جامبىل وبلىسى əكٸمدٸگٸ ٸشكٸ ساياسات باسقارماسى «ٶڭٸرلٸك كوممۋنيكاتسييالار قىزمەتٸنٸڭ» الاڭىندا وبلىس ەكٸمدٸگٸنٸڭ بٸلٸم باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى تالعات سالقانۇلى جامالوۆ, وبلىستىق ٸٸد-نٸڭ جپق يۋۆەنالدى پوليتسييا بٶلٸمشەسٸنٸڭ باستىعى, پوليتسييا پولكوۆنيگٸ قۋانىشبەك جاقسىلىقۇلى قالجانوۆتىڭ قاتىسۋىمەن باسپاسٶز كونفەرەنتسيياسى ٶتتٸ.
سپيكەرلەر رەسپۋبليكالىق «بالا-قۇقىعى – ادام قۇقىعى» اتتى رەسپۋبليكالىق ونكٷندٸگٸ تۋرالى باياندادى.
ەلباسى ن.ە.نازارباەۆ بيىلعى جولداۋىندا «جاستاردىڭ بارلىق ساناتىن قولداۋعا ارنالعان شارالاردى تولىق قامتيتىن ەلەۋمەتتٸك ساتىنىڭ اۋقىمدى پلاتفورماسىن قالىپتاستىرۋ كەرەك»,- دەپ اتاپ كٶرسەتٸپ, كەلەسٸ 2019 جىلى «جاستار جىلى» دەپ جارييالاۋدى ۇسىندى.
وبلىستا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارىنىڭ بٸرٸ – بالالاردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مٷددەلەرٸن قورعاۋ جەنە بالالاردىڭ ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸنٸڭ ۇيىمداستىرۋىمەن 2018 جىلعى 19- 30 قاراشا ارالىعىندا رەسپۋبليكا كٶلەمٸندە «بالا-قۇقىعى – ادام قۇقىعى» اتتى رەسپۋبليكالىق ونكٷندٸك باستالدى.
ونكٷندٸكتٸڭ بارىسىندا بارلىق اۋداندار مەن تاراز قالاسىندا قۇقىقتىق بٸلٸم كٷنٸ, جالپى مەكتەپٸشٸلٸك اتا-انالار جينالىسى, قوعامدىق قابىلداۋلار, بالالار مەن جاستار قوعامدىق بٸرلەستٸكتەرٸ كٶشباسىلارىنىڭ سلەتٸ, سەمينارلار, دٶڭگەلەك ٷستەلدەر, قايىرىمدىلىق اكتسييالار, مەملەكەتتٸك جەنە قوعامدىق ۇيىمداردىڭ باسشىلارىمەن, مەسليحات دەپۋتاتتارىمەن كەزدەسۋلەر, اتا-انالار, ٷەۇ, بالالار ٷيلەرٸنٸڭ, ينتەرناتتىق مەكەمەلەردٸڭ تەربيەنۋشٸلەرٸنٸڭ, ەرٸكتٸلەر توپتارى مٷشەلەرٸنٸڭ قاتىسۋىمەن كەڭ كٶلەمدٸ ٸس-شارالار ۇيىمداستىرىلادى.
ماقساتى – بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارى وقۋشىلارىنىڭ قۇقىقتىق مەدەنيەتٸن, بالا قۇقىقتارى تۋرالى بۇۇ كونۆەنتسيياسىنىڭ نەگٸزگٸ ەرەجەلەرٸ تۋرالى بٸلٸم دەڭگەيلەرٸن ارتتىرۋ. سونىمەن قاتار, وبلىستارداعى بالالاردىڭ ساپالى بٸلٸم, مەديتسينالىق قىزمەتتٸ الۋىنا, قوعامدىق ٶمٸرگە ارالاسۋىنا, قاۋٸپسٸز ورتادا جەكە ٶمٸرٸنە قۇقىعىن جٷزەگە اسىرۋىنا جەنە ەرتٷرلٸ قىزمەت سالاسىندا ٶزدەرٸنٸڭ قۇقىقتارىن پايدالانۋىنا مٷمكٸندٸكتەرٸ بار.
