Jambyl oblysy əkimdigi ishki saiasat basqarmasy «Óńirlik kommýnikatsiialar qyzmetiniń» alańynda oblys ákimdiginiń bilim basqarmasy basshysynyń orynbasary Talǵat Salqanuly Jamalov, oblystyq IID-niń JPQ Iývenaldy politsiia bólimshesiniń bastyǵy, politsiia polkovnigi Qýanyshbek Jaqsylyquly Qaljanovtyń qatysýymen baspasóz konferentsiiasy ótti.
Spikerler respýblikalyq «Bala-quqyǵy – adam quqyǵy» atty respýblikalyq onkúndigi týraly baiandady.
Elbasy N.Á.Nazarbaev biylǵy Joldaýynda «Jastardyń barlyq sanatyn qoldaýǵa arnalǵan sharalardy tolyq qamtityn áleýmettik satynyń aýqymdy platformasyn qalyptastyrý kerek»,- dep atap kórsetip, kelesi 2019 jyly «Jastar jyly» dep jariialaýdy usyndy.
Oblysta atqarylyp jatqan jumystardyń negizgi baǵyttarynyń biri – balalardyń quqyqtary men zańdy múddelerin qorǵaý jáne balalardyń ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan.
Qazaqstan Respýblikasy Bilim jáne ǵylym ministrliginiń uiymdastyrýymen 2018 jylǵy 19- 30 qarasha aralyǵynda respýblika kóleminde «Bala-quqyǵy – adam quqyǵy» atty respýblikalyq onkúndik bastaldy.
Onkúndiktiń barysynda barlyq aýdandar men Taraz qalasynda Quqyqtyq bilim kúni, jalpy mektepishilik ata-analar jinalysy, qoǵamdyq qabyldaýlar, balalar men jastar qoǵamdyq birlestikteri kóshbasylarynyń sleti, seminarlar, dóńgelek ústelder, qaiyrymdylyq aktsiialar, memlekettik jáne qoǵamdyq uiymdardyń basshylarymen, máslihat depýtattarymen kezdesýler, ata-analar, ÚEU, balalar úileriniń, internattyq mekemelerdiń tárbienýshileriniń, eriktiler toptary músheleriniń qatysýymen keń kólemdi is-sharalar uiymdastyrylady.
Maqsaty – bilim berý uiymdary oqýshylarynyń quqyqtyq mádenietin, Bala quqyqtary týraly BUU Konventsiiasynyń negizgi erejeleri týraly bilim deńgeilerin arttyrý. Sonymen qatar, oblystardaǵy balalardyń sapaly bilim, meditsinalyq qyzmetti alýyna, qoǵamdyq ómirge aralasýyna, qaýipsiz ortada jeke ómirine quqyǵyn júzege asyrýyna jáne ártúrli qyzmet salasynda ózderiniń quqyqtaryn paidalanýyna múmkindikteri bar.
Balalar – qoǵamdyq birlestikter men balalar uiymdarynyń belsendi kóshbasyshylary, balalarǵa arnalǵan jobalar, forýmdar jáne is-sharalar arqyly óz pikirlerin súiispenshilikpen ortaǵa salyp jáne olardyń qatysýymen júzege asyrylady.
Is-sharalardy aqparattyq súiemeldeý jáne bilim berý organdary men uiymdarynyń saittarynda ornalastyrý, BAQ-ta jariialaý, filmder men beine rolikterdiń kórsetilimin uiymdastyrý arqyly júzege asyrylady.
Búgingi kúni oblysymyzda 0-18 jas aralyǵynda 419965 bala bolsa, (2017 jyly - 414730) olardyń 1448-i jetim jáne ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalar (2017 jyly - 1562):
-1069-y (2017 jyly-1106) Taraz qalasy men aýdandardaǵy qorǵanshylyq pen qamqorshylyqtaǵy balalar;
-145-i (2017 jyly-145) patronattyq tárbiede;
-17 otbasy úlgisindegi balalar úiinde 67 (2017 jyly - 63) bala;
-2 qabyldaýshy otbasylarynda 9 bala tárbielenýde.
-Q.Sarymoldaev atyndaǵy balalar úiinde –83 (2017 jyly-117);
-«Úmit» bóbekter úiinde – 18 (2017 jyly-24);
-Oblystyq jasóspirimder úiinde -70 jasóspirim tirkelgen (naqty turyp jatqany 45 adam), onyń 27-i kámeletke tolmaǵandar (2017 jyly - 69);
-№4 Arnaýly áleýmettik qyzmetter usyný Ortalyǵynda-30 bala tárbielenýde(2017jyly-27).
Oblysta 2015-2018 jyldar aralyǵynda 17 otbasylyq úlgidegi balalar úii jáne 2 qabyldaýshy otbasy ashyldy. (2015 jyly - 10, 2016 jyly – 1, 2017 jyly – 2, 2018 jyly -2 otbasy úlgisindegi balalar úileri jáne 2 qabyldaýshy otbasy).
