QR Ulttyq bankiniń tóraǵasy Erbolat Dosaev Premer-Ministr Asqar Maminniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda 2020 jylǵy qańtar-mamyrdaǵy elimizdiń áleýmettik-ekonomikalyq damýynyń qorytyndylary týraly baiandady, dep habarlaidy "Ult aqparat" primeminister.kz saityna silteme jasap.
Onyń aitýynsha, biylǵy mamyrda syrtqy naryqtarda kóptegen elderde koronavirýspen aýyrýdyń ósimi tómendeýine jáne birtindep karantinnen shyǵýǵa bailanysty jaǵymdy kóńil-kúi basym boldy. Karantin sharalaryn báseńdetý ekonomikalyq belsendiliktiń jáne energiia resýrstaryna suranystyń qaita jańǵyrýyna yqpal etti.
OPEK+ munai óndirisin qysqartý týraly ýaǵdalastyǵyn iske asyrý esebinen munai naryǵyndaǵy teńgerimdilikti birtindep retteý aiasynda osy jylǵy mamyrda munaiǵa baǵa belgileý bir barrel úshin $25,3-dan $35,3 deiin 39,8%-ke ósti. Osy jylǵy 8 maýsymdaǵy jaǵdai boiynsha álemdik naryqtarda munai bir barrel úshin $40,8 deńgeiinde jabyldy.
Jahandyq naryqtardaǵy kútýler kóptegen elderde karantin sharalaryn alyp tastaýmen jáne sonyń saldary retinde, jaqsartylǵan statistikalyq derektermen, atap aitqanda Qytaidan, AQSh-tan jáne EO-dan qoldaý tabýda. Máselen, Global PMI Manufacturing indeksi 2020 jylǵy mamyrda 39,6-dan 42,4-ke deiin ósti. Tómendeý barlyq kórsetkishter – shyǵarý kólemi, jańa tapsyrystar, jańa eksporttyq tapsyrystar jáne jumyspen qamtý boiynsha baiaýlady.
«Keibir jandaný belgilerin biz Qazaqstan ekonomikasynda da Ulttyq Bank ai saiyn baǵalaityn Iskerlik belsendilik indeksi negizinde kórip otyrmyz. 447 iri, orta jáne shaǵyn kásiporynǵa júrgizilgen pikirterim nátijeleri boiynsha ónerkásipte, qurylysta jáne qyzmet kórsetý salasynda iskerlik belsendilik indeksi aǵymdaǵy jylǵy sáýirdegi 37,2 tarmaqpen salystyrǵanda osy jylǵy mamyrda 44,0 tarmaqqa deiin ósti, biraq áli de 50 tarmaq belgisinen tómen bolyp qalýda. Jaǵdaidyń edáýir jaqsarýy qyzmet kórsetý salasynda baiqaldy, onda indeks 34,7-den 42,8-ge deiin ósti. Qurylystaǵy iskerlik belsendilik indeksi 42,1 (biylǵy sáýirde – 36,3), ónerkásipte – 46,9 (42,1) boldy», — dedi E. Dosaev.
Biylǵy mamyrda jyldyq infliatsiia 2020 jylǵa arnalǵan 4-6% nysanaly dálizden joǵary qalyptasyp, 6,7% boldy.
Azyq-túlik taýarlary baǵasynyń jyldyq ósimi 10,7%-ke deiin jyldamdady, bul 2016 jylǵy qazannan bastap eń joǵary mán bolyp tabylady jáne infliatsiiaǵa negizgi úles qosýdy jalǵastyrýda. Ailyq ósim joǵary bolyp qalýda, alaida jekelegen azyq-túlik ónimderi baǵasynyń ósý qarqyny turaqtaný aiasynda, atap aitqanda, et pen et ónimderiniń baǵasynyń 1,3%-ke deiin (aǵymdaǵy jylǵy sáýirdegi 1,6%-ten), jarma baǵasynyń 2%-ke deiin (3,4%) baiaýlaýy sheńberinde azyq-túlik taýarlarynyń baǵasy aǵymdaǵy jylǵy naýryz-sáýirdegi joǵary mánderden (1,7-1,9%) keiin 1,2%-ke deiin baiaýlady. Qant 1,2%-ke arzandady (aǵymdaǵy jylǵy sáýirde – 6,2%-ke ósti), kókónister 1,9%-ke arzandady (aǵymdaǵy jylǵy sáýirde – 3,1%-ke ósti).
Azyq-túlikke jatpaityn taýar baǵasynyń jyldyq ósimi jalǵasyp kele jatqan JJM-nyń baǵasy (benzin men dizel otyny 0,7%-ke) tómendeýi kezinde 5,3%-ke deiin báseńdedi.