بالالار – قوعامدىق بٸرلەستٸكتەر مەن بالالار ۇيىمدارىنىڭ بەلسەندٸ كٶشباسىشىلارى, بالالارعا ارنالعان جوبالار, فورۋمدار جەنە ٸس-شارالار ارقىلى ٶز پٸكٸرلەرٸن سٷيٸسپەنشٸلٸكپەن ورتاعا سالىپ جەنە ولاردىڭ قاتىسۋىمەن جٷزەگە اسىرىلادى.
ٸس-شارالاردى اقپاراتتىق سٷيەمەلدەۋ جەنە بٸلٸم بەرۋ ورگاندارى مەن ۇيىمدارىنىڭ سايتتارىندا ورنالاستىرۋ, باق-تا جارييالاۋ, فيلمدەر مەن بەينە روليكتەردٸڭ كٶرسەتٸلٸمٸن ۇيىمداستىرۋ ارقىلى جٷزەگە اسىرىلادى.
بٷگٸنگٸ كٷنٸ وبلىسىمىزدا 0-18 جاس ارالىعىندا 419965 بالا بولسا, (2017 جىلى - 414730) ولاردىڭ 1448-ٸ جەتٸم جەنە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالار (2017 جىلى - 1562):
-1069-ى (2017 جىلى-1106) تاراز قالاسى مەن اۋداندارداعى قورعانشىلىق پەن قامقورشىلىقتاعى بالالار;
-145-ٸ (2017 جىلى-145) پاتروناتتىق تەربيەدە;
-17 وتباسى ٷلگٸسٸندەگٸ بالالار ٷيٸندە 67 (2017 جىلى - 63) بالا;
-2 قابىلداۋشى وتباسىلارىندا 9 بالا تەربيەلەنۋدە.
-ق.سارىمولداەۆ اتىنداعى بالالار ٷيٸندە –83 (2017 جىلى-117);
-«ٷمٸت» بٶبەكتەر ٷيٸندە – 18 (2017 جىلى-24);
-وبلىستىق جاسٶسپٸرٸمدەر ٷيٸندە -70 جاسٶسپٸرٸم تٸركەلگەن (ناقتى تۇرىپ جاتقانى 45 ادام), ونىڭ 27-ٸ كەمەلەتكە تولماعاندار (2017 جىلى - 69);
-№4 ارناۋلى ەلەۋمەتتٸك قىزمەتتەر ۇسىنۋ ورتالىعىندا-30 بالا تەربيەلەنۋدە(2017جىلى-27).
وبلىستا 2015-2018 جىلدار ارالىعىندا 17 وتباسىلىق ٷلگٸدەگٸ بالالار ٷيٸ جەنە 2 قابىلداۋشى وتباسى اشىلدى. (2015 جىلى - 10, 2016 جىلى – 1, 2017 جىلى – 2, 2018 جىلى -2 وتباسى ٷلگٸسٸندەگٸ بالالار ٷيلەرٸ جەنە 2 قابىلداۋشى وتباسى).
2018 جىلى بالالار ٷيٸنەن 81 بالا (اسىراپ الىندى-2, پاتروناتقا –30, قامقورلىققا – 25, وتباسى ٷلگٸسٸندەگٸ بالالار ٷيٸنە - 7, تۋعان وتباسىلارىنا - 17) وتباسىلىق تەربيەگە ورنالاستىرىلدى.
ق.سارىمولداەۆ اتىنداعى №1 بالالار ٷيٸنٸڭ تەربيەلەنۋشٸلەرٸ سوڭعى ٷش جىلدا 156 بالادان 83 بالاعا كەمٸدٸ.
بالا سانىنىڭ ازايۋىنا بايلانىستى ق.سارىمولداەۆ اتىنداعى №1 بالالار ٷيٸ مەن كەمەلەتكە تولماعانداردى بەيٸمدەۋ ورتالىعىن بٸرٸكتٸرٸلٸپ, ٶمٸرلٸك قيىن جاعدايداعى بالالاردى قولداۋ ورتالىعى قۇرىلدى.
پاتروناتتىق تەربيەدە 145 بالا بار. پاتروناتتىق تەربيەنٸ دامىتۋعا 2018 جىلى 123 ملن. 552 مىڭ تەڭگە بٶلٸندٸ (2017 جىلى – 112 ملن. 940 مىڭ تەڭگە).
