ساياساتتانۋشى ايدوس سارىم پرەزيدەنت «تەۋەلسٸزدٸك بەرٸنەن قىمبات» اتتى ماقالاسىن قاتىستى پٸكٸرٸن ەلەۋمەتتٸك جەلٸگە جارييالادى. ونىڭ ايتۋىنشا, تەۋەلسٸز مەملەكەت رەتٸندە 30 جىلدى باسىپ ٶتكەن قازاقستانعا الداعى سىن-تەگەۋرٸندەر دە وڭاي بولمايتىنى قازٸردەن-اق كٶرٸنٸپ تۇر, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
«بيىل تەۋ ەتكەن تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸڭ 30 جىلدىعى. ەربٸر سانالى ازامات ٷشٸن بۇل ۇلى مەيرام. مەيرام بولعاندا دابىرالاتىپ, ات شاپتىرىپ, وتشاشۋلاتىپ, ٸشٸپ-جەپ, كٶكٸرەككە كەزەكتٸ «-جىلدىعى» دەيتٸن مەدالدٸ تاعا سالاتىن مەيرام ەمەس. وردابۇزار جاسقا كەلگەن جاڭعىرعان قازاق مەملەكەتتٸگٸنٸڭ شاڭىراعىن شايقالتپاي, ىرىس-بەرەكەسٸن كەتٸرمەي, ەل بٸرلٸگٸ مەن جەر تۇتاستىعىن ساقتاي وتىرا ەرٸ قاراي قالاي, قاي باعىتتا دامىتامىز دەپ ويلاناتىن, تولعاناتىن كەز, كەمەل كەزەڭ. زىمىراپ ٶتە شىققان 30 جىل قانشالىقتى قيىن, كٷردەلٸ بولسا, الداعى قامالالار جاسقا دەيٸنگٸ ۋاقىت تا وڭاي بولمايتىنى قازٸردەن باستاپ-اق كٶرٸنٸپ تۇر», - دەپ جازدى ايدوس سارىم Facebook پاراقشاسىندا.
ونىڭ حابارلاۋىنشا, سەرتٸ - سالاق, انتى – مازاق كٶرشٸمٸزدٸڭ كٶڭٸل-كٷيٸنە, قوعامدىق پٸكٸرٸنە قاراپ وتىرىپ بٸراز دٷنيەنٸ ۇعىنۋىمىز كەرەك.
شىنداپ كەلسەك, قاشان دا, قاي كەزدە دە قازاقتى, قازاق مەملەكەتٸن قۇتقارار, ساقتاپ قالار, ارقا سٷيەر تٶرت قۇندىلىق بار: تۇنىق تٸل, تەرەڭ تاريح, تىلسىم تابيعات پەن تىڭعىلىقتى تىنىس-تٸرشٸلٸك.
ايدوس سارىم وسى قۇدىرەتتٸ قۇندىلىقتار تۋراسىندا پرەزيدەنت جاقسىلاپ تاراتىپ ايتىپ بەرگەنٸن جەتكٸزدٸ.
«شىنداپ كەلەتٸن بولساق, قازاقتىڭ باستى قورعانى, تٸرەگٸ, تىلى, دٸلٸ – تۋعان تٸلٸ. تٸلدٸڭ تازالىعىن ساقتاۋ, ونى زامانعا ساي دامىتا بٸلۋ, بيزنەس پەن عىلىم تٸلٸنە اينالدىرۋ, شىن مەنٸندەگٸ مەملەكەتتٸك تٸل قىلىپ, زاڭدى تۇعىرىنا وتىرعىزۋ - ۇلتتىق, مەملەكەتتٸك مەسەلە. تٸل – ۇلتتىق رۋحتىڭ, سانانىڭ, ويدىڭ الاڭى مەن مەكەنٸ. باياعىدا ماركس ەۆرەيدٸڭ قاسيەتتٸ كٸتابى تورانى «حالىقتىڭ كٶشپەلٸ مەملەكەتٸ» دەپ اتاعان ەكەن. وسىعان سالساق, تەۋەلسٸزدٸكتەن ايرىلىپ, مەملەكەتتٸگٸمٸزدٸ جوعالتقان كەزدە دە قازاقتى قازاق ەتكەن, بٸرٸكتٸرگەن, توپتاستىرعان, جيناعان قاسيەت پەن قۇندىلىق – قازاق تٸلٸ ەكەنٸن مويىنداۋىمىز كەرەك. ۇلان-بايتاق جەرٸمٸزدٸ, ەلەمدەگٸ توعىزىنشى تەرريتورييانى ايشىقتاعان دا, ەرەكشەلەگەن دە وسى تٸلٸمٸز. ويماقتاي عانا مەملەكەتتەر ونداعان, جٷزدەگەن ديالەكتٸگە بٶلٸنٸپ جاتادى. وسىنشاما وراسان ويكۋمەنانى ەش ديالەكتٸسٸز, جٸكسٸز جيناعان قازاق تٸلٸنٸڭ ۇلى كٷشٸ مەن قاسيەتٸنە تاڭ قالماسقا بولماس!» - دەيدٸ ول.