«Aqyly qyzmettiń jyldyq infliatsiiasy bir aida tótenshe jaǵdaida retteletin kommýnaldyq qyzmet tarifteriniń ýaqytsha azaiýynan 3,5%-ten 3,0%-ke deiin tómendedi. Aǵymdaǵy jylǵy mamyrda tarifter 3%-ke, jyldyq kórsetý boiynsha 1,9%-ke tómendedi. Baǵalaýymyz boiynsha, aǵymdaǵy jylǵy jyldyq infliatsiia 4-6%-tik nysanaly dálizden joǵary qalyptasady jáne Brent markaly munaidyń bir barreli úshin $35-40 kózdeitin bazalyq stsenariige sáikes 8,0-8,5% bolady. 2021 jyly aiyrbastaý baǵamynyń ishki baǵalarǵa aýysý nátijesiniń aiaqtalýyna jáne ishki ekonomikadaǵy jaǵdaidyń turaqtanýyna qarai jyldyq infliatsiia nysanaly dálizdiń joǵary shegine birtindep báseńdeidi», — dedi Ulttyq bank tóraǵasy.
Osy aiada Ulttyq Bank aǵymdaǵy jylǵy 8 maýsymda bazalyq stavkany +/- 2 protsenttik dálizimen 9,5% deńgeide saqtap qaldy.
Biylǵy mamyrda ishki valiýta naryǵy syrtqy jáne ishki faktorlardyń oń áserinen damydy. Munai baǵasynyń ósimi Qazaqstannyń saýda áriptesteri elderiniń valiýtalaryna qolaily áser etti. Resei rýbli aǵymdaǵy jylǵy mamyrda bir AQSh dollary úshin 70,14 rýblge deiin 5,7%-ke, eýro – bir eýro úshin 1,11 AQSh dollaryna deiin 1,3%-ke nyǵaidy.
Respýblikalyq biýdjetke kepildendirilgen transfertti bólý maqsatymen Ulttyq qordan valiýtany josparly satý ulttyq valiýtaǵa qosymsha qoldaý kórsetti.
«Ótken aida kvazimemlekettik sektordyń kompaniialary eksporttyq valiýtalyq túsiminiń bir bóligin mindetti satý jóninde qabyldanǵan sharalardy qoldaný jalǵasty. Aǵymdaǵy jylǵy mamyrda KMS sýbektileriniń satý kólemi bir aida $156 mln qurady. Munaidyń álemdik baǵasynyń ósýi ishki qolaily faktorlarmen qatar teńgeniń aiyrbastaý baǵamynyń aǵymdaǵy jylǵy mamyrdaǵy bir AQSh dollary úshin 424,57 teńgeden 411,55 teńgege deiin 3,1%-ke nyǵaiýyna yqpal etti. Biylǵy 8 maýsymdaǵy saýda-sattyqtyń qorytyndysy boiynsha ortasha baǵam bir AQSh dollary úshin 397,27 teńge deńgeiinde qalyptasty», — dedi E. Dosaev.
Saýda balansynyń profitsiti $6,9 mlrd deiin ulǵaiý aiasynda tólem balansynyń aǵymdaǵy shoty 2020 jylǵy 1-shi toqsanda aldyn ala baǵalaý boiynsha $1,2 mlrd profitsitimen qalyptasty. Taýarlar eksporty $581 mln AQSh dollaryna ulǵaidy, ol negizinen buryn jasalǵan kelisimsharttarǵa sáikes sandyq jetkizilimderdiń 13,8%-ke artýy esebinen munai men gaz kondensatyn eksporttaý qunynyń 18,5%-ke ósýine bailanysty boldy. Taýarlar importy jeke tulǵalardyń shekaradan ótýine tyiym salynýyna bailanysty shekara mańyndaǵy saýdanyń qysqarýy nátijesinde $148 mln azaidy.
Aldyn ala derekter boiynsha, EDB-nyń Ulttyq Banktegi valiýtalyq shottarynyń $600 mln ósýi nátijesinde AVR-dyń valiýtalyq bóliginiń ulǵaiýy esebinen Ulttyq Banktiń altynvaliýta rezervteri aǵymdaǵy jylǵy mamyrda 3,1%-ke nemese $950 mln ulǵaiyp, $31,5 mlrd qurady. Altyndy Ulttyq qorǵa $250 mln satý jáne altyn baǵasynyń bir ýntsiia úshin 1 717-den 1 726 dollarǵa deiin ósýi esebinen altyn portfeli azdap $137 mln azaidy.
