Elordada ótetin EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi de iek astynda tur. Kórmege ázirlik barysy qalai? Aýqymdy shara týrizmdi jáne basqa salalardy damytýǵa qanshalyqty serpin beredi? Buǵan deiin osy kórmeni ótkizgen elderdiń nendei tájiribelerine súiengen jón? Keshe «Astana EKSPO-2017» ulttyq kompaniiasy qoǵamdyq keńesiniń otyrysynda osy jáne basqa da mańyzdy máselelerge jaýap berildi.
Kompaniianyń basqarma tóraǵasy Ahmetjan Esimovtiń aitýynsha, kórmege ázirlik jumystary jospar boiynsha júrip jatyr. Qurylys biylǵy jyldyń sońyna deiin tolyq aiaqtalmaq.
– Halyqaralyq pavilondar qazir daiyn deýge bolady, qazan aiynda ony qatysýshylarǵa bere bastaimyz. Qatysýshylar ózderiniń jobalaryn bizge bekitýge usynyp jatyr, kópshiligi óte qyzyqty. Qazir qatysatyn elderdiń sany 98-ge jetti, birer kúnniń ishinde ózimiz áý basta josparlaǵandai, 100-shi elmen kelisimge qol jetkizbekpiz. Odan bólek 18 halyqaralyq uiym bar. 20 el ózderiniń ulttyq kúnderiniń qashan ótetinin naqtylap qoidy, – dedi A.Esimov.
Jaqyn kúnderi Nobel syilyǵynyń laýreattary syndy beldi sarapshylardan jasaqtalǵan Halyqaralyq komissiia Úzdik tájiribeler aimaǵyna qoiylatyn úzdik jobalardy anyqtamaq. Qazir oǵan álemniń 133 elinen ótinish túsipti, endi sol 133 jobanyń ishinen 25-i iriktep alynýǵa tiis.
Osy jiynda aitylǵandai, kórmeniń taqyrybyna qyzyǵýshylyq bildirýshilerdiń qatary kóbeiip keledi eken. Máselen, kúni keshe ǵana kelisimge qol qoiǵan Finliandiia buryn-sońdy bul kórmege tek Soltústik Eýropanyń elderimen birge qatysqan. Al Astanadaǵy pavilonda jeke ekspozitsiiasyn jasaýǵa niet bildirip otyr. Sebebi, energiia únemdeý men «jasyl» tehnologiialar salasynda dúnie júzi boiynsha aldyńǵy qatardan kórinip júrgen fin kompaniialary jetkilikti. EKSPO-2017 kórmesinde Finliandiia osy kompaniialardyń jetistikterin álemge pash etýdi maqsat tutyp otyrsa kerek.
Qoǵamdyq keńes, negizinen, ishki jáne syrtqy týrizmdi damytý máselelerine arnalǵan bolatyn. EKSPO-2017 elimizdegi osy bir kenje qalǵan salaǵa sony serpin beredi dep úmit artylyp otyrǵany belgili. Eger osy basqosýda aitylǵan jaittar is júzine asatyn bolsa, onda týristik áleýet aitarlyqtai artady deýge bolatyn syńaily. Máselen, keler jyly kórmege shetelderden 300 myń qonaq keledi dep kútilýde.
Qoǵamdyq keńeste «Astana EKSPO-2017» ulttyq kompaniiasynyń basshysyna «Týrizm isimen shuǵyldanatyn memlekettik organnyń qajeti bar ma?» degen suraq qoiylǵan-dy. Bul saýalǵa A.Esimov:
– Memleket nashar menedjer degen pikir bar. Múmkin solai da shyǵar. Alaida, memleket – eń jaqsy uiymdastyrýshy. Mysal úshin aitar bolsam, Grýziia sońǵy 10 jyldyń ishinde týrizm salasynda úlken qadam jasady. Osy eldiń Ulttyq týrizm ákimshiliginiń tiimdi qurylym ekendigi dáleldendi. Mundai mysaldardy kóptep keltirýge bolady. Basqa elderde mundai jumyspen agenttikter, ne bolmasa ulttyq kompaniialar ainalysady. Biraq birde-bir mańyzdy kásibi qurylymy joq týristik derjavany esh jerden taba almaisyz, – dep jaýap berdi.
