mańyndaǵy a/sh maqsatyndaǵy jerlerdi berýge qatysty talaptardy kúsheitý. Ózgerister men tolyqtyrýlarda shekara mańyndaǵy jerlerdi berýdi shekteý, naqty begileý usynylyp otyr. Menińshe bul da mańyzdy máselelerdiń qatarynda, sebebi qaýipsizdik máselesi árkez birinshi kezekte bolýy kerek.
4. Eldi meken jerlerindegi jaiylym máselesi. Kezinde a/sh maqsatyndaǵy jerlerdiń kim kóringenge sheksiz berilýi saldarynan aýyldyq jerlerdegi, ásirese aýyldyń ainalasyndaǵy jaiylym jerleri tarylyp ári tozyp ketti. Usynylǵan zań jobasynda olarda memleket menshigine keri qaitarý jáne memleket esebinen qunarlandyrý baǵytynda jumystar atqarý kózdelgen. Qolyndaǵy azyn-aýlaq malymen ǵana kúnin kórip otyrǵan aýyl turǵyndary úshin óte mańyzdy dep bilemin.
5. JTÚ (IJS) qurylysyn salýǵa qatysty jer berý máselesin retteý. Bul endi kez-kelgen Qazaqstandyq, onyń ishinde qazaq úshin asa mańyzdy másele ekeni belgili. Kim qalalyq jerden úi salýǵa on sotyq jer alǵysy kelmeidi? Bul máselege qatysty, onyń aýqymdy ári meniń usynysymnyń qara halyqqa unamai qalý múmkindigi sebepti, sál keiinirek keńinen toqtalyp ótkim keledi. Óitkeni, óz oiymdy túsindirý/jetkizý úshin kóbirek toqtalýym kerek bolady.
Bulardan basqa, jer ýchaskelerin bólý, qorǵanys jáne ulttyq qaýipsizdik máseelerine qatysty alyp qoiý, jer paidalanýshylardan jerdi alyp qoiǵan jaǵdaida tólenetin ótemaqy, jerdiń maqsatty paidalanýyn ózgertýge qatysty burynnan bar zań normalaryn jetildirý baǵytynda birqatar ózgerister men tolyqtyrýlar qarastyrylǵan.
Kórip otyrǵanyńyzdai, jerdi sheteldikterge jerdi satý-satpaý, jerdi jalǵa berý jóninde másele bul zań jobasynda joq.
Meniń tarapymnan bul jiynda naqty usynys ta engizildi, oǵan biraq ýaqyt qajettigi sebepti, aldaǵy ýaqytta arnaiy jazatyn bolamyn.
Al endi, Muhtarǵa senemiz be, Aidynǵa senemiz be degen suraqqa kelsek, men eshkimge de senbeńiz, óz bastaryńyzǵa senińiz der edim. Óz basym adamǵa emes, aqylǵa salý arqyly óz oiyma sengendi durys kóremin. Al kimdi qoldaimyz degen suraq týyndasa, Muhtardy da, Aidyndy da, tipti osy FB-da urandatyp otyryp, jeme-jemge kelgende qumǵa sińgen sýdai joq bolatyn «divan batyrlardy» da qoldaý kerek der edim.
Muhtardiki saýatty is-qimyl jasaý arqyly bilikke halyqqa tiimdi zańdy shyǵartý. Onyń áreketi saýatsyz deitin «saýattylar» bolsa osy jerge jiktep-jiliktep jazyp berseńizder meniń qarsylyǵym joq. Onyń barlyq qylǵan isteri anyq, ashyq ózi de naqty isteri týraly el aldynda esep berip otyrady.
Al, Aidyndiki kúsh, eshkimge boi bere bermeitin tabiǵi, dúlei kúsh. Ágaraki, 2016-y jappai halyq narazylyǵy bolmasa, Aidyn bastaǵan aiqaishylar bolmasa, Muhtar kimge súienip, kimge arqa súiep bilik oryndaryna barar edi?
Divan batyrlardy da qoldaý kerek degenim, oiyn úshin emes, shyn sózim. Biqatar memlekettik organdarda, osy FB-y kúni-túni baqylap otyratyn arnai bólimder ashylǵany belgili. Olar jai otyrmaidy, áleýmettik jelilerdegi jazbalarǵa analiz jasap otyrady. Sondyqtan, jer úshin qandai da bir bolmasyn másele kótergen adamdardy qoldaýǵa laiyq dep bilemin.
Men ózim zańger bolǵannan keiin Muhtarmen kóbirek jumys jasaityn bolamyn, óitkeni ol meniń qyzmetime tikelei bailanysty. Maqsatym – eldi mitingige shyǵarý emes, bilikke deni durys, halyq qalaýyna sai keletin zań aktisin shyǵartý. Al ondai zań shyqpaityn bolsa, elmen birge men de alańnan tabylatyn bolamyn!
Budan keiin, nege men halyqqa jappai 10 sotyqtan jer berýge qarsy ekenimdi, Jer kodeksinde taǵy da qandai kemshilikter bar ekenin, ózimniń tarapymnan bul baǵytta naqty qandai sharýalar atqarylyp jatqany týraly birneshe post jazatyn bolamyn.
Abzal Quspannyń feisbýktegi jazbasynan
