قازٸر فەيسبۋكتە كٷيٸپ تۇرعان تاقىرىپتىڭ بٸرٸ جەر مەسەلەسٸ ەكەنٸ داۋسىز. بۇعان دەيٸن بٸرنەشە مەرتە ٶز ويىمدى ايتامىن دەپ وقتالعانىممەن, وعان ۋاقىت تابا الماي قينالعان جايىم بار.
ەكٸنشٸ بٸر تاقىرىپ بار, ول – دەل وسى جەر مەسەلەسٸندە مۇحتار تايجانعا سەنەمٸز بە, ايدىن ەگەۋباەۆقا سەنەمٸز بە دەگەن.
وسىعان قاتىستى, ەۋەلٸ ٷستٸمٸزدەگٸ جىلدىڭ 16 اقپان كٷنٸ استانادا جەر مəسەلەسٸنە ارنالعان قوعامدىق اشىق وتىرىسقا قاتىستى ويىمدى ايتا كەتەيٸن. ول جيىندى مۇحتار تايجان ۇيىمداستىرىپ, ايدىن ەگەۋباەۆ جەنە كٶپتەگەن رەسپۋبليكاعا تانىمال اعالارىمىز بەن اپالارىمىز قاتىستى. ەدەتتەگٸدەي ارتى ايعاي-شۋعا دا ۇلاسىپ كەتتٸ. بٸر اعامىز ايتپاقشى, وسى كەزگە دەيٸن ۇلتشىلداردىڭ بٸردە-بٸر جيىنى اعاي-شۋسىز ٶتٸپ كٶرمەپتٸ, سوندىقتان ونى زاڭدىلىق دەپ قابىلداساق تا بولاتىن شىعار. بۇل جيىنعا مەن دە قاتىسىپ, زاڭعا قاتىستى ٶز ويلارىمدى ايتقان بولدىم. الايدا, ايتامىن دەپ كەلگەن بٸراز سٶزٸمدٸ ايتا الماي (ول جاعى ۇزاقتاۋ ەڭگٸمە), سول ايتا الماعان ويلارىمدى جەلٸ ارقىلى سٸزدەرمەن بٶلٸسپەكپٸن. ونىڭ ٶزٸ ۇزاققا سوزىلاتىن بولعاسىن, مەن بٸر ەمەس, بٸرنەشە تاقىرىپقا بٶلٸپ جارييالاپ وتىرماقپىن.
الدىمەن, بۇل جيىن نە ٷشٸن ۇيىمداستىرىلدى جەنە قانداي ماڭىزى بولدى دەگەن سۇراقتارعا توقتالىپ ٶتەيٸن:
بٸرٸنشٸدەن, سوڭعى بٸرنەشە اپتا كٶلەمٸندە ۆاتتساپ بايلانىسى جەنە ەلەۋەمەتتٸك جەلٸلەرٸ ارقىلى جەر شەتەلدٸكتەرگە ساتىلادى ەكەن, پارلامەنتتە سول تۋرالى زاڭ قارالى جاتىر ەكەن دەگەن الىپ-قاشپا ەڭگٸمە كەۋلەپ كەتتٸ. سول حاباردى تاراتۋشىلار حالىقتى اشىق تٷردە ميتينگٸگە شاقىرىپ جاتتى.
ەرينە, بۇعان دەر كەزٸندە حالىقپەن جۇمىس جاساماعان بيلٸك, بيلٸككە تەۋەلدٸ باق ٶكٸلدەرٸ, زاڭ جوباسىنىڭ اۆتورلارى, ٶزدەرٸن «حالىق ٶكٸلدەرٸمٸز» دەپ سانايتىن پارلامەنت دەپۋتاتتارى كٸنەلٸ. ولار 2016 جىلى جاپپاي ميتينگٸگە شىققان حالىق تولقۋىنان تيٸستٸ ساباق العان جوق, قورىتىندى جاساعان جوق دەۋگە تولىق نەگٸز بار.
ماعان سالسا, سول شىندىققا جاناسپايتىن حاباردى تاراتۋشىلاردان كٶرٸ, سوڭعىلارىنىڭ كٸنەسٸ باسىمىراق دەپ بٸلەمٸن.
