قازاقتىڭ قايسار ۇلدارىنىڭ بٸرٸ, ەكٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىستا اسقان ەرلٸگٸمەن ەل ەسٸندە قالعان, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى باۋىرجان مومىشۇلىنىڭ تۋعانىنا بٷگٸن 110 جىل تولدى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
باۋىرجان مومىشۇلى 1910 جىلدىڭ 24 جەلتوقسانىندا جامبىل وبلىسىنىڭ جۋالى اۋدانىنداعى كٶلباستاۋ اۋىلىندا تۋعان. جەتٸ جىلدىق مەكتەپتٸ بٸتٸرگەننەن كەيٸن بٸراز ۋاقىت مۇعالٸم قىزمەتٸن اتقارعان. سول تۇستا كەزەكتٸ ەسكەري مٸندەتٸن ٶتەۋگە شاقىرىلىپ, وندا بٸر جارىم جىل جٷرٸپ, زاپاستاعى كوماندير اتاعىن الادى. تۋعان اۋىلىنا قايتىپ ورالعان سوڭ, ول بٸراز جىل قارجى مەكەمەسٸندە قىزمەت ەتەدٸ. سودان قايتادان ەسكەر قاتارىنا شاقىرىلىپ, تٷرلٸ ەسكەري بٶلٸمدەردە ۆزۆود, روتا, كومانديرٸ بولادى. 1941 جىلى سوعىس باستالىسىمەن, باۋىرجان گەنەرال-مايور ي.ۆ.پانفيلوۆتىڭ باسشىلىعىمەن الماتى ماڭىندا جاڭادان جاساقتالعان 316 اتقىشتار ديۆيزيياسىنىڭ قۇرامىندا مايدانعا اتتانادى.
باتالون كومانديرٸ رەتٸندە اعا لەيتەنانت باۋىرجان مومىشۇلى مەسكەۋ ٷشٸن شايقاستا 207 رەت ۇرىسقا قاتىسقان. 1941 جىلدىڭ 16-18 قاراشا كٷندەرٸ ۆەرماحتىڭ مەسكەۋ باعىتىندا ەكٸنشٸ مەرتە جاساعان جورىعى كەزٸندە اعا لەيتەنانت مومىشۇلى باسقارعان باتالون ديۆيزييادان قاشىقتا, ماترونينو دەرەۆنياسىنىڭ جانىندا ۆولوكولام تاسجولىندا اسقان ەرلٸكپەن ۇرىس جٷرگٸزدٸ. بٸلٸكتٸ كومباتتىڭ باسشىلىعى ارقاسىندا 3 كٷن بويى فاشيستەر شابۋىلىن تويتارىپ, باتالون ٷلكەن شىعىنسىز, ۇرىسقا قابٸلەتتٸ جاعدايدا قورشاۋدان شىعادى. باۋىرجان مومىشۇلى سوعىس جىلدارىندا ادۋىندى دا قاتال ەسكەري باسشى بولىپ قانا قويعان جوق, سونىمەن قاتار قاراماعىنداعى جاۋىنگەرلەر مەن وفيتسەرلەردٸڭ اقىلگٶي جەتەكشٸسٸ, زەردەلٸ دە بٸلگٸر, بايىپتى دا مەيٸرمان تەربيەشٸسٸ دە بولا بٸلدٸ.
