ەلوردادا ٶتەتٸن ەكسپو-2017 حالىقارالىق كٶرمەسٸ دە يەك استىندا تۇر. كٶرمەگە ەزٸرلٸك بارىسى قالاي? اۋقىمدى شارا تۋريزمدٸ جەنە باسقا سالالاردى دامىتۋعا قانشالىقتى سەرپٸن بەرەدٸ? بۇعان دەيٸن وسى كٶرمەنٸ ٶتكٸزگەن ەلدەردٸڭ نەندەي تەجٸريبەلەرٸنە سٷيەنگەن جٶن? كەشە «استانا ەكسپو-2017» ۇلتتىق كومپانيياسى قوعامدىق كەڭەسٸنٸڭ وتىرىسىندا وسى جەنە باسقا دا ماڭىزدى مەسەلەلەرگە جاۋاپ بەرٸلدٸ.
كومپانييانىڭ باسقارما تٶراعاسى احمەتجان ەسٸموۆتٸڭ ايتۋىنشا, كٶرمەگە ەزٸرلٸك جۇمىستارى جوسپار بويىنشا جٷرٸپ جاتىر. قۇرىلىس بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن تولىق اياقتالماق.
– حالىقارالىق پاۆيلوندار قازٸر دايىن دەۋگە بولادى, قازان ايىندا ونى قاتىسۋشىلارعا بەرە باستايمىز. قاتىسۋشىلار ٶزدەرٸنٸڭ جوبالارىن بٸزگە بەكٸتۋگە ۇسىنىپ جاتىر, كٶپشٸلٸگٸ ٶتە قىزىقتى. قازٸر قاتىساتىن ەلدەردٸڭ سانى 98-گە جەتتٸ, بٸرەر كٷننٸڭ ٸشٸندە ٶزٸمٸز ەۋ باستا جوسپارلاعانداي, 100-شٸ ەلمەن كەلٸسٸمگە قول جەتكٸزبەكپٸز. ودان بٶلەك 18 حالىقارالىق ۇيىم بار. 20 ەل ٶزدەرٸنٸڭ ۇلتتىق كٷندەرٸنٸڭ قاشان ٶتەتٸنٸن ناقتىلاپ قويدى, – دەدٸ ا.ەسٸموۆ.
جاقىن كٷندەرٸ نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتتارى سىندى بەلدٸ ساراپشىلاردان جاساقتالعان حالىقارالىق كوميسسييا ٷزدٸك تەجٸريبەلەر ايماعىنا قويىلاتىن ٷزدٸك جوبالاردى انىقتاماق. قازٸر وعان ەلەمنٸڭ 133 ەلٸنەن ٶتٸنٸش تٷسٸپتٸ, ەندٸ سول 133 جوبانىڭ ٸشٸنەن 25-ٸ ٸرٸكتەپ الىنۋعا تيٸس.
وسى جيىندا ايتىلعانداي, كٶرمەنٸڭ تاقىرىبىنا قىزىعۋشىلىق بٸلدٸرۋشٸلەردٸڭ قاتارى كٶبەيٸپ كەلەدٸ ەكەن. مەسەلەن, كٷنٸ كەشە عانا كەلٸسٸمگە قول قويعان فينلياندييا بۇرىن-سوڭدى بۇل كٶرمەگە تەك سولتٷستٸك ەۋروپانىڭ ەلدەرٸمەن بٸرگە قاتىسقان. ال استاناداعى پاۆيلوندا جەكە ەكسپوزيتسيياسىن جاساۋعا نيەت بٸلدٸرٸپ وتىر. سەبەبٸ, ەنەرگييا ٷنەمدەۋ مەن «جاسىل» تەحنولوگييالار سالاسىندا دٷنيە جٷزٸ بويىنشا الدىڭعى قاتاردان كٶرٸنٸپ جٷرگەن فين كومپانييالارى جەتكٸلٸكتٸ. ەكسپو-2017 كٶرمەسٸندە فينلياندييا وسى كومپانييالاردىڭ جەتٸستٸكتەرٸن ەلەمگە پاش ەتۋدٸ ماقسات تۇتىپ وتىرسا كەرەك.
قوعامدىق كەڭەس, نەگٸزٸنەن, ٸشكٸ جەنە سىرتقى تۋريزمدٸ دامىتۋ مەسەلەلەرٸنە ارنالعان بولاتىن. ەكسپو-2017 ەلٸمٸزدەگٸ وسى بٸر كەنجە قالعان سالاعا سونى سەرپٸن بەرەدٸ دەپ ٷمٸت ارتىلىپ وتىرعانى بەلگٸلٸ. ەگەر وسى باسقوسۋدا ايتىلعان جايتتار ٸس جٷزٸنە اساتىن بولسا, وندا تۋريستٸك ەلەۋەت ايتارلىقتاي ارتادى دەۋگە بولاتىن سىڭايلى. مەسەلەن, كەلەر جىلى كٶرمەگە شەتەلدەردەن 300 مىڭ قوناق كەلەدٸ دەپ كٷتٸلۋدە.