2018 jyly balalar úiinen 81 bala (asyrap alyndy-2, patronatqa –30, qamqorlyqqa – 25, otbasy úlgisindegi balalar úiine - 7, týǵan otbasylaryna - 17) otbasylyq tárbiege ornalastyryldy.
Q.Sarymoldaev atyndaǵy №1 balalar úiiniń tárbielenýshileri sońǵy úsh jylda 156 baladan 83 balaǵa kemidi.
Bala sanynyń azaiýyna bailanysty Q.Sarymoldaev atyndaǵy №1 balalar úii men Kámeletke tolmaǵandardy beiimdeý ortalyǵyn biriktirilip, Ómirlik qiyn jaǵdaidaǵy balalardy qoldaý ortalyǵy quryldy.
Patronattyq tárbiede 145 bala bar. Patronattyq tárbieni damytýǵa 2018 jyly 123 mln. 552 myń teńge bólindi (2017 jyly – 112 mln. 940 myń teńge).
2015-2018 jyldar aralyǵynda Memlekettik turǵyn úi qorynan kezekte turǵan 300 balaǵa páter berildi.
Q.Sarymoldaev atyndaǵy №1 balalar úii tárbielenýshilerine memlekettik turǵyn úi qorynan 99 túlekke turǵyn úi berildi:
Jalpyǵa birdei mindetti orta bilim qorynyń shyǵyny boiynsha 2018 jylǵa 2 mlrd 162 mln 30 myń teńge qarajat bólindi (onyń ishinde tamaqtandyrýǵa 1 mlrd 568 mln 938 myń teńge, kiim-keshekpen qamtamasyz etýge239 mln 891 myń teńge, saýyqtyrýǵa 42 mln 479 myń teńge).
Aǵymdaǵy jyly oblysta 826 saýyqtyrý lageri men demalys alańdary jumys istedi (373 mektep janyndaǵy tamaqtandyrýmen uiymdastyrylǵan lagerler, 453 demalys alańdary men lagerler jumystaryn atqardy. Onyń ishinde 10-y qala syrtyndaǵy balalar saýyqtyrý lagerleri).
Biylǵy jazǵy saýyqtyrý demalysyna jetim jáne ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalardyń 1471-i qamtyldy.
Oblysta balalar úileri túlekterin biýdjettik negizde 100 paiyz arnalýly jáne joǵary oqý oryndaryna ornalastyrý úrdisi qalyptasqan. Biylǵy jyly balalar úilerin bitirip shyqqan 21 túlektiń 1-eýi Almaty qalasyndaǵy joǵarǵy oqý ornyna, 4-i Almaty qalasyna, 16-y Taraz qalasyndaǵy kolledjderge oqýǵa tústi (2016 jyly-20 túlek).
Oblystyq jasóspirimder úiinde 70 jasóspirim turady. Jasóspirimder úshin barlyq jaǵdai jasalǵan.
Balalar men jasóspirimdiń arnaýly mektebinde 11 jastan 18 jasqa deiingi jasóspirimder tárbielenedi. Búgingi kúni onda 23 bala oqýmen jáne tárbiemen qamtylǵan.
Tárbielenýshilerdiń jeke qabiletin ashý men damytý maqsatynda bilim mekemesinde túrli úiirmeler, sporttyq sektsiialar, «Izostýdiia», «Ritm» mýzykalyq stýdiialary jumys jasaidy.
Sondai-aq, inkliýzivti bilim berý júiesin damytý boiynsha josparǵa sáikes jumystar júrgizilýde.
Oblysta 4 arnaiy túzetý mektep-internattary (sańyraý jáne nashar estitin, soqyr jáne nashar kóretin, qimyl-tirek apparaty buzylǵan, aqyl-oiy damýynda kemistigi bar balalarǵa arnalǵan), 6 psihologiialyq-meditsinalyq-pedagogikalyq konsýltatsiialary men 11 psihologiialyq-pedagogikalyq túzetý kabinetteri, 1 Ońaltý ortalyǵy bar.
2018-2019 oqý jylynda 7911 múmkindigi shekteýli balanyń 6286-y (80%) oqýmen jáne tárbiemen qamtylǵan.
Balalar men jasóspirimderdiń sýitsidtik minez-qulqynyń aldyn alý boiynsha jalpy bilim beretin mektep oqýshylary arasynda 2687 profilaktikalyq is-sharalar (keńester,dóńgelek ústelder, konkýrstar, konferentsiialar, seminarlar, treningter jáne t. b.) ótkizildi.
Ómirlik qiyn jaǵdaiǵa tap bolǵan balalarǵa qoldaý jáne kómek kórsetý maqsatynda biryńǵai Call–center «111» nómiri týraly aqparat oblystyq bilim basqarmasynyń resmi saitynda ornalastyrylǵan.
