قر ۇلتتىق بانكٸنٸڭ تٶراعاسى ەربولات دوساەۆ پرەمەر-مينيستر اسقار ماميننٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەت وتىرىسىندا 2020 جىلعى قاڭتار-مامىرداعى ەلٸمٸزدٸڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ قورىتىندىلارى تۋرالى باياندادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" primeminister.kz سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
ونىڭ ايتۋىنشا, بيىلعى مامىردا سىرتقى نارىقتاردا كٶپتەگەن ەلدەردە كوروناۆيرۋسپەن اۋىرۋدىڭ ٶسٸمٸ تٶمەندەۋٸنە جەنە بٸرتٸندەپ كارانتيننەن شىعۋعا بايلانىستى جاعىمدى كٶڭٸل-كٷي باسىم بولدى. كارانتين شارالارىن بەسەڭدەتۋ ەكونوميكالىق بەلسەندٸلٸكتٸڭ جەنە ەنەرگييا رەسۋرستارىنا سۇرانىستىڭ قايتا جاڭعىرۋىنا ىقپال ەتتٸ.
وپەك+ مۇناي ٶندٸرٸسٸن قىسقارتۋ تۋرالى ۋاعدالاستىعىن ٸسكە اسىرۋ ەسەبٸنەن مۇناي نارىعىنداعى تەڭگەرٸمدٸلٸكتٸ بٸرتٸندەپ رەتتەۋ اياسىندا وسى جىلعى مامىردا مۇنايعا باعا بەلگٸلەۋ بٸر باررەل ٷشٸن $25,3-دان $35,3 دەيٸن 39,8%-كە ٶستٸ. وسى جىلعى 8 ماۋسىمداعى جاعداي بويىنشا ەلەمدٸك نارىقتاردا مۇناي بٸر باررەل ٷشٸن $40,8 دەڭگەيٸندە جابىلدى.
جاھاندىق نارىقتارداعى كٷتۋلەر كٶپتەگەن ەلدەردە كارانتين شارالارىن الىپ تاستاۋمەن جەنە سونىڭ سالدارى رەتٸندە, جاقسارتىلعان ستاتيستيكالىق دەرەكتەرمەن, اتاپ ايتقاندا قىتايدان, اقش-تان جەنە ەو-دان قولداۋ تابۋدا. مەسەلەن, Global PMI Manufacturing يندەكسٸ 2020 جىلعى مامىردا 39,6-دان 42,4-كە دەيٸن ٶستٸ. تٶمەندەۋ بارلىق كٶرسەتكٸشتەر – شىعارۋ كٶلەمٸ, جاڭا تاپسىرىستار, جاڭا ەكسپورتتىق تاپسىرىستار جەنە جۇمىسپەن قامتۋ بويىنشا باياۋلادى.
«كەيبٸر جاندانۋ بەلگٸلەرٸن بٸز قازاقستان ەكونوميكاسىندا دا ۇلتتىق بانك اي سايىن باعالايتىن ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸك يندەكسٸ نەگٸزٸندە كٶرٸپ وتىرمىز. 447 ٸرٸ, ورتا جەنە شاعىن كەسٸپورىنعا جٷرگٸزٸلگەن پٸكٸرتەرٸم نەتيجەلەرٸ بويىنشا ٶنەركەسٸپتە, قۇرىلىستا جەنە قىزمەت كٶرسەتۋ سالاسىندا ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸك يندەكسٸ اعىمداعى جىلعى سەۋٸردەگٸ 37,2 تارماقپەن سالىستىرعاندا وسى جىلعى مامىردا 44,0 تارماققا دەيٸن ٶستٸ, بٸراق ەلٸ دە 50 تارماق بەلگٸسٸنەن تٶمەن بولىپ قالۋدا. جاعدايدىڭ ەدەۋٸر جاقسارۋى قىزمەت كٶرسەتۋ سالاسىندا بايقالدى, وندا يندەكس 34,7-دەن 42,8-گە دەيٸن ٶستٸ. قۇرىلىستاعى ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸك يندەكسٸ 42,1 (بيىلعى سەۋٸردە – 36,3), ٶنەركەسٸپتە – 46,9 (42,1) بولدى», — دەدٸ ە. دوساەۆ.
بيىلعى مامىردا جىلدىق ينفلياتسييا 2020 جىلعا ارنالعان 4-6% نىسانالى دەلٸزدەن جوعارى قالىپتاسىپ, 6,7% بولدى.