قوعامدىق كەڭەستە «استانا ەكسپو-2017» ۇلتتىق كومپانيياسىنىڭ باسشىسىنا «تۋريزم ٸسٸمەن شۇعىلداناتىن مەملەكەتتٸك ورگاننىڭ قاجەتٸ بار ما?» دەگەن سۇراق قويىلعان-دى. بۇل ساۋالعا ا.ەسٸموۆ:
– مەملەكەت ناشار مەنەدجەر دەگەن پٸكٸر بار. مٷمكٸن سولاي دا شىعار. الايدا, مەملەكەت – ەڭ جاقسى ۇيىمداستىرۋشى. مىسال ٷشٸن ايتار بولسام, گرۋزييا سوڭعى 10 جىلدىڭ ٸشٸندە تۋريزم سالاسىندا ٷلكەن قادام جاسادى. وسى ەلدٸڭ ۇلتتىق تۋريزم ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ تيٸمدٸ قۇرىلىم ەكەندٸگٸ دەلەلدەندٸ. مۇنداي مىسالداردى كٶپتەپ كەلتٸرۋگە بولادى. باسقا ەلدەردە مۇنداي جۇمىسپەن اگەنتتٸكتەر, نە بولماسا ۇلتتىق كومپانييالار اينالىسادى. بٸراق بٸردە-بٸر ماڭىزدى كەسٸبي قۇرىلىمى جوق تۋريستٸك دەرجاۆانى ەش جەردەن تابا المايسىز, – دەپ جاۋاپ بەردٸ.
ەلەمدٸك ەكونوميكانى داعدارىستىڭ داۋىلى شارپي باستاعان تۇستا تۋريزمنٸڭ الدىڭعى قاتارعا شىققانى تٷسٸنٸكتٸ. سەبەبٸ, داعدارىس بٸرٸنشٸ كەزەكتە شيكٸزات سەكتورىنا ارقا سٷيەپ ەدەتتەنگەن ەلدەر ٷشٸن قاۋٸپتٸ. دەستٷرلٸ ەنەرگييا كٶزدەرٸنٸڭ قۇنى قۇلدىراعان تۇستا, بالاما ەنەرگييانىڭ باعاسى ودان سايىن ارتاتىنى تاعى دا بەلگٸلٸ. ولاي بولسا, بولاشاقتىڭ ەنەرگيياسى سانالاتىن بالاما ەنەرگييا كٶزدەرٸن دامىتۋدى كٶزدەيتٸن كٶرمە قازاقستان ٷشٸن ٶتە تيٸمدٸ بولماق.
وسى جيىندا قازاقستاننىڭ تۋريستٸك ەلەۋەتٸ مۇناي-گاز, تاۋ-كەن ٶنەركەسٸبٸ سىندى سالالاردان كەم تٷسپەيتٸنٸ, الايدا, ونى تيٸمدٸ پايدالانۋدى جولعا قويۋ كەرەكتٸگٸ دە سٶز بولدى. دٷنيەجٷزٸلٸك تۋريستٸك ۇيىمنىڭ 2015 جىلعى ەسەبٸنە كٶز جٷگٸرتسەك, داعدارىس بۇل سالاعا دا كەرٸ ەسەر ەتكەنٸن بايقاۋعا بولادى. الايدا, ەلەم بويىنشا ازاماتتارى ەڭ كٶپ ساياحاتتايتىن ەلدەردٸڭ ساناتىندا قازاقستانمەن كٶرشٸلەس قونعان قىتايدىڭ بار ەكەنٸن ايتا كەرەك. بۇل ورايدا, قىتاي – اقش پەن ۇلىبريتانييانىڭ قاتارىندا كٶش باستاپ تۇرعان ەل. استانادا ٶتەتٸن ايتۋلى شاراعا اتالعان ەلدەردٸڭ ازاماتتارى كٶپتەپ تارتىلادى دەپ ٷمٸت ەتۋگە بولاتىنداي.