مۇحتار تايجان تاراپىنان ۇيىمداستىرىلعان جيىن – بٸرٸنشٸ كەزەكتە سول ٶسەك قاۋەسەتتٸ جوققا شىعارۋ ٷشٸن بولعان ەدٸ. حالىقتىڭ اپتىعىن باسىپ, بولۋى مٷمكٸن كەلەڭسٸز وقيعالاردىڭ الدىن-الۋعا باعىتتالعان بولاتىن.
ەكٸنشٸ بٸر ماقساتى – ول پارلامەنتتە قارالىپ جاتقان جەرگە قاتىستى زاڭ جوباسى نە تۋرالى, ونىڭ حالىققا نە بەرەرٸ بار دەگەن مەسەلەنٸ تالداۋ بولاتىن. وسىعان از كەم توقتالىپ كەتەيٸن.
زاڭ بويىنشا بٸرٸنشٸ əرەكەت كونتسەپتسييادان باستالادى, وسى كونتسەپتسييادا قارالعان مەسەلەلەرٸ شارتتى تٷردە «ٸشكٸ» مەسەلەلەردٸ رەتتەۋدەن تۇرادى دەسەم دە بولادى.
ولار مىنالار:
1. زاڭدى جەنە جەكە تۇلعالارعا جالعا بەرٸلگەن اۋىلشارۋاشىلىق ماقساتىنداعى جەرلەردٸ ساقتاۋ جەنە جەتٸلدٸرۋ. شىنىندا قازٸر اۋىلشارۋاشىلىق ماقساتىنداعى جەرلەردٸڭ كەزٸندە كٸم كٶرٸنگەنگە بەرٸلۋٸ سالدارىنان ول جەرلەردٸڭ توزىپ نەمەسە پايدالانىلماعان كٷيدە قالىپ قويىپ جاتقاندارى بار. بۇعان قاتىستى اشم تاراپىنان رەسپۋبليكا كٶلەمٸندە جان-جاقتى جۇمىستار جٷرگٸزٸلٸپ, بٷگٸنگٸ تاڭدا قانشا دەر كٶلەمٸنٸڭ پايداانىلماي وتىرعانى جەنە قانشا جەر توزىپ كەتكەنٸ تۋرالى ساراپتاما جٷرگٸزٸلگەن.
2. جالعا بەرٸلگەن ا/ش ماقساتىنداعى جەرلەردٸڭ شەكتٸ مٶلشەرٸن بەلگٸلەۋ. كەزٸندە (موراتورييگە دەيٸن) جەردٸ ساتۋعا بەكٸتٸلگەن شەكتٸ مٶلشەر, جەردٸ جالعا بەرۋدە بەكٸتٸلمەگەن. نەتيجەسٸندە, ەلەم بويىنشا ەڭ كٶپ جەر يەلەنۋدەن ەكٸنشٸ تۇرعان ادام, ول قازاقستاندا «يۆولگا-حولدينگ» كومپانيياسىنىڭ يەسٸ روزينوۆ (قازٸر رەسەيگە كەتٸپ قالدى دەگەندە ەڭگٸمە جٷر ينتەرنەتتە), كٶكەڭٸز 1,5 ملن گەكتار جەرگە يە. ونىڭ ٷستٸنە ول ەڭ قۇنارلى قوستاناي وبلىسىندا ورنالاسقان, روزينوۆ ٶزٸ ميلليونەر بولا تۇرا, كومپانيياسى قارجىلىق قيىندىقتارعا تاپ بولعان. قولدانىستاعى جەر كودەكسٸمەن ونداي الپاۋىتتاردان جالعا بەرٸلگەن تىم كٶپ جەرلەردٸ كەرٸ مەملەكەتكە قايتارۋ مەحانيزمٸ جەتكٸلٸكتٸ قاراستىرىلماعان بولاتىن. سول سەبەپتٸ, ۇسىنىلعان نۇسقاداعى زاڭعا تولىقتىرۋلاردى ٶز باسىم قولدايمىن.
