Kónergen fotosýret qolymyzǵa kezdeisoq kelip tústi. Ol úshin áleýmettik jelidegi ómirde beitanys, onlain-dosqa qaryzdarmyz. Ýaqyt syny sarǵaityp, tozyǵy jetken fotosýrettegi júzinen meiirim shýaǵy tógilgen batyr Baýyrjan Momyshulyn bar qazaq jazbai tanityny túsinikti. Al Baýkeń eljirep, qushaǵyna basqan baldyrǵan kim?
Sýretti jurt kózinen jasyra turyp, biledi-aý degenderden suraý salǵanbyz. Bala kezinde batyrmen sýretke túsý baqytyna ie bolǵan burynǵy burymy bir qarys baldyrǵan, búgingi qazaq estradasyndaǵy tanymal ánshilerdiń biri bolyp shyqty. Oqyrman úshin ony qalai anyqtaǵanymyz emes, fotosýrettiń tarihy qyzyq degen oidamyz. Sol úshin sarǵaiǵan sýrettiń syryn surap, ánshiniń ózine habarlasqan edik.
– Bul fotoda shamamen 7-8 jasar kezim. Meniń ájem Nesipjamal Battalova qaisar minezdi, bir adamdai án aitatyn, óleń shyǵarǵan ónerli kisi. Ózi kórikti, talǵammen kiinetin sánqoi kisi, sheshen sóileidi. Arabsha hat tanityn. Ol kisilerdiń jas kezinde áiel adamdardyń qansha ónerli bolsa da, eldiń aldynda júrýi óte qiyn boldy ǵoi. Ájemiz ónerimen tanylmasa da, ziialy qaýym ókilderimen, ataqty aqyn-jazýshylarmen jaqyn aralasty. Esimi elge belgili adamdardyń ájemdi qurmettep toi-tomalaqtarǵa shaqyratyny esimde. Ájem 12 nemere, 4 shóbere súidi. Solardyń ishinen jalǵyz meni ónerge baýlyp, «kórsin, bilsin» dep janynan tastamai ertip júrdi. Kishkentai kezimde úidiń aldyndaǵy kóleńkede meni otyrǵyzyp qoiyp, qolyma neshe túrli ertegi kitaptar, batyrlyq, ǵashyqtyq jyrlardy berip, oqytyp qoiatyn. Sóitip, Alpamys batyr, Qambar batyr týraly jyrlardy ájemniń arqasynda oqydym. Keide oqyp otyryp múdirip qalsam, ózi jalǵastyryp áketetin sondai zerek kisi boldy, – dedi tanymal ánshi.
Ánshi bala kúninde Shákárim Qudaiberdiulynyń uly Ahat atamyzdy da óz kózimen kórgen. Uly qaitys bolǵan kezde ájesi ekeýi kóńil aitýǵa Semeige barypty. Baýyrjan atamyzdyń úiine barǵan kún de ánshiniń esinde emis-emis saqtalǵan.
– Ótirik aitpai-aq qoiaiyn, ájem keide qattyraq sóileitin kisi edi. Erteń qonaqqa baramyz degen kúni keshqurym qatty daiyndaldy. «Erteń án ait degende maiysyp aitpai qoiyp júrme», dep maǵan bir ursyp aldy. Túnniń bir ýaǵyna deiin Baýyrjan atamyzǵa arnap óleń jazdy. Segiz jastaǵy boqmuryn bala eken demei maǵan oqyp berdi, – deidi.
Sonymen, kelesi kúni qariia eń ádemi degen kóilek-qamzolyn kiip, nemeresin janyna ertip, taksimen Baýyrjan atamyzdyń úiine barady. Fotosýrettegi baldyrǵannyń beinesine qarap jáne ánshiniń ózi aitqandai shamamen 7-8 jastaǵy kezi dep jobalasaq, bul 1970 jyldardyń ortasy, iaǵni Baýyrjan Momyshulynyń 65-ke qadam basqan týǵan kúni bolýy múmkin. Ánshiniń aitýynsha, ájesi túnde shyǵaryp ákelgen óleńin úiinde umyt qaldyryp ketipti. Biraq sol dastarqan basynda ózi janynan sýyryp, Baýyrjan atamyzǵa arnaýyn aityp beredi. Baýkeńniń ańyzǵa ainalǵan batyrlyǵyn, oǵan degen halyqtyń qurmetin óleńmen jetkizedi.
– Odan keiin maǵan án aitqyzdy. Boiym kip-kishkentai bolǵan soń oryndyqqa shyǵaryp qoidy. Qandai án aitqanym esimde joq. Áiteýir, Baýyrjan ata qolymnan ustap turǵanyn anyq bilemin. Án bitken soń Baýyrjan ata meni kóterip alyp, betimnen súidi. Saqal-murty betime tigen kezde titirkenip shoshyp ketip, sosyn kúlip jiberdim, dedi ánshi.
Ómirde qansha qatal adam bolsa da, balaǵa kelgende eljiremeitin adam bolmaidy. Baýyrjan Momyshulynyń úiinde batyr men baldyrǵannyń sondai bir mezeti kadrǵa túsip qalady.
Ánshi demekshi, bala kúninde Baýyrjan Momyshulymen fotoǵa túsken, búginde elge tanymal óner iesine ainalǵan – Tolqyn Zabirova. Batyrdyń shańyraǵynda túsirilgen osy fososýret – ol úshin asa qymbat hám qadirli buiymdardyń biri. Boitumardai saqtap júrgen qasterli dúnie. Úlkeitilip, ádemi fotojiekke salynǵan fotosýret qazir Tolqyn Zabirovanyń shańyraǵynyń tórinde ilýli tur.
Tolqyn Zabirova: «Sol kezder esime tússe, kózime jas keledi. Ol kezdegi adamdardyń shynaiy kóńiline, bir-birine degen yqylas-peiiline tańǵalamyn. Ájemniń Baýkeńe arnaǵan óleńin úide umytyp ketkenin menen kórip, urysqan sátin saǵynamyn. Baýyrjan atamyzdyń qataldyǵy, susty adam ekendigi týraly kóp aitylady. Biraq men úshin jumsaq minezdi, meiirimdi adam siiaqty. Bul fotosýret men úshin ǵana emes, búkil qazaq úshin de ystyq dep oilaimyn», dedi.
Baýyrjan Momyshuly men kishkentai baldyrǵannyń beinesi saqtalǵan fotosýrettiń tarihy osyndai.
Arnur ASQAROV,