تاعى بٸر ايتا كەتەرلٸگٸ, بيىلعى جىلى ماۋسىم ايىندا دٷنيەجٷزٸلٸك تۋريستٸك ۇيىم «استانا ەكسپو-2017» كومپانيياسىمەن ارادا ەرٸپتەستٸك تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويعان بولاتىن. قازاقستاننىڭ تۋريستٸك باعىتتاعى ۇستانىمىنىڭ دۇرىستىعىن ايتىپ, بولاشاعىنا جوعارى باعا بەرگەن ۇيىمنىڭ باس حاتشىسى تالەب ريفاي كەلەر جىلى استاناعا اتباسىن تٸرەۋگە تيٸس.
وسى وتىرىستا قوعامدىق كەڭەس مٷشەلەرٸ شەتەلدٸك ساراپشى مامانداردىڭ پٸكٸرٸنە قۇلاق تٷردٸ. 2015 جىلى ميلان قالاسىندا ٶتكەن ەكسپو حالىقارالىق كٶرمەسٸنە جەتەكشٸلٸك جاساعان دجۋزەپپە سالا مەن 2010 جىلى شانحايدا ٶتكەن ەكسپو كٶرمەسٸنٸڭ ۇيىمداستىرۋ كوميتەتٸنٸڭ مٷشەسٸ ۆان چينجەن بەينەمەلٸمدەمە جاساپ, ٶزدەرٸنٸڭ تەجٸريبەلەرٸمەن بٶلٸستٸ. ولار اۋقىمدى شاراعا ەزٸرلٸك بارىسىندا بٸرٸنشٸ كەزەكتە نە نەرسەگە كٶڭٸل بٶلٸنۋٸ كەرەكتٸگٸن مۇقييات ايتىپ بەردٸ.
دجۋزەپپە سالانىڭ ايتۋىنشا, قاتىسۋشىلار ٷشٸن كٶرمە ٶتەتٸن جەرگە دەيٸن ىڭعايلى كٶلٸكپەن تاسىمالداۋدىڭ ماڭىزى ەرەكشە. سول ٷشٸن دە ميلاندا اۆتوبۋس, ترامۆاي جەنە مەترو سىندى كٶلٸك تٷرلەرٸ كٶبەيتٸلگەن, ولاردىڭ قاتىناۋ جيٸلٸگٸ, جول بويىندا جولاۋشىلاردى كٶرمە تۋرالى اقپاراتتاندىرۋ بارىسى دا ەسكەرٸلگەن. ەۋەجايلاردىڭ اراسىنداعى بايلانىس جەتٸلدٸرٸلگەن.
شانحايدا ٶتكەن كٶرمەنٸڭ ۇيىمداستىرۋ كوميتەتٸنٸڭ مٷشەسٸ ۆان چينجەننٸڭ پٸكٸرٸنشە, حالىقارالىق شارا ٶتكەننەن كەيٸن ٸلە-شالا ونىڭ تيٸمدٸلٸگٸ بٸرقاتار سالالاردا انىق بايقالاتىن بولادى. اتاپ ايتقاندا, ازىق-تٷلٸك ٶنەركەسٸبٸ, بايلانىس, كٶلٸك قاتىناستارى, ەسٸرەسە, تۋريزم سالاسىندا ٸلگەرٸلەۋشٸلٸكتەر كٶرمەدەن كەيٸن ٸلە-شالا كٶرٸنە باستاۋعا تيٸس.
شەتەلدٸڭ تەجٸريبەسٸ مول ساراپشىلارىنىڭ كەڭەستەرٸن تىڭداعان قوعامدىق كەڭەس استاناداعى كٶرمەگە ەزٸرلٸك كەزٸندە ولاردى نازاردا ۇستاماق.
قوعامدىق كەڭەس وتىرىسىندا ەكسپو-2017 ناۋقانىنا ٶتكەن جىلى 296 وتاندىق قۇرىلىس كومپانيياسى اتسالىسقانى, استانادا جەنە باسقا دا ايماقتاردا قۇرىلىسقا تٸكەلەي نەمەسە جاناما تٷردە 46 مىڭ ادام جۇمىسپەن قامتىلعانى بەلگٸلٸ بولدى. ال قازٸرگٸ جاھاندىق ەكونوميكالىق داعدارىس كەزٸندە جۇمىس ورىندارىن ساقتاپ قالۋ جەنە كٶبەيتۋ ٷكٸمەتتٸڭ باستى مٸندەتتەرٸنٸڭ بٸرٸ ەكەندٸگٸ بەلگٸلٸ. تاعى بٸر ايتا كەتەرلٸگٸ, قۇرىلىستان 131 ميلليارد تەڭگە ٷنەمدەلگەن. الداعى ۋاقىتتا ٷنەمدەلگەن قارجى كٶلەمٸ تاعى دا ارتۋعا تيٸس.
ارنۇر اسقار,
«ەگەمەن قازاقستان»
.jpeg)