كٶنەرگەن فوتوسۋرەت قولىمىزعا كەزدەيسوق كەلٸپ تٷستٸ. ول ٷشٸن ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ ٶمٸردە بەيتانىس, ونلاين-دوسقا قارىزدارمىز. ۋاقىت سىنى سارعايتىپ, توزىعى جەتكەن فوتوسۋرەتتەگٸ جٷزٸنەن مەيٸرٸم شۋاعى تٶگٸلگەن باتىر باۋىرجان مومىشۇلىن بار قازاق جازباي تانيتىنى تٷسٸنٸكتٸ. ال باۋكەڭ ەلجٸرەپ, قۇشاعىنا باسقان بالدىرعان كٸم?
سۋرەتتٸ جۇرت كٶزٸنەن جاسىرا تۇرىپ, بٸلەدٸ-اۋ دەگەندەردەن سۇراۋ سالعانبىز. بالا كەزٸندە باتىرمەن سۋرەتكە تٷسۋ باقىتىنا يە بولعان بۇرىنعى بۇرىمى بٸر قارىس بالدىرعان, بٷگٸنگٸ قازاق ەستراداسىنداعى تانىمال ەنشٸلەردٸڭ بٸرٸ بولىپ شىقتى. وقىرمان ٷشٸن ونى قالاي انىقتاعانىمىز ەمەس, فوتوسۋرەتتٸڭ تاريحى قىزىق دەگەن ويدامىز. سول ٷشٸن سارعايعان سۋرەتتٸڭ سىرىن سۇراپ, ەنشٸنٸڭ ٶزٸنە حابارلاسقان ەدٸك.
– بۇل فوتودا شامامەن 7-8 جاسار كەزٸم. مەنٸڭ ەجەم نەسٸپجامال باتتالوۆا قايسار مٸنەزدٸ, بٸر ادامداي ەن ايتاتىن, ٶلەڭ شىعارعان ٶنەرلٸ كٸسٸ. ٶزٸ كٶرٸكتٸ, تالعاممەن كيٸنەتٸن سەنقوي كٸسٸ, شەشەن سٶيلەيدٸ. ارابشا حات تانيتىن. ول كٸسٸلەردٸڭ جاس كەزٸندە ەيەل ادامداردىڭ قانشا ٶنەرلٸ بولسا دا, ەلدٸڭ الدىندا جٷرۋٸ ٶتە قيىن بولدى عوي. ەجەمٸز ٶنەرٸمەن تانىلماسا دا, زييالى قاۋىم ٶكٸلدەرٸمەن, اتاقتى اقىن-جازۋشىلارمەن جاقىن ارالاستى. ەسٸمٸ ەلگە بەلگٸلٸ ادامداردىڭ ەجەمدٸ قۇرمەتتەپ توي-تومالاقتارعا شاقىراتىنى ەسٸمدە. ەجەم 12 نەمەرە, 4 شٶبەرە سٷيدٸ. سولاردىڭ ٸشٸنەن جالعىز مەنٸ ٶنەرگە باۋلىپ, «كٶرسٸن, بٸلسٸن» دەپ جانىنان تاستاماي ەرتٸپ جٷردٸ. كٸشكەنتاي كەزٸمدە ٷيدٸڭ الدىنداعى كٶلەڭكەدە مەنٸ وتىرعىزىپ قويىپ, قولىما نەشە تٷرلٸ ەرتەگٸ كٸتاپتار, باتىرلىق, عاشىقتىق جىرلاردى بەرٸپ, وقىتىپ قوياتىن. سٶيتٸپ, الپامىس باتىر, قامبار باتىر تۋرالى جىرلاردى ەجەمنٸڭ ارقاسىندا وقىدىم. كەيدە وقىپ وتىرىپ مٷدٸرٸپ قالسام, ٶزٸ جالعاستىرىپ ەكەتەتٸن سونداي زەرەك كٸسٸ بولدى, – دەدٸ تانىمال ەنشٸ.
ەنشٸ بالا كٷنٸندە شەكەرٸم قۇدايبەردٸۇلىنىڭ ۇلى احات اتامىزدى دا ٶز كٶزٸمەن كٶرگەن. ۇلى قايتىس بولعان كەزدە ەجەسٸ ەكەۋٸ كٶڭٸل ايتۋعا سەمەيگە بارىپتى. باۋىرجان اتامىزدىڭ ٷيٸنە بارعان كٷن دە ەنشٸنٸڭ ەسٸندە ەمٸس-ەمٸس ساقتالعان.
– ٶتٸرٸك ايتپاي-اق قويايىن, ەجەم كەيدە قاتتىراق سٶيلەيتٸن كٸسٸ ەدٸ. ەرتەڭ قوناققا بارامىز دەگەن كٷنٸ كەشقۇرىم قاتتى دايىندالدى. «ەرتەڭ ەن ايت دەگەندە مايىسىپ ايتپاي قويىپ جٷرمە», دەپ ماعان بٸر ۇرسىپ الدى. تٷننٸڭ بٸر ۋاعىنا دەيٸن باۋىرجان اتامىزعا ارناپ ٶلەڭ جازدى. سەگٸز جاستاعى بوقمۇرىن بالا ەكەن دەمەي ماعان وقىپ بەردٸ, – دەيدٸ.