ايدوس سارىم ەكٸنشٸ قۇندىلىق - ۇلتتىق جادىمىز بەن تاريحىمىز ەكەنٸن العا تارتتى. ەل ىدىراپ, حالىقتىڭ توز-توزى شىعىپ, رۋحى سىنعان كەزدەرٸ دە از بولماعان.
مىڭ ٶلٸپ, مىڭ تٸرٸلگەندە دە قازاققا سەنٸم بەرگەن, رۋح بەرگەن, جاۋاپكەرشٸلٸگٸن سەزدٸرگەن قۇندىلىق – تاريحى.
«تاريحي سانا قاشان دا تاريحي جاۋاپكەرشٸلٸككە يتەرمەلەگەن. تاريحي سانا جەكەلەگەن ادامنىڭ امبيتسيياسىن ورتاق مٷددەگە باعىندىرىپ, جۇرتتى مۇراتشىلدىققا, ۇلتتىق ىمىراعا جەتەلەگەن. تاريحي سانا ەربٸر ويلى, ەستٸ ادامدى بەلگٸلٸ بٸر رۋحي تەرتٸپ پەن سانالى تٸرشٸلٸككە جٷگەندەگەن. قازاقتىڭ بويىندا بار, گەندٸك كودىنا جازىلعان ارۋاق پەن ۇرپاق كونتسەپتسييالارى دا وسى تاريحي سانادان باستاۋ الادى. قايدا جٷرسەڭ دە, كٸم بولساڭ دا ٶزٸڭدٸ ۇزىنسونار, ٷزدٸكسٸز شەپتٸڭ, قاتاردىڭ ٸشٸندە جٷرۋ, مىزعىماس, ايرىلماس بٶلٸگٸ رەتٸندە سەزٸنۋ كەز-كەلگەن ادامعا قوسىمشا جاۋاپكەرشٸلٸك, ميسسييا ارتادى», - دەپ جازادى ساياساتتانۋشى.
ايدوس سارىم سونىمەن قاتار ۇلتتىڭ قارسىلاسۋى, رەزيستەنتتٸك قاسيەتتەرٸ, ەنەرگيياسى مەن ەنەرگييانى ٷنەمدەۋ قاسيەتتەرٸ تاريحپەن قاتار تابيعاتقا دا قاتىستى ەكەنٸن, تابيعات دەگەندە بٸز ونى تەرەڭ جەنە تولىق تٷسٸنۋٸمٸز قاجەتتٸگٸن جەتكٸزدٸ.
قازاق تابيعاتىنا جەرٸ, سۋى, اۋاسى, تاۋ-تاسى, ورمان-جەلەگٸ, حايۋاناتى, ادامى كٸرەدٸ. بٸرٸن بٸرٸنەن اجىراتۋ, ايىرىپ الۋ مٷمكٸن دە ەمەس.
«سان عاسىرلار بويى قازاق حالقى تابيعاتقا تىرناعىن باتىرماي كەلگەن مىقتى ەكولوگييالىق ساناسى بار ۇلت بولعان ەدٸ. سونىڭ ارقاسىندا وسىناۋ وراسان جەردٸڭ يەسٸ مەن كيەسٸنە اينالا بٸلدٸك, وسى جەرگە جاسامپاز اتىمىزدى بەردٸك. بولاشاق ەكونوميكاسى, ادام مەن ونىڭ ەنەرگيياسىنا نەگٸزدەلگەن جاڭا ەكونوميكا ەڭ الدىمەن تابيعي فاكتورلارمەن شەكتەلەدٸ, ليميتتەنەدٸ. ەر نەرسەنٸڭ قۇنى مەن پارقى بار, شەگٸ مەن شەكاراسى بار. شەكسٸز تەك ادامنىڭ ۇشقىر ويى مەن ارمانى عانا. تاريحي ميسسييامىز ەڭ الدىمەن تابيعاتقا دەگەن كٶزقاراسىمىز بەن فيلوسوفييامىزدىڭ ٶزگەرۋٸن تالاپ ەتەدٸ. ادام قۇقى مەن قۇنىنىڭ ارتۋى ەڭ الدىمەن قازاققا تەن ەكولوگييالىق سانانى جاڭعىرتۋدان, ونى زامان تالابىنا ساي دامىتۋدان باستالۋى تيٸس», - دەيدٸ ول.
