Ótken aptada Májilistegi «Aqjol» partiiasy fraktsiiasynyń jetekshisi, depýtat Azat Perýashev pen Qazaqstan Turǵyn úi qurylys jinaq bankiniń tóraiymy Lázzat Ibragimova hanym Almatyda jýrnalistermen kezdesý ótkizdi.
Ol jerde «Abai.kz» aqparattyq portalynyń kontent-redaktory Nurgeldi Ábdiǵaniuly usynys aityp, aýyldan kelgen, iri qalalarda baspanasyz, tirkeýsiz júrgen azamattardy ýaqytsha bolsa da, baspanamen qamtamasyz etý úshin jataqjai (arendnoe jile) salý máselesin kóterdi.
Keshe Májilis depýtaty Azat Perýashev myrza «Abai.kz» aqparattyq portalynyń usynysy negizinde atalǵan máseleni Parlament minberinde kóterdi.
Baspanasyz bosyp júrgen kóp jastyń kókeiindegi másele edi bul. Alaida, Qazaqstandaǵy orys tildi BAQ Májilis depýtatynyń bastamasyn bura tartyp, qarsy kózqaras tanytýda.
Memleket basshysy Nursultan Ábishulynyń ózi jastarǵa barynsha qoldaý kórsetý kerektigin ár sózinda aityp júr. Jastardy, jas shańyraq ielerin baspanamen, jumyspen qamtamasyz etý kerek degen Elbasynyń tapsyrmasy da kóptiń qoldaýyna ie bolýda.
Perýashev myrza Parlamentte kótergen bul másele – Prezident júktegen sol tapsyrmany júzege asyrýdyń joly edi. Ony burmalap áketken orys tildi BAQ Prezidenttiń tapsyrmasyn oryndaýǵa qulyqsyz ba degen oiǵa qaldyq, orta jolda.
Joǵarydaǵy úisiz júrgen jastardyń deni qazaq balalary ekeni jasyryn emes. Endi mine, saýal joldanǵan soń biraz basylymdar bul usynysty burmalap, mysqyldai kúlýde. Kúlýshiler - orys tildiler. Ərine, "toq bala ash balamen oinamaidy"! Baspanasyz júdep, jadap júrgen qazaqtyń qaiǵysyn túsiný qaida olarǵa!
Derekterge kóz júgirtsek, elimizde 2017-2031 jyldar aralyǵynda «Nurly jer» baǵdarlamasy aiasynda 1,5 million baspana salynbaq kórinedi. Al, Abai.kz aqparattyq portaly kótergen máseleni negiz etken Perýashev myrzanyń depýtattyq saýalyndaǵy usynys is júzine ulasar bolsa, 2021 jylǵa deiin 35 myń otbasynyń ornyna 49 myń otbasyn pátermen qamtýǵa ábden bolady.
Ótken jylǵy ýaqytsha tirkeý kezinde resmi túrde 690 myń ishki migrant tirkelipti. Shyn máninde bul kórsetkish áldeqaida kóp ekeni túsinikti. Demek, 690 myń baspanasyz Qazaqstanda bar degen sóz. 2016 jyldy qorytyndylaǵan Almaty ákimi Baýyrjan Baibek qala turǵyndarynyń sany 2 millionǵa jetkenin aitqan edi. Almaty Qazaqstandaǵy eń iri megapolis sanalatyndyqtan, áidik shaharǵa kelýshilerdiń sany da ózgelermen salystyrǵanda edáýir kóp.
QSZI júrgizgen derekterge súiensek, Almatynyń 70 paiyz halqy ózge qalalardan kelgender eken. Olardyń 50,7 paiyzy ishki migranttar.
Bul elimizdiń ishki migranttary týraly jalpy derek:
Bulardy birden baspanamen qamtamasyz etý múmkin emestigin eskeretin bolsaq, ýaqytsha jataqjai salý bastamasy halyqtyq qoldaý tabýy kerek. Osy rette biz jataqjai jaiyn bastama etip kótergen depýtat Perýashev pen qoǵamda belgili tulǵalar: Ádil Ahmetov pen Berik Ábdiǵaliden pikir suradyq.
Azat Perýashev, Májilis depýtaty:
-Mynaý orys tildi BAQ-tyń qarsy shyqqanyna men tań qalǵan joqpyn. Esterińizde bolsa, bir-eki apta buryn men Parlamentte «Qazaqstan azamattyǵyn alý úshin, qazaq tilinen jáne tarihynan emtihat tapsyrý kerek» degen bastama kóterdim. Ol kezde de orys tildi BAQ óre-túregelip qarsy shyqqan.