3. شەكارا ماڭىنداعى ا/ش ماقساتىنداعى جەرلەردٸ بەرۋگە قاتىستى تالاپتاردى كٷشەيتۋ. ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلاردا شەكارا ماڭىنداعى جەرلەردٸ بەرۋدٸ شەكتەۋ, ناقتى بەگٸلەۋ ۇسىنىلىپ وتىر. مەنٸڭشە بۇل دا ماڭىزدى مەسەلەلەردٸڭ قاتارىندا, سەبەبٸ قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەسٸ ەركەز بٸرٸنشٸ كەزەكتە بولۋى كەرەك.
4. ەلدٸ مەكەن جەرلەرٸندەگٸ جايىلىم مەسەلەسٸ. كەزٸندە ا/ش ماقساتىنداعى جەرلەردٸڭ كٸم كٶرٸنگەنگە شەكسٸز بەرٸلۋٸ سالدارىنان اۋىلدىق جەرلەردەگٸ, ەسٸرەسە اۋىلدىڭ اينالاسىنداعى جايىلىم جەرلەرٸ تارىلىپ ەرٸ توزىپ كەتتٸ. ۇسىنىلعان زاڭ جوباسىندا ولاردا مەملەكەت مەنشٸگٸنە كەرٸ قايتارۋ جەنە مەملەكەت ەسەبٸنەن قۇنارلاندىرۋ باعىتىندا جۇمىستار اتقارۋ كٶزدەلگەن. قولىنداعى ازىن-اۋلاق مالىمەن عانا كٷنٸن كٶرٸپ وتىرعان اۋىل تۇرعىندارى ٷشٸن ٶتە ماڭىزدى دەپ بٸلەمٸن.
5. جتٷ (يجس) قۇرىلىسىن سالۋعا قاتىستى جەر بەرۋ مەسەلەسٸن رەتتەۋ. بۇل ەندٸ كەز-كەلگەن قازاقستاندىق, ونىڭ ٸشٸندە قازاق ٷشٸن اسا ماڭىزدى مەسەلە ەكەنٸ بەلگٸلٸ. كٸم قالالىق جەردەن ٷي سالۋعا ون سوتىق جەر العىسى كەلمەيدٸ? بۇل مەسەلەگە قاتىستى, ونىڭ اۋقىمدى ەرٸ مەنٸڭ ۇسىنىسىمنىڭ قارا حالىققا ۇناماي قالۋ مٷمكٸندٸگٸ سەبەپتٸ, سەل كەيٸنٸرەك كەڭٸنەن توقتالىپ ٶتكٸم كەلەدٸ. ٶيتكەنٸ, ٶز ويىمدى تٷسٸندٸرۋ/جەتكٸزۋ ٷشٸن كٶبٸرەك توقتالۋىم كەرەك بولادى.
بۇلاردان باسقا, جەر ۋچاسكەلەرٸن بٶلۋ, قورعانىس جەنە ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك مەسەەلەرٸنە قاتىستى الىپ قويۋ, جەر پايدالانۋشىلاردان جەردٸ الىپ قويعان جاعدايدا تٶلەنەتٸن ٶتەماقى, جەردٸڭ ماقساتتى پايدالانۋىن ٶزگەرتۋگە قاتىستى بۇرىننان بار زاڭ نورمالارىن جەتٸلدٸرۋ باعىتىندا بٸرقاتار ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار قاراستىرىلعان.
كٶرٸپ وتىرعانىڭىزداي, جەردٸ شەتەلدٸكتەرگە جەردٸ ساتۋ-ساتپاۋ, جەردٸ جالعا بەرۋ جٶنٸندە مەسەلە بۇل زاڭ جوباسىندا جوق.
مەنٸڭ تاراپىمنان بۇل جيىندا ناقتى ۇسىنىس تا ەنگٸزٸلدٸ, وعان بٸراق ۋاقىت قاجەتتٸگٸ سەبەپتٸ, الداعى ۋاقىتتا ارنايى جازاتىن بولامىن.