جاۋىنگەرلٸك ٸس-قيمىلدارعا قاتىستى ۇرىستان شىعۋ, شەگٸنٸس جاساۋ تەسٸلدەرٸنٸڭ ارنايى تاراۋ بولىپ ەسكەري جارعىعا ەنۋٸ, تاكتيكادا «وشاقتى» جەنە «يكەمدٸ قورعانىس» ۇعىمدارىنىڭ قالىپتاسۋى – باۋىرجان مومىشۇلىنىڭ وسىنداي تەجٸريبەلەرٸنٸڭ جيىنتىعى. ونىڭ قولباسشى, تەرەڭ ويلاي بٸلەتٸن ەسكەري مامان رەتٸندەگٸ تالانتى سوعىستا پولك, ديۆيزييا باسقارعان جىلدارى كەڭٸنەن اشىلدى. باۋىرجان مومىشۇلى جاۋ شەبٸنە ٸشكەرٸلەي ەنٸپ ۇرىس جٷرگٸزۋ تەوريياسىن سوعىس تەجٸريبەسٸندە العاش قولدانۋشىلاردىڭ ەرٸ ونى دامىتۋشىلاردىڭ بٸرٸ. ول – ەسكەري پەداگوگيكا مەن ەسكەري پسيحولوگييانى بايىتۋشى باعا جەتپەس مۇرا قالدىرعان دارا تۇلعا. ونىڭ اتاق, داڭقى, باتىرلىعى ا.بەكتٸڭ «ۆولوكولامسك تاس جولى» اتتى كٸتابىندا سۋرەتتەلەدٸ. كٸتاپ نەمٸس, چەح, ەۆرەي, اعىلشىن, فرانتسۋز جەنە تاعى باسقا شەت تٸلدەرٸنە اۋدارىلعان. سوعىستان كەيٸن باۋىرجان مومىشۇلى سوۆەت ارميياسى باس شتابىنىڭ جوعارى ەسكەري اكادەميياسىن بٸتٸرەدٸ. ەسكەري-پەداگوگيكالىق جۇمىسپەن اينالاسىپ, سوۆەت ارميياسى ەسكەري اكادەميياسىندا ساباق بەرەدٸ.
1956 جىلى پولكوۆنيك اتاعىمەن وتستاۆكاعا شىققان ول بٸرجولا شىعارماشىلىق جۇمىسپەن اينالىسادى. قازاق جەنە ورىس تٸلدەرٸندە بٸردەي جازىپ, ٶز ٶمٸرٸندە كٶرگەن-بٸلگەندەرٸن ارقاۋ ەتەدٸ. ونىڭ قالامىنان تۋعان, ٶمٸر شىندىعىن ارقاۋ ەتكەن رومانى مەن ەڭگٸمە, پوۆەستەرٸ قالىڭ وقۋشىنىڭ ٸزدەپ وقيتىن شىعارمالارىنا اينالادى. ولار بٸرنەشە قايتارا باسىلىپ شىعادى.
باۋىرجان مومىشۇلى 1962 جىلى فيدەل كاسترونىڭ شاقىرۋىمەن كۋبا ەلٸنە بارادى. ساپار بارىسىندا كۋبا باسشىسى فيدەل كاسترومەن كەزدەسۋدٸڭ رەتٸ كەلمەيدٸ, بٸراق ٸنٸسٸ راۋل كاسترومەن كەزدەسٸپ, ول كٸسٸگە ٷلكەن ەسەر قالدىرادى. كۋبا ەسكەريلەرٸنٸڭ الدىندا دەرٸس وقيدى. كۋباعا بارعان ساياحاتى جايىندا «كۋبا ەسەرلەرٸ» اتتى كٸتاپ جازادى. باۋىرجان مومىشۇلى فيدەل كاسترو مەن ەرنەستو چە گەۆارانىڭ ٷلگٸ تۇتقان تۇلعاسى بولعان.
باۋىرجان بٸرنەشە وردەن, مەدالدارمەن ناگرادتالادى. الايدا حالىقتىڭ ٶزٸ «باتىرىم» دەپ تانىپ, ارداقتاعان قاھارمان ۇلىنا سوۆەت وداعىنىڭ باتىرى اتاعى سوعىس بٸتكەننەن كەيٸن جارتى عاسىرداي ۋاقىت ٶتكەندە بارىپ بەرٸلگەن بولاتىن. ەل تەۋەلسٸزدٸك العاننان كەيٸن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن وعان «حالىق قاھارمانى» دەگەن اتاعى بەرٸلدٸ.
باۋىرجان مومىشۇلى 1982 جىلى 10 ماۋسىمدا 71 جاسىنا قاراعان شاعىندا الماتىدا دٷنيە سالىپ, كەڭسايعا جەرلەنگەن