ازىق-تٷلٸك تاۋارلارى باعاسىنىڭ جىلدىق ٶسٸمٸ 10,7%-كە دەيٸن جىلدامدادى, بۇل 2016 جىلعى قازاننان باستاپ ەڭ جوعارى مەن بولىپ تابىلادى جەنە ينفلياتسيياعا نەگٸزگٸ ٷلەس قوسۋدى جالعاستىرۋدا. ايلىق ٶسٸم جوعارى بولىپ قالۋدا, الايدا جەكەلەگەن ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸ باعاسىنىڭ ٶسۋ قارقىنى تۇراقتانۋ اياسىندا, اتاپ ايتقاندا, ەت پەن ەت ٶنٸمدەرٸنٸڭ باعاسىنىڭ 1,3%-كە دەيٸن (اعىمداعى جىلعى سەۋٸردەگٸ 1,6%-تەن), جارما باعاسىنىڭ 2%-كە دەيٸن (3,4%) باياۋلاۋى شەڭبەرٸندە ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنىڭ باعاسى اعىمداعى جىلعى ناۋرىز-سەۋٸردەگٸ جوعارى مەندەردەن (1,7-1,9%) كەيٸن 1,2%-كە دەيٸن باياۋلادى. قانت 1,2%-كە ارزاندادى (اعىمداعى جىلعى سەۋٸردە – 6,2%-كە ٶستٸ), كٶكٶنٸستەر 1,9%-كە ارزاندادى (اعىمداعى جىلعى سەۋٸردە – 3,1%-كە ٶستٸ).
ازىق-تٷلٸككە جاتپايتىن تاۋار باعاسىنىڭ جىلدىق ٶسٸمٸ جالعاسىپ كەلە جاتقان ججم-نىڭ باعاسى (بەنزين مەن ديزەل وتىنى 0,7%-كە) تٶمەندەۋٸ كەزٸندە 5,3%-كە دەيٸن بەسەڭدەدٸ.
«اقىلى قىزمەتتٸڭ جىلدىق ينفلياتسيياسى بٸر ايدا تٶتەنشە جاعدايدا رەتتەلەتٸن كوممۋنالدىق قىزمەت تاريفتەرٸنٸڭ ۋاقىتشا ازايۋىنان 3,5%-تەن 3,0%-كە دەيٸن تٶمەندەدٸ. اعىمداعى جىلعى مامىردا تاريفتەر 3%-كە, جىلدىق كٶرسەتۋ بويىنشا 1,9%-كە تٶمەندەدٸ. باعالاۋىمىز بويىنشا, اعىمداعى جىلعى جىلدىق ينفلياتسييا 4-6%-تٸك نىسانالى دەلٸزدەن جوعارى قالىپتاسادى جەنە Brent ماركالى مۇنايدىڭ بٸر باررەلٸ ٷشٸن $35-40 كٶزدەيتٸن بازالىق ستسەنارييگە سەيكەس 8,0-8,5% بولادى. 2021 جىلى ايىرباستاۋ باعامىنىڭ ٸشكٸ باعالارعا اۋىسۋ نەتيجەسٸنٸڭ اياقتالۋىنا جەنە ٸشكٸ ەكونوميكاداعى جاعدايدىڭ تۇراقتانۋىنا قاراي جىلدىق ينفلياتسييا نىسانالى دەلٸزدٸڭ جوعارى شەگٸنە بٸرتٸندەپ بەسەڭدەيدٸ», — دەدٸ ۇلتتىق بانك تٶراعاسى.
وسى ايادا ۇلتتىق بانك اعىمداعى جىلعى 8 ماۋسىمدا بازالىق ستاۆكانى +/- 2 پروتسەنتتٸك دەلٸزٸمەن 9,5% دەڭگەيدە ساقتاپ قالدى.
بيىلعى مامىردا ٸشكٸ ۆاليۋتا نارىعى سىرتقى جەنە ٸشكٸ فاكتورلاردىڭ وڭ ەسەرٸنەن دامىدى. مۇناي باعاسىنىڭ ٶسٸمٸ قازاقستاننىڭ ساۋدا ەرٸپتەستەرٸ ەلدەرٸنٸڭ ۆاليۋتالارىنا قولايلى ەسەر ەتتٸ. رەسەي رۋبلٸ اعىمداعى جىلعى مامىردا بٸر اقش دوللارى ٷشٸن 70,14 رۋبلگە دەيٸن 5,7%-كە, ەۋرو – بٸر ەۋرو ٷشٸن 1,11 اقش دوللارىنا دەيٸن 1,3%-كە نىعايدى.
رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە كەپٸلدەندٸرٸلگەن ترانسفەرتتٸ بٶلۋ ماقساتىمەن ۇلتتىق قوردان ۆاليۋتانى جوسپارلى ساتۋ ۇلتتىق ۆاليۋتاعا قوسىمشا قولداۋ كٶرسەتتٸ.