2015-2018 جىلدار ارالىعىندا مەملەكەتتٸك تۇرعىن ٷي قورىنان كەزەكتە تۇرعان 300 بالاعا پەتەر بەرٸلدٸ.
ق.سارىمولداەۆ اتىنداعى №1 بالالار ٷيٸ تەربيەلەنۋشٸلەرٸنە مەملەكەتتٸك تۇرعىن ٷي قورىنان 99 تٷلەككە تۇرعىن ٷي بەرٸلدٸ:
جالپىعا بٸردەي مٸندەتتٸ ورتا بٸلٸم قورىنىڭ شىعىنى بويىنشا 2018 جىلعا 2 ملرد 162 ملن 30 مىڭ تەڭگە قاراجات بٶلٸندٸ (ونىڭ ٸشٸندە تاماقتاندىرۋعا 1 ملرد 568 ملن 938 مىڭ تەڭگە, كيٸم-كەشەكپەن قامتاماسىز ەتۋگە239 ملن 891 مىڭ تەڭگە, ساۋىقتىرۋعا 42 ملن 479 مىڭ تەڭگە).
اعىمداعى جىلى وبلىستا 826 ساۋىقتىرۋ لاگەرٸ مەن دەمالىس الاڭدارى جۇمىس ٸستەدٸ (373 مەكتەپ جانىنداعى تاماقتاندىرۋمەن ۇيىمداستىرىلعان لاگەرلەر, 453 دەمالىس الاڭدارى مەن لاگەرلەر جۇمىستارىن اتقاردى. ونىڭ ٸشٸندە 10-ى قالا سىرتىنداعى بالالار ساۋىقتىرۋ لاگەرلەرٸ).
بيىلعى جازعى ساۋىقتىرۋ دەمالىسىنا جەتٸم جەنە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردىڭ 1471-ٸ قامتىلدى.
وبلىستا بالالار ٷيلەرٸ تٷلەكتەرٸن بيۋدجەتتٸك نەگٸزدە 100 پايىز ارنالۋلى جەنە جوعارى وقۋ ورىندارىنا ورنالاستىرۋ ٷردٸسٸ قالىپتاسقان. بيىلعى جىلى بالالار ٷيلەرٸن بٸتٸرٸپ شىققان 21 تٷلەكتٸڭ 1-ەۋٸ الماتى قالاسىنداعى جوعارعى وقۋ ورنىنا, 4-ٸ الماتى قالاسىنا, 16-ى تاراز قالاسىنداعى كوللەدجدەرگە وقۋعا تٷستٸ (2016 جىلى-20 تٷلەك).
وبلىستىق جاسٶسپٸرٸمدەر ٷيٸندە 70 جاسٶسپٸرٸم تۇرادى. جاسٶسپٸرٸمدەر ٷشٸن بارلىق جاعداي جاسالعان.
بالالار مەن جاسٶسپٸرٸمدٸڭ ارناۋلى مەكتەبٸندە 11 جاستان 18 جاسقا دەيٸنگٸ جاسٶسپٸرٸمدەر تەربيەلەنەدٸ. بٷگٸنگٸ كٷنٸ وندا 23 بالا وقۋمەن جەنە تەربيەمەن قامتىلعان.
تەربيەلەنۋشٸلەردٸڭ جەكە قابٸلەتٸن اشۋ مەن دامىتۋ ماقساتىندا بٸلٸم مەكەمەسٸندە تٷرلٸ ٷيٸرمەلەر, سپورتتىق سەكتسييالار, «يزوستۋدييا», «ريتم» مۋزىكالىق ستۋدييالارى جۇمىس جاسايدى.
سونداي-اق, ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸن دامىتۋ بويىنشا جوسپارعا سەيكەس جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە.
