Qazaqtyń qaisar uldarynyń biri, Ekinshi dúniejúzilik soǵysta asqan erligimen el esinde qalǵan, Keńes odaǵynyń batyry Baýyrjan Momyshulynyń týǵanyna búgin 110 jyl toldy, dep habarlaidy "Ult aqparat".
Baýyrjan Momyshuly 1910 jyldyń 24 jeltoqsanynda Jambyl oblysynyń Jýaly aýdanyndaǵy Kólbastaý aýylynda týǵan. Jeti jyldyq mektepti bitirgennen keiin biraz ýaqyt muǵalim qyzmetin atqarǵan. Sol tusta kezekti áskeri mindetin óteýge shaqyrylyp, onda bir jarym jyl júrip, zapastaǵy komandir ataǵyn alady. Týǵan aýylyna qaityp oralǵan soń, ol biraz jyl qarjy mekemesinde qyzmet etedi. Sodan qaitadan ásker qataryna shaqyrylyp, túrli áskeri bólimderde vzvod, rota, komandiri bolady. 1941 jyly soǵys bastalysymen, Baýyrjan general-maior I.V.Panfilovtyń basshylyǵymen Almaty mańynda jańadan jasaqtalǵan 316 atqyshtar diviziiasynyń quramynda maidanǵa attanady.
Batalon komandiri retinde aǵa leitenant Baýyrjan Momyshuly Máskeý úshin shaiqasta 207 ret urysqa qatysqan. 1941 jyldyń 16-18 qarasha kúnderi vermahtyń Máskeý baǵytynda ekinshi márte jasaǵan joryǵy kezinde aǵa leitenant Momyshuly basqarǵan batalon diviziiadan qashyqta, Matronino derevniasynyń janynda Volokolam tasjolynda asqan erlikpen urys júrgizdi. Bilikti kombattyń basshylyǵy arqasynda 3 kún boiy fashister shabýylyn toitaryp, batalon úlken shyǵynsyz, urysqa qabiletti jaǵdaida qorshaýdan shyǵady. Baýyrjan Momyshuly soǵys jyldarynda adýyndy da qatal áskeri basshy bolyp qana qoiǵan joq, sonymen qatar qaramaǵyndaǵy jaýyngerler men ofitserlerdiń aqylgói jetekshisi, zerdeli de bilgir, baiypty da meiirman tárbieshisi de bola bildi.
Jaýyngerlik is-qimyldarǵa qatysty urystan shyǵý, sheginis jasaý tásilderiniń arnaiy taraý bolyp áskeri jarǵyǵa enýi, taktikada «oshaqty» jáne «ikemdi qorǵanys» uǵymdarynyń qalyptasýy – Baýyrjan Momyshulynyń osyndai tájiribeleriniń jiyntyǵy. Onyń qolbasshy, tereń oilai biletin áskeri maman retindegi talanty soǵysta polk, diviziia basqarǵan jyldary keńinen ashyldy. Baýyrjan Momyshuly jaý shebine ishkerilei enip urys júrgizý teoriiasyn soǵys tájiribesinde alǵash qoldanýshylardyń ári ony damytýshylardyń biri. Ol – áskeri pedagogika men áskeri psihologiiany baiytýshy baǵa jetpes mura qaldyrǵan dara tulǵa. Onyń ataq, dańqy, batyrlyǵy A.Bektiń «Volokolamsk tas joly» atty kitabynda sýretteledi. Kitap nemis, cheh, evrei, aǵylshyn, frantsýz jáne taǵy basqa shet tilderine aýdarylǵan. Soǵystan keiin Baýyrjan Momyshuly Sovet armiiasy Bas shtabynyń Joǵary áskeri akademiiasyn bitiredi. Áskeri-pedagogikalyq jumyspen ainalasyp, Sovet armiiasy áskeri akademiiasynda sabaq beredi.
1956 jyly polkovnik ataǵymen otstavkaǵa shyqqan ol birjola shyǵarmashylyq jumyspen ainalysady. Qazaq jáne orys tilderinde birdei jazyp, óz ómirinde kórgen-bilgenderin arqaý etedi. Onyń qalamynan týǵan, ómir shyndyǵyn arqaý etken romany men áńgime, povesteri qalyń oqýshynyń izdep oqityn shyǵarmalaryna ainalady. Olar birneshe qaitara basylyp shyǵady.
Baýyrjan Momyshuly 1962 jyly Fidel Kastronyń shaqyrýymen Kýba eline barady. Sapar barysynda Kýba basshysy Fidel Kastromen kezdesýdiń reti kelmeidi, biraq inisi Raýl Kastromen kezdesip, ol kisige úlken áser qaldyrady. Kýba áskerileriniń aldynda dáris oqidy. Kýbaǵa barǵan saiahaty jaiynda «Kýba áserleri» atty kitap jazady. Baýyrjan Momyshuly Fidel Kastro men Ernesto Che Gevaranyń úlgi tutqan tulǵasy bolǵan.
Baýyrjan birneshe orden, medaldarmen nagradtalady. Alaida halyqtyń ózi «batyrym» dep tanyp, ardaqtaǵan qaharman ulyna Sovet odaǵynyń batyry ataǵy soǵys bitkennen keiin jarty ǵasyrdai ýaqyt ótkende baryp berilgen bolatyn. El táýelsizdik alǵannan keiin Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń jarlyǵymen oǵan «Halyq qaharmany» degen ataǵy berildi.
Baýyrjan Momyshuly 1982 jyly 10 maýsymda 71 jasyna qaraǵan shaǵynda Almatyda dúnie salyp, Keńsaiǵa jerlengen