«ٶتكەن ايدا كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتوردىڭ كومپانييالارى ەكسپورتتىق ۆاليۋتالىق تٷسٸمٸنٸڭ بٸر بٶلٸگٸن مٸندەتتٸ ساتۋ جٶنٸندە قابىلدانعان شارالاردى قولدانۋ جالعاستى. اعىمداعى جىلعى مامىردا كمس سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ ساتۋ كٶلەمٸ بٸر ايدا $156 ملن قۇرادى. مۇنايدىڭ ەلەمدٸك باعاسىنىڭ ٶسۋٸ ٸشكٸ قولايلى فاكتورلارمەن قاتار تەڭگەنٸڭ ايىرباستاۋ باعامىنىڭ اعىمداعى جىلعى مامىرداعى بٸر اقش دوللارى ٷشٸن 424,57 تەڭگەدەن 411,55 تەڭگەگە دەيٸن 3,1%-كە نىعايۋىنا ىقپال ەتتٸ. بيىلعى 8 ماۋسىمداعى ساۋدا-ساتتىقتىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ورتاشا باعام بٸر اقش دوللارى ٷشٸن 397,27 تەڭگە دەڭگەيٸندە قالىپتاستى», — دەدٸ ە. دوساەۆ.
ساۋدا بالانسىنىڭ پروفيتسيتٸ $6,9 ملرد دەيٸن ۇلعايۋ اياسىندا تٶلەم بالانسىنىڭ اعىمداعى شوتى 2020 جىلعى 1-شٸ توقساندا الدىن الا باعالاۋ بويىنشا $1,2 ملرد پروفيتسيتٸمەن قالىپتاستى. تاۋارلار ەكسپورتى $581 ملن اقش دوللارىنا ۇلعايدى, ول نەگٸزٸنەن بۇرىن جاسالعان كەلٸسٸمشارتتارعا سەيكەس ساندىق جەتكٸزٸلٸمدەردٸڭ 13,8%-كە ارتۋى ەسەبٸنەن مۇناي مەن گاز كوندەنساتىن ەكسپورتتاۋ قۇنىنىڭ 18,5%-كە ٶسۋٸنە بايلانىستى بولدى. تاۋارلار يمپورتى جەكە تۇلعالاردىڭ شەكارادان ٶتۋٸنە تىيىم سالىنۋىنا بايلانىستى شەكارا ماڭىنداعى ساۋدانىڭ قىسقارۋى نەتيجەسٸندە $148 ملن ازايدى.
الدىن الا دەرەكتەر بويىنشا, ەدب-نىڭ ۇلتتىق بانكتەگٸ ۆاليۋتالىق شوتتارىنىڭ $600 ملن ٶسۋٸ نەتيجەسٸندە اۆر-دىڭ ۆاليۋتالىق بٶلٸگٸنٸڭ ۇلعايۋى ەسەبٸنەن ۇلتتىق بانكتٸڭ التىنۆاليۋتا رەزەرۆتەرٸ اعىمداعى جىلعى مامىردا 3,1%-كە نەمەسە $950 ملن ۇلعايىپ, $31,5 ملرد قۇرادى. التىندى ۇلتتىق قورعا $250 ملن ساتۋ جەنە التىن باعاسىنىڭ بٸر ۋنتسييا ٷشٸن 1 717-دەن 1 726 دوللارعا دەيٸن ٶسۋٸ ەسەبٸنەن التىن پورتفەلٸ ازداپ $137 ملن ازايدى.
ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرٸ اعىمداعى جىلعى مامىردا ٶتكەن ايعا قاراعاندا ايتارلىقتاي ٶزگەرە قويعان جوق جەنە $58,5 ملرد قۇرادى. اعىمداعى جىلعى مامىردا ۇلتتىق قوردان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە كەپٸلدٸ ترانسفەرت رەتٸندە شامامەن $1,6 ملرد بالاماسىندا 650 ملرد تەڭگە بٶلٸندٸ.
«2020 جىلعى مامىردا ۇلتتىق قوردان كەپٸلدٸ ترانسفەرت بٶلۋ ٷشٸن $1,1 ملرد سوماسىنا ۆاليۋتا ساتىلدى. $384 ملن مٶلشەرٸندەگٸ شەتەل ۆاليۋتاسىنىڭ تٷسٸمٸ جەنە اعىمداعى جىلعى مامىرداعى اكتسييالار نارىعىنىڭ ٸشٸنارا قالپىنا كەلۋٸ نەتيجەسٸندە الىنعان $670 ملن مٶلشەرٸندەگٸ ينۆەستيتسييالىق كٸرٸس ۇلتتىق قوردان ساتىلىمداردىڭ ورنىن تولتىردى. حالىقارالىق جالپى رەزەرۆتەر اعىمداعى بٸر ايدىڭ ٸشٸندە 1%-كە ۇلعايىپ $90 ملرد قۇرادى», — دەدٸ ۇلتتىق بانك تٶراعاسى.