وبلىستا 4 ارنايى تٷزەتۋ مەكتەپ-ينتەرناتتارى (ساڭىراۋ جەنە ناشار ەستيتٸن, سوقىر جەنە ناشار كٶرەتٸن, قيمىل-تٸرەك اپپاراتى بۇزىلعان, اقىل-ويى دامۋىندا كەمٸستٸگٸ بار بالالارعا ارنالعان), 6 پسيحولوگييالىق-مەديتسينالىق-پەداگوگيكالىق كونسۋلتاتسييالارى مەن 11 پسيحولوگييالىق-پەداگوگيكالىق تٷزەتۋ كابينەتتەرٸ, 1 وڭالتۋ ورتالىعى بار.
2018-2019 وقۋ جىلىندا 7911 مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ بالانىڭ 6286-ى (80%) وقۋمەن جەنە تەربيەمەن قامتىلعان.
بالالار مەن جاسٶسپٸرٸمدەردٸڭ سۋيتسيدتٸك مٸنەز-قۇلقىنىڭ الدىن الۋ بويىنشا جالپى بٸلٸم بەرەتٸن مەكتەپ وقۋشىلارى اراسىندا 2687 پروفيلاكتيكالىق ٸس-شارالار (كەڭەستەر,دٶڭگەلەك ٷستەلدەر, كونكۋرستار, كونفەرەنتسييالار, سەمينارلار, ترەنينگتەر جەنە ت. ب.) ٶتكٸزٸلدٸ.
ٶمٸرلٸك قيىن جاعدايعا تاپ بولعان بالالارعا قولداۋ جەنە كٶمەك كٶرسەتۋ ماقساتىندا بٸرىڭعاي Call–center «111» نٶمٸرٸ تۋرالى اقپارات وبلىستىق بٸلٸم باسقارماسىنىڭ رەسمي سايتىندا ورنالاستىرىلعان.
2018 جىلدىڭ 9 ايىندا كەمەلەتكە تولماعاندارمەن جاسالعان قىلمىس سانى – 104 (2017 جىلى-124), كەمەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى جاسالعان قىلمىس سانى –121 (2017 جىلى-119), 54 بالا جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتىلعان (2017 جىلى – 54 بالا). سونىڭ ٸشٸندە, جەتٸم جەنە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالار اراسىندا قۇقىقبۇزۋشىلىق جاساعاندار جوق.
2018 جىلدىڭ 10 ايىندا كەمەلەتكە تولماعانداردىڭ قاتىسۋىمەن جاسالعان قىلمىستار ٶتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا 139 تەن 116 فاكتٸگە ياعني 16,5%-عا تٶمەندەدٸ.
بٷگٸنگٸ كٷنٸ وبلىستا 162 مەكتەپ ينسپەكتورلارى (تاراز قالاسى – 56, بايزاق – 13, جامبىل – 11, جۋالى-8, قورداي-16, مەركٸ-15, مويىنقۇم-5, ت.رىسقۇلوۆ -12, تالاس-7, سارىسۋ-5, شۋ-14) جۇمىس ٸستەيدٸ.
سونىمەن قاتار, ٷستٸمٸزدەگٸ جىلدىڭ 5 قازانىندا وبلىستىق بٸلٸم باسقارماسى جامبىل وبلىستىق ٸٸد جەرگٸلٸكتٸ پوليتسييا قىزمەتٸنٸڭ يۋۆەنالدىق پوليتسييا بٶلٸمٸمەن بٸرلەسٸپ «كەمەلەتكە تولماعاندار اراسىنداعى قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ پروفيلاكتيكاسى» تاقىرىبىندا ونلاين-كونفەرەنتسييا ۇيىمداستىردى.
جاسٶسپٸرٸمدەر اراسىندا ٶزٸنە-ٶزٸ قول سالۋ وقيعالارىنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا 2016-2017 جىلدارى وبلىس ەكٸمدٸگٸنٸڭ بٸلٸم باسقارماسى رەسپۋبليكالىق پسيحياترييا, پسيحوتەراپييا جەنە ناركولوگييا عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىمەن بٸرلەسە وتىرىپ, يۋنيسەف جوباسى بويىنشا 200 پەداگوگ-پسيحولوگتى 3-كەزەڭدٸ وقىتۋدى ۇيىمداستىردى.