Meniń bul usynysym – aýyldan qalaǵa kelip jumys istep júrgen elimizdiń jastaryn qoldaý. Qazir bazarlardyń mańyna baryp tekserseńiz, kóresiz: bireýdiń aýlasynda 10-15 otbasy qysylyp-qymtyrylyp ómir súrip jatyr. Olar jetiskenen júrgen joq. Baspana alýǵa, ipoteka tóleýge múmkinshiligi joq. Bundai azamattar qanshama?.. Olar da bizdiń eldiń azamattary. Úkimet qabyldaǵan «Nurly jer» degen baǵdarlamada ýaqytsha baspana berý máselesi kóterilgen edi. Biraq, ol boiynsha tek áleýmettik turmysy tómen otbasylardyń ishinde qala azamattary ǵana baspana ala alady. Qalǵandary bul sanatqa kirmeidi.
Biz jumys izdep qalaǵa kelgen jastardy keri itermeýimiz kerek? Bolashaq ministrler, bolashaq qurylysshylar, bolashaq bankirler solardyń arasynda júr. Myna joba boiynsha biz birinshi kezekte sol jastardy qoldaimyz.
Maǵan kesheli-beri tórt birdei qurylys kompaniiasynyń basshylary habarlasty. Olar jataqjaidy salaiyq dep qulshynyp otyr. Tipti, mundai ýaqytsha jataqjailardyń aqysy ádettegiden eki ese tómen bolady eken.
Eger osy joly joldanǵan usynysymyz Úkimetten keri qaitarylatyn bolsa, men qaitadan bastama kóteremin. Óitkeni, bul qazir qoǵamdaǵy eń ózekti máselelerdiń biri.
Ádil Ahmetov, eks-depýtat:
-Óz basym jastarǵa baspana salyp berý kerek degen bastamany tolyq qoldaimyn. Bárimiz de jas boldyq. Baspana degen birinshi orynda turatyn másele. Jastar elimizdiń erteńi. Olardy qoldaý kerek. Baspanasyz júrgen jastarǵa Memlekettik baǵdarlamamen jaldamaly, ýaqytsha turatyn baspana salyp berse, keiin aiaqqa turyp alǵan soń, árkim óz úilerin alyp, turmysyn jaqsartyp ketetini anyq.
Memleketimiz jastarǵa qamqorlyq kórsetip jatyr ǵoi. Mine, Perýashev myrzanyń aityp, kóterip otyrǵan máselesi sol qoldaýdyń bir túri. Jáne tiimdi túri.
Al orys tildi saittardyń ulardai shýlap jatqanyna qatysty aitarym: pikir ár túrli bolýy múmkin. «Ash bala toq balamen oinamaidy» , - degen bar.
Berik Ábdiǵali, saiasattanýshy:
-Jalpy ýaqytsha baspana máselesi óte aýqymdy másele. Azat Perýashevtyń aitqanyndai, arzanǵa jáne tezirek, biraq barlyq fýnktsiiasy qamtylǵan baspana salyp berý – máseleni sheshýdiń ońai joly shyǵar. Memlekettiń biýdjetinde qarajat bar ǵoi qazir. Sondyqtan buny «jataqhana» degennen góri, burynǵy «malosemeinyi» degen sekildi, ishinde jýynatyn bólmesi, as úiinen bólek bir bólmesi bar, shaǵyn turǵyn úiler salý máselesi retinde qarastyrǵan durys bolar edi. Ol da jataqhana bolyp esepteledi. Jai stýdenttik jataqhana emes, jas otbasylarǵa nemese otbasyn qurmaǵan, qyzmettegi jastarǵa arnalǵan Memlekettik jaldamaly páter.
Ekinshi másele, bul ár qalanyń ekonomikalyq múmkinshiligine bailanysty júzege asyrylatyndyqtan, naqty zerttep, qarjylyq jaǵynan tiimdi, tiimsizdigin anyqtap alý kerek.
Meniń aitarym: bul másele Úkimettiń basty nazaryna alynýy jáne sheshilýi kerek. Jastarǵa «Qoljetimdi baspana» degen Memlekettik baǵdarlama aiasynda mundai múmkinshiliktiń jasalǵanyn qoldaimyn. Men bundai úilerdi Angliiadan kórdim. Taǵy basqa da damyǵan memleketterde bar tájirbie. Bul jastardyń aiaǵynan turyp alyýna úlken kómek bolar edi. Jaldamaly páterler jekeshelendirýge jatpaidy.
Sosyn, bul tek Almaty men Astanada ǵana emes, elimizdiń ózge de qalalarynda júzege asyrylýy tiis.
Abai.kz
.jpeg)