ساياساتتانۋشىنىڭ ايتۋىنشا, ٶمٸر ەشقاشان ورنىندا تۇرمايدى. ٶمٸردٸڭ باستى زاڭى – تىنىمسىز تٸرشٸلٸك, تىڭعىلىقتى, پايدالى تٸرشٸلٸك.
قازاقتىڭ باستى جەنە ايرىقشا قاسيەتتەرٸنٸڭ بٸرٸ – تاريح پەن تابيعاتتىڭ تالاپتارىنا, تىعىرىقتارىنا بوي الدىرماي, بەيٸمدەلە بٸلۋٸ.
«قازاق تٶزٸمدٸ, شىدامدى حالىق ەمەس, قازاق ٶتە اقىلدى, راتسيونالدى حالىق. راتسيونالدى سانا جوعارىدا ايتقان تاريحي جەنە تابيعي جاۋاپكەرشٸلٸكتەن باستاۋ الادى. تابيعات تا, ساياسي تاريح تا ەۆوليۋتسييا زاڭدارىنا باعىنادى. ال ەۆوليۋتسييا ەڭ مىقتىنى, ەڭ اقىلدىنى, ەڭ سۇلۋدى تاڭداي بەرمەيدٸ, ەڭ بەيٸمدەلگٸش, ەڭ مىعىم, كەز-كەلگەن تابيعي ٶزگەرٸسكە دايىن, تاعدىر تەلكەگٸنە ەزٸر اعزاعا عۇمىر بەرەدٸ, ۇرپاعىن جالعاستىرعىزادى. جاقىندا بٸر ەرٸپتەسٸم «ەكٸ دۋال كونتسەپتسيياسى» تۋرالى جاقسى ەڭگٸمە ايتتى. قازاقتى قۇرتقان, دەيدٸ ول, ەكٸ دۋال; بٸرٸن تىم ەرتە قۇلاتساق, ەكٸنشٸسٸن تىم ەرتە قۇرا باستاعان ەكەنبٸز. سوندا ايتپاعى مىناۋ: ەل بولماي, مەملەكەت بولماي, كٶپتەگەن قۇندىلىعىمىزدى شاشىراتىپ العان جاعدايدا رۋحاني شەكارامازدى قورعاعان دۋالدى ەرتە قيراتقانىمىز قاتەلٸك. ەسەسٸنە, باسقا مەدەنيەتتەن, ورتادان كەلگەن موداعا ەرٸپ, سودان «كۋلت» جاساپ, سىرتقى دۋالدىڭ ورنىنا ەربٸر ادام, ەربٸر وتباسى جەكە-دارا دۋالداردى قۇرىپ ەلەك بولعان. مەملەكەتتٸڭ شەكاراسىنان گٶرٸ, بٸر كٶشەدەگٸ كٶرشٸنٸ بٶلگەن «زابورلار» ماڭىزدى زامانعا دا كەتٸپ قالا جازدادىق قوي! راس قوي, شىن عوي!» - دەيدٸ ايدوس سارىم.
جازبا سوڭىندا ول پرەزيدەنتتٸڭ بٷگٸنگٸ ماقالاسىن بارشا حالىقتى اسىقپاي وقۋعا شاقىردى.
«وقىعاندا دا ونى دابىرالاتپاي, ماقتامپازدىققا اپارمايىق. كەرٸسٸنشە, ويعا وي قوساتىن, ويدى وي جەتەلەيتٸن دٷنيەلەرگە ۇمتىلايىق. وسى وتىز جىلدا نە بٸتٸردٸك, نەدەن جاڭىلدىق, وعان نە سەبەپ دەگەن شىنشىل ەڭگٸمەنٸ باستايىق. تەك سىناپ-مٸنەپ قانا قويماي, قايتكەن كٷندە دۇرىستالامىز, دۇرىس جولعا تٷسەمٸز دەگەن بايىپتى, اقىلدى ساراپتاما جاساۋعا تىرىسايىق. جەنە دە بٸر ٶتٸنٸش; بوس ايعايدى, اتتاندى ازايتساق, اعايىن. ايقايى كٶپ ورتادا اقىل جوق, ەموتسييا باسىم بولادى, وي توقتامايدى, سٸڭبەيدٸ. بٸزگە ەموتسييادان گٶرٸ سابىرلى, ساليقالى ەڭگٸمە, ۇلتتىق كومپروميسس, مەمٸلە كەرەك سيياقتى. قاسەكەڭ سونىڭ جاقسى ٷلگٸسٸن كٶرسەتكەن سيياقتى», - دەپ تٷيدٸ ايدوس سارىم.
ەسكە سالا كەتەيٸك, بٷگٸن قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «تەۋەلسٸزدٸك بەرٸنەن قىمبات» اتتى ماقالاسى جارييالانعان بولاتىن.
.jpeg)