Ulttyq qordyń aktivteri aǵymdaǵy jylǵy mamyrda ótken aiǵa qaraǵanda aitarlyqtai ózgere qoiǵan joq jáne $58,5 mlrd qurady. Aǵymdaǵy jylǵy mamyrda Ulttyq qordan respýblikalyq biýdjetke kepildi transfert retinde shamamen $1,6 mlrd balamasynda 650 mlrd teńge bólindi.
«2020 jylǵy mamyrda Ulttyq qordan kepildi transfert bólý úshin $1,1 mlrd somasyna valiýta satyldy. $384 mln mólsherindegi shetel valiýtasynyń túsimi jáne aǵymdaǵy jylǵy mamyrdaǵy aktsiialar naryǵynyń ishinara qalpyna kelýi nátijesinde alynǵan $670 mln mólsherindegi investitsiialyq kiris Ulttyq qordan satylymdardyń ornyn toltyrdy. Halyqaralyq jalpy rezervter aǵymdaǵy bir aidyń ishinde 1%-ke ulǵaiyp $90 mlrd qurady», — dedi Ulttyq bank tóraǵasy.
Biylǵy sáýir aiynyń sońynda depozitter kólemi valiýtadaǵy jáne sol siiaqty teńgedegi salymdardyń ósýi esebinen jyl basynan beri 3,3%-ke ulǵaiyp, 19,6 trln teńge boldy.
Ulttyq valiýtadaǵy salymdar 2,8%-ke (nemese 301 mlrd teńgege), shetel valiýtasyndaǵy salymdar – 4,0%-ke (nemese 328 mlrd teńgege) ósti. Baǵamdy qaita baǵalaýdy eskermegende, valiýtalyq salymdar 6,3%-ke nemese $1,3 mlrd tómendedi.
Nátijesinde depozitterdiń dollarlaný deńgeii aǵymdaǵy jylǵy sáýirde 43,4% (2019 jylǵy jeltoqsanda 43,1%) boldy. Aǵymdaǵy jylǵy mamyrda depozitterdiń dollarlanýy aǵymdaǵy jylǵy 29 mamyrdaǵy aldyn ala baǵalaý boiynsha 41,8%-ke deiin tómendedi.
Aǵymdaǵy jyldyń basynan bastap uzaq merzimdi kreditterdiń 1,8%-ke nemese 12,0 trln teńgege deiin 216,5 mlrd teńgege ósýi nátijesinde ekonomikaǵa kreditter aǵymdaǵy jylǵy sáýirdiń sońynda 14,1 trln teńgege deiin 1,4%-ke (nemese 187,7 mlrd teńgege) ulǵaidy. Qysqa merzimdi kreditter 2,0 trln teńgege deiin 1,4%-ke (nemese 28,8 mlrd teńge) azaidy.
Zańdy tulǵalardyń teńgedegi kreditteri boiynsha stavka aǵymdaǵy jylǵy naýryzdaǵy 12,5%-ten aǵymdaǵy jylǵy sáýirde 12,1%-ke deiin, onyń ishinde qysqa merzimdi kreditter boiynsha – 12,0%-ke deiin (12,4%) tómendedi, uzaq merzimdi kreditter boiynsha stavka 13,3%-ke deiin (13,1%) azdap ósti.
Ekonomikany qoldaý sheńberinde Prezidenttiń daǵdarysqa qarsy bastamalaryn iske asyrý jalǵasýda.
Tótenshe jaǵdaidyń engizilýinen zardap shekken ShOB sýbektilerin jeńildikpen kreditteý baǵdarlamasy boiynsha aǵymdaǵy jylǵy 4 maýsymda kásipkerler 494,4 mlrd teńge somasyna 2 041 ótinim berdi, 197,6 mlrd teńgege 1 467 qaryz berildi.
«Qarapaiym zattar ekonomikasy» baǵdarlamasy boiynsha aǵymdaǵy jylǵy 5 maýsymdaǵy jaǵdai boiynsha bankter jalpy somasy 305,1 mlrd teńgege 526 ótinim qabyldady, 210,4 mlrd teńge somasyna 422 qaryz berdi.
«7-20-25» baǵdarlamasy boiynsha aǵymdaǵy jylǵy 4 maýsymda 216,5 mlrd teńgege 18 769 ótinim maquldandy, onyń ishinde 183,9 mlrd teńge somasyna 15 556 qaryz berildi.
«Baspana Hit» naryqtyq ipotekalyq baǵdarlamasy boiynsha aǵymdaǵy jylǵy 4 maýsymda 244,4 mlrd teńge somaǵa 29 324 ótinish maquldandy, 198,0 mlrd teńgege 24 277 qaryz berildi.