جوبانى ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن وقۋ-ترەنينگ جۇمىستارىنا 8160,0 مىڭ تەڭگە قاراستىرىلعان. نەتيجەسٸندە وسى جوبانى كەزەڭ-كەزەڭٸمەن ەنگٸزۋدٸ جٷزەگە اسىراتىن 58 ماستەر-ترەنەر دايىندالدى.
وبلىستاعى 933 بٸلٸم مەكەمەلەرٸنٸڭ 882-دە (94,5%) بەينەباقىلاۋ كامەرالارى ورناتىلعان, ونىڭ ٸشٸندە 446 مەكتەپتٸڭ 425-دە (95,3%), 353 بالاباقشانىڭ 345-دە (97,7%), 66 مەكتەپتەن تىس مەكەمەلەردٸڭ 53-دە (80,3%) (مەملەكەتتٸك), 49 كوللەدجدٸڭ 47-دە (95,9%)(25- مەملەكەتتٸك, 22-مەملەكەتتٸك ەمەس), 9 وبلىس ينتەرناتتاردىڭ 7-دە (77,8%) جەنە 10 قالا سىرتىنداعى لاگەرلەرٸنٸڭ 5-دە (50%).
2018 جىلدىڭ 20 تامىز مەن 20 قىركٷيەك ارالىعىندا «قاۋٸپسٸز مەكتەپ» رەسپۋبليكالىق اكتسييا ٶتكٸزٸلٸپ, جالپى بٸلٸم بەرۋ جەنە مەكتەپكە دەيٸنگٸ مەكەمەلەردە تيٸستٸ جۇمىستار ۇيىمداستىرىلدى.
اتا-انالار اراسىندا «ٶز بالاڭدى ساقتا!» ۇرانىمەن جينالىستار ۇيىمداستىرىلىپ, بٷگٸنگٸ تاڭداعى ٶزەكتٸ مەسەلە بولىپ تۇرعان بالالار پەدوفيليياسى, وتباسىنداعى زورلىق-زومبىلىق سالدارى تۋرالى اقپاراتتىق-تٷسٸنٸستٸك جۇمىستارى جٷرگٸزٸلدٸ.
قوعامنىڭ بالالاردى اقپاراتتىڭ تەرٸس ەسەرٸنەن, ونىڭ دەنساۋلىعىنا زييان تيگٸزەتٸن ناسيحاتتاۋدان قورعاۋعا نازارىن اۋدارتۋ ماقساتىندا وبلىستىڭ بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىندا «قاۋٸپسٸز ينتەرنەت», «كومپيۋتەر جەنە بالالاردىڭ دەنساۋلىعى», «بالانىڭ ينتەرنەت جەلٸسٸندەگٸ قاۋٸپسٸزدٸگٸ» تاقىرىپتارىنا سىنىپ ساعاتتارى, دەرٸستەر, دٶڭگەلەك ٷستەلدەر ۇيىمداستىرىلدى. بارلىق بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸندە كٶڭٸل كٶتەرۋ رەسۋرستارى مەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەرگە قولجەتٸمدٸككە شەكتەۋ جٷيەلەرٸ ورناتىلعان.
بالالاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ باعىتىنداعى جۇمىستار بٸلٸم باسقارماسىنىڭ باقىلاۋىندا بولادى.
بٸلۋ كەرەك بٸر اقپار
1948 جىلى 10 جەلتوقساندا بۇۇ – دا «ادام قۇقىقتارىنىڭ جالپىعا ورتاق دەكلاراتسيياسى» قابىلداندى.
1959 جىلى 20 قاراشادا – بۇۇ – نىڭ باس اسسامبلەياسىنا «بالالار قۇقىعى» دەكلاراتسيياسى قابىلداندى.
1989 جىلى «بالا قۇقىعى تۋرالى» كونۆەنتسيياسى قابىلداندى.
1993 جىلى 28 قاڭتاردا ەگەمەندٸ ەلٸمٸزدٸڭ العاشقى كونستيتۋتسيياسى قابىلداندى.
1995 جىلى 30 تامىزدا رەفەرەندۋم ارقىلى بەكٸتكەن ەكٸنشٸ كونستيتۋتسييامىزدى قابىلدادىق.
2002 جىلى 8 تامىزدا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى بالانىڭ قۇقىقتارى تۋرالى» زاڭى قابىلداندى.
