Saiasattanýshy Aidos Sarym Prezident «Táýelsizdik bárinen qymbat» atty maqalasyn qatysty pikirin áleýmettik jelige jariialady. Onyń aitýynsha, táýelsiz memleket retinde 30 jyldy basyp ótken Qazaqstanǵa aldaǵy syn-tegeýrinder de ońai bolmaityny qazirden-aq kórinip tur, dep habarlaidy "Ult aqparat".
«Biyl táý etken Táýelsizdigimizdiń 30 jyldyǵy. Árbir sanaly azamat úshin bul uly meiram. Meiram bolǵanda dabyralatyp, at shaptyryp, otshashýlatyp, iship-jep, kókirekke kezekti «-jyldyǵy» deitin medaldi taǵa salatyn meiram emes. Ordabuzar jasqa kelgen jańǵyrǵan qazaq memlekettiginiń shańyraǵyn shaiqaltpai, yrys-berekesin ketirmei, el birligi men jer tutastyǵyn saqtai otyra ári qarai qalai, qai baǵytta damytamyz dep oilanatyn, tolǵanatyn kez, kemel kezeń. Zymyrap óte shyqqan 30 jyl qanshalyqty qiyn, kúrdeli bolsa, aldaǵy qamalalar jasqa deiingi ýaqyt ta ońai bolmaityny qazirden bastap-aq kórinip tur», - dep jazdy Aidos Sarym Facebook paraqshasynda.
Onyń habarlaýynsha, serti - salaq, anty – mazaq kórshimizdiń kóńil-kúiine, qoǵamdyq pikirine qarap otyryp biraz dúnieni uǵynýymyz kerek.
Shyndap kelsek, qashan da, qai kezde de qazaqty, Qazaq memleketin qutqarar, saqtap qalar, arqa súier tórt qundylyq bar: tunyq til, tereń tarih, tylsym tabiǵat pen tyńǵylyqty tynys-tirshilik.
Aidos Sarym osy qudyretti qundylyqtar týrasynda Prezident jaqsylap taratyp aityp bergenin jetkizdi.
«Shyndap keletin bolsaq, qazaqtyń basty qorǵany, tiregi, tyly, dili – týǵan tili. Tildiń tazalyǵyn saqtaý, ony zamanǵa sai damyta bilý, biznes pen ǵylym tiline ainaldyrý, shyn mánindegi memlekettik til qylyp, zańdy tuǵyryna otyrǵyzý - ulttyq, memlekettik másele. Til – ulttyq rýhtyń, sananyń, oidyń alańy men mekeni. Baiaǵyda Marks evreidiń qasietti kitaby Torany «halyqtyń kóshpeli memleketi» dep ataǵan eken. Osyǵan salsaq, táýelsizdikten airylyp, memlekettigimizdi joǵaltqan kezde de qazaqty qazaq etken, biriktirgen, toptastyrǵan, jinaǵan qasiet pen qundylyq – qazaq tili ekenin moiyndaýymyz kerek. Ulan-baitaq jerimizdi, álemdegi toǵyzynshy territoriiany aishyqtaǵan da, erekshelegen de osy tilimiz. Oimaqtai ǵana memleketter ondaǵan, júzdegen dialektige bólinip jatady. Osynshama orasan oikýmenany esh dialektisiz, jiksiz jinaǵan qazaq tiliniń uly kúshi men qasietine tań qalmasqa bolmas!» - deidi ol.
Aidos Sarym ekinshi qundylyq - ulttyq jadymyz ben tarihymyz ekenin alǵa tartty. El ydyrap, halyqtyń toz-tozy shyǵyp, rýhy synǵan kezderi de az bolmaǵan.
Myń ólip, myń tirilgende de qazaqqa senim bergen, rýh bergen, jaýapkershiligin sezdirgen qundylyq – tarihy.
«Tarihi sana qashan da tarihi jaýapkershilikke itermelegen. Tarihi sana jekelegen adamnyń ambitsiiasyn ortaq múddege baǵyndyryp, jurtty muratshyldyqqa, ulttyq ymyraǵa jetelegen. Tarihi sana árbir oily, esti adamdy belgili bir rýhi tártip pen sanaly tirshilikke júgendegen. Qazaqtyń boiynda bar, gendik kodyna jazylǵan arýaq pen urpaq kontseptsiialary da osy tarihi sanadan bastaý alady. Qaida júrseń de, kim bolsań da ózińdi uzynsonar, úzdiksiz sheptiń, qatardyń ishinde júrý, myzǵymas, airylmas bóligi retinde seziný kez-kelgen adamǵa qosymsha jaýapkershilik, missiia artady», - dep jazady saiasattanýshy.
Aidos Sarym sonymen qatar ulttyń qarsylasýy, rezistenttik qasietteri, energiiasy men energiiany únemdeý qasietteri tarihpen qatar tabiǵatqa da qatysty ekenin, tabiǵat degende biz ony tereń jáne tolyq túsinýimiz qajettigin jetkizdi.