بيىلعى سەۋٸر ايىنىڭ سوڭىندا دەپوزيتتەر كٶلەمٸ ۆاليۋتاداعى جەنە سول سيياقتى تەڭگەدەگٸ سالىمداردىڭ ٶسۋٸ ەسەبٸنەن جىل باسىنان بەرٸ 3,3%-كە ۇلعايىپ, 19,6 ترلن تەڭگە بولدى.
ۇلتتىق ۆاليۋتاداعى سالىمدار 2,8%-كە (نەمەسە 301 ملرد تەڭگەگە), شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى سالىمدار – 4,0%-كە (نەمەسە 328 ملرد تەڭگەگە) ٶستٸ. باعامدى قايتا باعالاۋدى ەسكەرمەگەندە, ۆاليۋتالىق سالىمدار 6,3%-كە نەمەسە $1,3 ملرد تٶمەندەدٸ.
نەتيجەسٸندە دەپوزيتتەردٸڭ دوللارلانۋ دەڭگەيٸ اعىمداعى جىلعى سەۋٸردە 43,4% (2019 جىلعى جەلتوقساندا 43,1%) بولدى. اعىمداعى جىلعى مامىردا دەپوزيتتەردٸڭ دوللارلانۋى اعىمداعى جىلعى 29 مامىرداعى الدىن الا باعالاۋ بويىنشا 41,8%-كە دەيٸن تٶمەندەدٸ.
اعىمداعى جىلدىڭ باسىنان باستاپ ۇزاق مەرزٸمدٸ كرەديتتەردٸڭ 1,8%-كە نەمەسە 12,0 ترلن تەڭگەگە دەيٸن 216,5 ملرد تەڭگەگە ٶسۋٸ نەتيجەسٸندە ەكونوميكاعا كرەديتتەر اعىمداعى جىلعى سەۋٸردٸڭ سوڭىندا 14,1 ترلن تەڭگەگە دەيٸن 1,4%-كە (نەمەسە 187,7 ملرد تەڭگەگە) ۇلعايدى. قىسقا مەرزٸمدٸ كرەديتتەر 2,0 ترلن تەڭگەگە دەيٸن 1,4%-كە (نەمەسە 28,8 ملرد تەڭگە) ازايدى.
زاڭدى تۇلعالاردىڭ تەڭگەدەگٸ كرەديتتەرٸ بويىنشا ستاۆكا اعىمداعى جىلعى ناۋرىزداعى 12,5%-تەن اعىمداعى جىلعى سەۋٸردە 12,1%-كە دەيٸن, ونىڭ ٸشٸندە قىسقا مەرزٸمدٸ كرەديتتەر بويىنشا – 12,0%-كە دەيٸن (12,4%) تٶمەندەدٸ, ۇزاق مەرزٸمدٸ كرەديتتەر بويىنشا ستاۆكا 13,3%-كە دەيٸن (13,1%) ازداپ ٶستٸ.
ەكونوميكانى قولداۋ شەڭبەرٸندە پرەزيدەنتتٸڭ داعدارىسقا قارسى باستامالارىن ٸسكە اسىرۋ جالعاسۋدا.
تٶتەنشە جاعدايدىڭ ەنگٸزٸلۋٸنەن زارداپ شەككەن شوب سۋبەكتٸلەرٸن جەڭٸلدٸكپەن كرەديتتەۋ باعدارلاماسى بويىنشا اعىمداعى جىلعى 4 ماۋسىمدا كەسٸپكەرلەر 494,4 ملرد تەڭگە سوماسىنا 2 041 ٶتٸنٸم بەردٸ, 197,6 ملرد تەڭگەگە 1 467 قارىز بەرٸلدٸ.
«قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسى بويىنشا اعىمداعى جىلعى 5 ماۋسىمداعى جاعداي بويىنشا بانكتەر جالپى سوماسى 305,1 ملرد تەڭگەگە 526 ٶتٸنٸم قابىلدادى, 210,4 ملرد تەڭگە سوماسىنا 422 قارىز بەردٸ.
«7-20-25» باعدارلاماسى بويىنشا اعىمداعى جىلعى 4 ماۋسىمدا 216,5 ملرد تەڭگەگە 18 769 ٶتٸنٸم ماقۇلداندى, ونىڭ ٸشٸندە 183,9 ملرد تەڭگە سوماسىنا 15 556 قارىز بەرٸلدٸ.
«باسپانا حيت» نارىقتىق يپوتەكالىق باعدارلاماسى بويىنشا اعىمداعى جىلعى 4 ماۋسىمدا 244,4 ملرد تەڭگە سوماعا 29 324 ٶتٸنٸش ماقۇلداندى, 198,0 ملرد تەڭگەگە 24 277 قارىز بەرٸلدٸ.