Álemdik ekonomikany daǵdarystyń daýyly sharpi bastaǵan tusta týrizmniń aldyńǵy qatarǵa shyqqany túsinikti. Sebebi, daǵdarys birinshi kezekte shikizat sektoryna arqa súiep ádettengen elder úshin qaýipti. Dástúrli energiia kózderiniń quny quldyraǵan tusta, balama energiianyń baǵasy odan saiyn artatyny taǵy da belgili. Olai bolsa, bolashaqtyń energiiasy sanalatyn balama energiia kózderin damytýdy kózdeitin kórme Qazaqstan úshin óte tiimdi bolmaq.
Osy jiynda Qazaqstannyń týristik áleýeti munai-gaz, taý-ken ónerkásibi syndy salalardan kem túspeitini, alaida, ony tiimdi paidalanýdy jolǵa qoiý kerektigi de sóz boldy. Dúniejúzilik týristik uiymnyń 2015 jylǵy esebine kóz júgirtsek, daǵdarys bul salaǵa da keri áser etkenin baiqaýǵa bolady. Alaida, álem boiynsha azamattary eń kóp saiahattaityn elderdiń sanatynda Qazaqstanmen kórshiles qonǵan Qytaidyń bar ekenin aita kerek. Bul oraida, Qytai – AQSh pen Ulybritaniianyń qatarynda kósh bastap turǵan el. Astanada ótetin aitýly sharaǵa atalǵan elderdiń azamattary kóptep tartylady dep úmit etýge bolatyndai.
Taǵy bir aita keterligi, biylǵy jyly maýsym aiynda Dúniejúzilik týristik uiym «Astana EKSPO-2017» kompaniiasymen arada áriptestik týraly memorandýmǵa qol qoiǵan bolatyn. Qazaqstannyń týristik baǵyttaǵy ustanymynyń durystyǵyn aityp, bolashaǵyna joǵary baǵa bergen uiymnyń Bas hatshysy Taleb Rifai keler jyly Astanaǵa atbasyn tireýge tiis.
Osy otyrysta qoǵamdyq keńes músheleri sheteldik sarapshy mamandardyń pikirine qulaq túrdi. 2015 jyly Milan qalasynda ótken EKSPO halyqaralyq kórmesine jetekshilik jasaǵan Djýzeppe Sala men 2010 jyly Shanhaida ótken EKSPO kórmesiniń uiymdastyrý komitetiniń múshesi Van Chinjen beinemálimdeme jasap, ózderiniń tájiribelerimen bólisti. Olar aýqymdy sharaǵa ázirlik barysynda birinshi kezekte ne nársege kóńil bólinýi kerektigin muqiiat aityp berdi.
Djýzeppe Salanyń aitýynsha, qatysýshylar úshin kórme ótetin jerge deiin yńǵaily kólikpen tasymaldaýdyń mańyzy erekshe. Sol úshin de Milanda avtobýs, tramvai jáne metro syndy kólik túrleri kóbeitilgen, olardyń qatynaý jiiligi, jol boiynda jolaýshylardy kórme týraly aqparattandyrý barysy da eskerilgen. Áýejailardyń arasyndaǵy bailanys jetildirilgen.
Shanhaida ótken kórmeniń uiymdastyrý komitetiniń múshesi Van Chinjenniń pikirinshe, halyqaralyq shara ótkennen keiin ile-shala onyń tiimdiligi birqatar salalarda anyq baiqalatyn bolady. Atap aitqanda, azyq-túlik ónerkásibi, bailanys, kólik qatynastary, ásirese, týrizm salasynda ilgerileýshilikter kórmeden keiin ile-shala kórine bastaýǵa tiis.
Sheteldiń tájiribesi mol sarapshylarynyń keńesterin tyńdaǵan qoǵamdyq keńes Astanadaǵy kórmege ázirlik kezinde olardy nazarda ustamaq.
Qoǵamdyq keńes otyrysynda EKSPO-2017 naýqanyna ótken jyly 296 otandyq qurylys kompaniiasy atsalysqany, Astanada jáne basqa da aimaqtarda qurylysqa tikelei nemese janama túrde 46 myń adam jumyspen qamtylǵany belgili boldy. Al qazirgi jahandyq ekonomikalyq daǵdarys kezinde jumys oryndaryn saqtap qalý jáne kóbeitý Úkimettiń basty mindetteriniń biri ekendigi belgili. Taǵy bir aita keterligi, qurylystan 131 milliard teńge únemdelgen. Aldaǵy ýaqytta únemdelgen qarjy kólemi taǵy da artýǵa tiis.
Arnur ASQAR,
«Egemen Qazaqstan»
.jpeg)