ال ەندٸ, مۇحتارعا سەنەمٸز بە, ايدىنعا سەنەمٸز بە دەگەن سۇراققا كەلسەك, مەن ەشكٸمگە دە سەنبەڭٸز, ٶز باستارىڭىزعا سەنٸڭٸز دەر ەدٸم. ٶز باسىم ادامعا ەمەس, اقىلعا سالۋ ارقىلى ٶز ويىما سەنگەندٸ دۇرىس كٶرەمٸن. ال كٸمدٸ قولدايمىز دەگەن سۇراق تۋىنداسا, مۇحتاردى دا, ايدىندى دا, تٸپتٸ وسى فب-دا ۇرانداتىپ وتىرىپ, جەمە-جەمگە كەلگەندە قۇمعا سٸڭگەن سۋداي جوق بولاتىن «ديۆان باتىرلاردى» دا قولداۋ كەرەك دەر ەدٸم.
مۇحتاردٸكٸ ساۋاتتى ٸس-قيمىل جاساۋ ارقىلى بيلٸككە حالىققا تيٸمدٸ زاڭدى شىعارتۋ. ونىڭ ەرەكەتٸ ساۋاتسىز دەيتٸن «ساۋاتتىلار» بولسا وسى جەرگە جٸكتەپ-جٸلٸكتەپ جازىپ بەرسەڭٸزدەر مەنٸڭ قارسىلىعىم جوق. ونىڭ بارلىق قىلعان ٸستەرٸ انىق, اشىق ٶزٸ دە ناقتى ٸستەرٸ تۋرالى ەل الدىندا ەسەپ بەرٸپ وتىرادى.
ال, ايدىندٸكٸ كٷش, ەشكٸمگە بوي بەرە بەرمەيتٸن تابيعي, دٷلەي كٷش. ەگاراكي, 2016-ى جاپپاي حالىق نارازىلىعى بولماسا, ايدىن باستاعان ايقايشىلار بولماسا, مۇحتار كٸمگە سٷيەنٸپ, كٸمگە ارقا سٷيەپ بيلٸك ورىندارىنا بارار ەدٸ?
ديۆان باتىرلاردى دا قولداۋ كەرەك دەگەنٸم, ويىن ٷشٸن ەمەس, شىن سٶزٸم. بٸقاتار مەملەكەتتٸك ورگانداردا, وسى فب-ى كٷنٸ-تٷنٸ باقىلاپ وتىراتىن ارناي بٶلٸمدەر اشىلعانى بەلگٸلٸ. ولار جاي وتىرمايدى, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردەگٸ جازبالارعا اناليز جاساپ وتىرادى. سوندىقتان, جەر ٷشٸن قانداي دا بٸر بولماسىن مەسەلە كٶتەرگەن ادامداردى قولداۋعا لايىق دەپ بٸلەمٸن.
مەن ٶزٸم زاڭگەر بولعاننان كەيٸن مۇحتارمەن كٶبٸرەك جۇمىس جاسايتىن بولامىن, ٶيتكەنٸ ول مەنٸڭ قىزمەتٸمە تٸكەلەي بايلانىستى. ماقساتىم – ەلدٸ ميتينگٸگە شىعارۋ ەمەس, بيلٸككە دەنٸ دۇرىس, حالىق قالاۋىنا ساي كەلەتٸن زاڭ اكتٸسٸن شىعارتۋ. ال ونداي زاڭ شىقپايتىن بولسا, ەلمەن بٸرگە مەن دە الاڭنان تابىلاتىن بولامىن!
بۇدان كەيٸن, نەگە مەن حالىققا جاپپاي 10 سوتىقتان جەر بەرۋگە قارسى ەكەنٸمدٸ, جەر كودەكسٸندە تاعى دا قانداي كەمشٸلٸكتەر بار ەكەنٸن, ٶزٸمنٸڭ تاراپىمنان بۇل باعىتتا ناقتى قانداي شارۋالار اتقارىلىپ جاتقانى تۋرالى بٸرنەشە پوست جازاتىن بولامىن.
ابزال قۇسپاننىڭ فەيسبۋكتەگٸ جازباسىنان