سونىمەن, كەلەسٸ كٷنٸ قارييا ەڭ ەدەمٸ دەگەن كٶيلەك-قامزولىن كيٸپ, نەمەرەسٸن جانىنا ەرتٸپ, تاكسيمەن باۋىرجان اتامىزدىڭ ٷيٸنە بارادى. فوتوسۋرەتتەگٸ بالدىرعاننىڭ بەينەسٸنە قاراپ جەنە ەنشٸنٸڭ ٶزٸ ايتقانداي شامامەن 7-8 جاستاعى كەزٸ دەپ جوبالاساق, بۇل 1970 جىلداردىڭ ورتاسى, ياعني باۋىرجان مومىشۇلىنىڭ 65-كە قادام باسقان تۋعان كٷنٸ بولۋى مٷمكٸن. ەنشٸنٸڭ ايتۋىنشا, ەجەسٸ تٷندە شىعارىپ ەكەلگەن ٶلەڭٸن ٷيٸندە ۇمىت قالدىرىپ كەتٸپتٸ. بٸراق سول داستارقان باسىندا ٶزٸ جانىنان سۋىرىپ, باۋىرجان اتامىزعا ارناۋىن ايتىپ بەرەدٸ. باۋكەڭنٸڭ اڭىزعا اينالعان باتىرلىعىن, وعان دەگەن حالىقتىڭ قۇرمەتٸن ٶلەڭمەن جەتكٸزەدٸ.
– ودان كەيٸن ماعان ەن ايتقىزدى. بويىم كٸپ-كٸشكەنتاي بولعان سوڭ ورىندىققا شىعارىپ قويدى. قانداي ەن ايتقانىم ەسٸمدە جوق. ەيتەۋٸر, باۋىرجان اتا قولىمنان ۇستاپ تۇرعانىن انىق بٸلەمٸن. ەن بٸتكەن سوڭ باۋىرجان اتا مەنٸ كٶتەرٸپ الىپ, بەتٸمنەن سٷيدٸ. ساقال-مۇرتى بەتٸمە تيگەن كەزدە تٸتٸركەنٸپ شوشىپ كەتٸپ, سوسىن كٷلٸپ جٸبەردٸم, دەدٸ ەنشٸ.
ٶمٸردە قانشا قاتال ادام بولسا دا, بالاعا كەلگەندە ەلجٸرەمەيتٸن ادام بولمايدى. باۋىرجان مومىشۇلىنىڭ ٷيٸندە باتىر مەن بالدىرعاننىڭ سونداي بٸر مەزەتٸ كادرعا تٷسٸپ قالادى.
ەنشٸ دەمەكشٸ, بالا كٷنٸندە باۋىرجان مومىشۇلىمەن فوتوعا تٷسكەن, بٷگٸندە ەلگە تانىمال ٶنەر يەسٸنە اينالعان – تولقىن زابيروۆا. باتىردىڭ شاڭىراعىندا تٷسٸرٸلگەن وسى فوسوسۋرەت – ول ٷشٸن اسا قىمبات ھەم قادٸرلٸ بۇيىمداردىڭ بٸرٸ. بويتۇمارداي ساقتاپ جٷرگەن قاستەرلٸ دٷنيە. ٷلكەيتٸلٸپ, ەدەمٸ فوتوجيەككە سالىنعان فوتوسۋرەت قازٸر تولقىن زابيروۆانىڭ شاڭىراعىنىڭ تٶرٸندە ٸلۋلٸ تۇر.
تولقىن زابيروۆا: «سول كەزدەر ەسٸمە تٷسسە, كٶزٸمە جاس كەلەدٸ. ول كەزدەگٸ ادامداردىڭ شىنايى كٶڭٸلٸنە, بٸر-بٸرٸنە دەگەن ىقىلاس-پەيٸلٸنە تاڭعالامىن. ەجەمنٸڭ باۋكەڭە ارناعان ٶلەڭٸن ٷيدە ۇمىتىپ كەتكەنٸن مەنەن كٶرٸپ, ۇرىسقان سەتٸن ساعىنامىن. باۋىرجان اتامىزدىڭ قاتالدىعى, سۇستى ادام ەكەندٸگٸ تۋرالى كٶپ ايتىلادى. بٸراق مەن ٷشٸن جۇمساق مٸنەزدٸ, مەيٸرٸمدٸ ادام سيياقتى. بۇل فوتوسۋرەت مەن ٷشٸن عانا ەمەس, بٷكٸل قازاق ٷشٸن دە ىستىق دەپ ويلايمىن», دەدٸ.
باۋىرجان مومىشۇلى مەن كٸشكەنتاي بالدىرعاننىڭ بەينەسٸ ساقتالعان فوتوسۋرەتتٸڭ تاريحى وسىنداي.
ارنۇر اسقاروۆ,