Qazaq tabiǵatyna jeri, sýy, aýasy, taý-tasy, orman-jelegi, haiýanaty, adamy kiredi. Birin birinen ajyratý, aiyryp alý múmkin de emes.
«San ǵasyrlar boiy qazaq halqy tabiǵatqa tyrnaǵyn batyrmai kelgen myqty ekologiialyq sanasy bar ult bolǵan edi. Sonyń arqasynda osynaý orasan jerdiń iesi men kiesine ainala bildik, osy jerge jasampaz atymyzdy berdik. Bolashaq ekonomikasy, adam men onyń energiiasyna negizdelgen jańa ekonomika eń aldymen tabiǵi faktorlarmen shekteledi, limittenedi. Ár nárseniń quny men parqy bar, shegi men shekarasy bar. Sheksiz tek adamnyń ushqyr oiy men armany ǵana. Tarihi missiiamyz eń aldymen tabiǵatqa degen kózqarasymyz ben filosofiiamyzdyń ózgerýin talap etedi. Adam quqy men qunynyń artýy eń aldymen qazaqqa tán ekologiialyq sanany jańǵyrtýdan, ony zaman talabyna sai damytýdan bastalýy tiis», - deidi ol.
Saiasattanýshynyń aitýynsha, ómir eshqashan ornynda turmaidy. Ómirdiń basty zańy – tynymsyz tirshilik, tyńǵylyqty, paidaly tirshilik.
Qazaqtyń basty jáne airyqsha qasietteriniń biri – tarih pen tabiǵattyń talaptaryna, tyǵyryqtaryna boi aldyrmai, beiimdele bilýi.
«Qazaq tózimdi, shydamdy halyq emes, qazaq óte aqyldy, ratsionaldy halyq. Ratsionaldy sana joǵaryda aitqan tarihi jáne tabiǵi jaýapkershilikten bastaý alady. Tabiǵat ta, saiasi tarih ta evoliýtsiia zańdaryna baǵynady. Al evoliýtsiia eń myqtyny, eń aqyldyny, eń sulýdy tańdai bermeidi, eń beiimdelgish, eń myǵym, kez-kelgen tabiǵi ózgeriske daiyn, taǵdyr tálkegine ázir aǵzaǵa ǵumyr beredi, urpaǵyn jalǵastyrǵyzady. Jaqynda bir áriptesim «eki dýal kontseptsiiasy» týraly jaqsy áńgime aitty. Qazaqty qurtqan, deidi ol, eki dýal; birin tym erte qulatsaq, ekinshisin tym erte qura bastaǵan ekenbiz. Sonda aitpaǵy mynaý: el bolmai, memleket bolmai, kóptegen qundylyǵymyzdy shashyratyp alǵan jaǵdaida rýhani shekaramazdy qorǵaǵan dýaldy erte qiratqanymyz qatelik. Esesine, basqa mádenietten, ortadan kelgen modaǵa erip, sodan «kýlt» jasap, syrtqy dýaldyń ornyna árbir adam, árbir otbasy jeke-dara dýaldardy quryp álek bolǵan. Memlekettiń shekarasynan góri, bir kóshedegi kórshini bólgen «zaborlar» mańyzdy zamanǵa da ketip qala jazdadyq qoi! Ras qoi, shyn ǵoi!» - deidi Aidos Sarym.
Jazba sońynda ol Prezidenttiń búgingi maqalasyn barsha halyqty asyqpai oqýǵa shaqyrdy.
«Oqyǵanda da ony dabyralatpai, maqtampazdyqqa aparmaiyq. Kerisinshe, oiǵa oi qosatyn, oidy oi jeteleitin dúnielerge umtylaiyq. Osy otyz jylda ne bitirdik, neden jańyldyq, oǵan ne sebep degen shynshyl áńgimeni bastaiyq. Tek synap-minep qana qoimai, qaitken kúnde durystalamyz, durys jolǵa túsemiz degen baiypty, aqyldy saraptama jasaýǵa tyrysaiyq. Jáne de bir ótinish; bos aiǵaidy, attandy azaitsaq, aǵaiyn. Aiqaiy kóp ortada aqyl joq, emotsiia basym bolady, oi toqtamaidy, sińbeidi. Bizge emotsiiadan góri sabyrly, saliqaly áńgime, ulttyq kompromiss, mámile kerek siiaqty. Qasekeń sonyń jaqsy úlgisin kórsetken siiaqty», - dep túidi Aidos Sarym.
Eske sala keteiik, búgin Qazaqstan Prezidenti Qasym-Jomart Toqaevtyń «Táýelsizdik bárinen qymbat» atty maqalasy jariialanǵan bolatyn.
.jpeg)