2018 jyldyń 9 aiynda kámeletke tolmaǵandarmen jasalǵan qylmys sany – 104 (2017 jyly-124), kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty jasalǵan qylmys sany –121 (2017 jyly-119), 54 bala jaýapkershilikke tartylǵan (2017 jyly – 54 bala). Sonyń ishinde, jetim jáne ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalar arasynda quqyqbuzýshylyq jasaǵandar joq.
2018 jyldyń 10 aiynda kámeletke tolmaǵandardyń qatysýymen jasalǵan qylmystar ótken jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda 139 ten 116 faktige iaǵni 16,5%-ǵa tómendedi.
Búgingi kúni oblysta 162 mektep inspektorlary (Taraz qalasy – 56, Baizaq – 13, Jambyl – 11, Jýaly-8, Qordai-16, Merki-15, Moiynqum-5, T.Rysqulov -12, Talas-7, Sarysý-5, Shý-14) jumys isteidi.
Sonymen qatar, ústimizdegi jyldyń 5 qazanynda oblystyq bilim basqarmasy Jambyl oblystyq IID Jergilikti politsiia qyzmetiniń iývenaldyq politsiia bólimimen birlesip «Kámeletke tolmaǵandar arasyndaǵy quqyq buzýshylyqtyń profilaktikasy» taqyrybynda onlain-konferentsiia uiymdastyrdy.
Jasóspirimder arasynda ózine-ózi qol salý oqiǵalarynyń aldyn alý maqsatynda 2016-2017 jyldary oblys ákimdiginiń bilim basqarmasy respýblikalyq psihiatriia, psihoterapiia jáne narkologiia ǵylymi-praktikalyq ortalyǵymen birlese otyryp, IýNISEF jobasy boiynsha 200 pedagog-psihologty 3-kezeńdi oqytýdy uiymdastyrdy.
Jobany iske asyrý úshin oqý-trening jumystaryna 8160,0 myń teńge qarastyrylǵan. Nátijesinde osy jobany kezeń-kezeńimen engizýdi júzege asyratyn 58 master-trener daiyndaldy.
Oblystaǵy 933 bilim mekemeleriniń 882-de (94,5%) beinebaqylaý kameralary ornatylǵan, onyń ishinde 446 mekteptiń 425-de (95,3%), 353 balabaqshanyń 345-de (97,7%), 66 mektepten tys mekemelerdiń 53-de (80,3%) (memlekettik), 49 kolledjdiń 47-de (95,9%)(25- memlekettik, 22-memlekettik emes), 9 oblys internattardyń 7-de (77,8%) jáne 10 qala syrtyndaǵy lagerleriniń 5-de (50%).
2018 jyldyń 20 tamyz men 20 qyrkúiek aralyǵynda «Qaýipsiz mektep» respýblikalyq aktsiia ótkizilip, jalpy bilim berý jáne mektepke deiingi mekemelerde tiisti jumystar uiymdastyryldy.
Ata-analar arasynda «Óz balańdy saqta!» uranymen jinalystar uiymdastyrylyp, búgingi tańdaǵy ózekti másele bolyp turǵan balalar pedofiliiasy, otbasyndaǵy zorlyq-zombylyq saldary týraly aqparattyq-túsinistik jumystary júrgizildi.
Qoǵamnyń balalardy aqparattyń teris áserinen, onyń densaýlyǵyna ziian tigizetin nasihattaýdan qorǵaýǵa nazaryn aýdartý maqsatynda oblystyń bilim berý uiymdarynda «Qaýipsiz internet», «Kompiýter jáne balalardyń densaýlyǵy», «Balanyń internet jelisindegi qaýipsizdigi» taqyryptaryna synyp saǵattary, dárister, dóńgelek ústelder uiymdastyryldy. Barlyq bilim berý mekemelerinde kóńil kóterý resýrstary men áleýmettik jelilerge qoljetimdikke shekteý júieleri ornatylǵan.
Balalardyń quqyǵyn qorǵaý baǵytyndaǵy jumystar bilim basqarmasynyń baqylaýynda bolady.
Bilý kerek bir aqpar
1948 jyly 10 jeltoqsanda BUU – da «Adam quqyqtarynyń jalpyǵa ortaq deklaratsiiasy» qabyldandy.
1959 jyly 20 qarashada – BUU – nyń Bas Assambleiasyna «Balalar quqyǵy» deklaratsiiasy qabyldandy.
1989 jyly «Bala quqyǵy týraly» konventsiiasy qabyldandy.
1993 jyly 28 qańtarda egemendi elimizdiń alǵashqy Konstitýtsiiasy qabyldandy.
1995 jyly 30 tamyzda referendým arqyly bekitken ekinshi Konstitýtsiiamyzdy qabyldadyq.
2002 jyly 8 tamyzda «Qazaqstan Respýblikasyndaǵy balanyń quqyqtary týraly» zańy qabyldandy.
