Qazaqstan halqy Ata Zańymyz - Konstitýtsiia kúnin atap ótýde. Qazaqstandy demokratiialyq, zaiyrly, quqyqtyq jáne áleýmettik memleket retinde bekitken Ata Zańymyz - Konstitýtsiiaǵa dál búgin 25 jyl tolyp otyr. Elimizdiń Ata Zańy - 1995 jylǵy 30 tamyzda búkilhalyqtyq referendýmda qabyldanǵan bolatyn.
Demokratiialyq damý jolyna túsken kez kelgen elde Ata Zań memlekettiliktiń, quqyq ústemdiginiń, turaqtylyqtyń negizi bolady. Bul turǵyda jalpyǵa ortaq ádilettilik ornaidy. Osy rette sarapshylar Táýelsizdiktiń alǵashqy kezeńinde Qazaqstan aldynda óziniń konstitýtsiialyq modelin aiqyndaý boiynsha erekshe mańyzdy maqsat turǵanyn atap ótýde. Bul rette jasalatyn durys qadamǵa jas memlekettiń taǵdyry tikelei bailanysty boldy. Iaǵni, memlekettik reformalar júrgizýge qaýqarly bolýy, álemdik qoǵamdastyqtyń teńquqyly músheligine enýi sekildi máselelerge nazar aýdaryldy.
Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Konstitýtsiiany ázirleý men qabyldaýda róli qandai?
Tarihqa sál keiin sheginer bolsa, 1995 jyly Nursultan Nazarbaev qoldanystaǵy Ata Zańdy qabyldaý bastamasymen shyqty. Elimizdiń bedeldi zańger ǵalymdarymen qatar Frantsiianyń Konstitýtsiialyq keńesiniń ókilderi, osy eldiń Memlekettik Keńesiniń músheleri, Resei zertteý ortalyǵynyń eń bedeldi zańgerleri qatysqan jobalyq jumys óz jemisin berip, búgingi Ata zańymyzdyń negizin qalady. Aita keterligi, Konstitýtsiiamyzdyń jobasyn talqylaý isinen qarapaiym halyq ta tys qalǵan soń. Resmi derekterge qaraǵanda, elimiz úshin basty qujatty talqylaý isine 3 mln 345 myń adam qatysty. Qarapaiym halyq tarapynan 31 myń 886 usynys tússe, sonyń 1 myń 100-i Konstitýtsiia jobasyna engizildi. Osylaisha, san márte súzgiden ótip, jetispegen jeri tolyqtyryla túsken Konstitýtsiiamyz 1995 jyly 30 tamyzda búkilhalyqtyq referendým arqyly qabyldandy. Dál osy zańymyzdyń qabyldanýyna Qazaqstanda daýys berýge quqy bar sailaýshylardyń 90,58 paiyzy qatysyp, onyń 89,14 paiyzy qoldaǵan bolatyn.
Sondaǵy qiyn kezeńde milliondaǵan el azamaty osy ideianyń ainalasynda birigip, qoldaý bildirdi. Elbasy sol kezde Qazaqstan tarihynda alǵash ret halyqtyń bolashaǵy óz qolynda bolǵanyn aitqan edi. Ol - halyqtyń Konstitýtsiiasy. Barsha qazaqstandyqtardyń belsendiliginiń arqasynda jańa Ata zań ómirge keldi.
Degenmen, jańa Konstitýtsiiany qabyldaý da ońai bolmady. Tuńǵysh Prezidenttiń bastamasymen qurylǵan sarapshylar toby kóptegen álem elderiniń Konstitýtsiialaryn muqiiat saraptaýdan ótkizdi.
«1995 jylǵy Konstitýtsiia taqyr jerde paida bolǵan joq. Ol egemen Qazaqstanda konstitýtsiialyq qurylys ornatý úshin burynnan jinaqtalǵan tájiribelerdi, sondai-aq bizdiń jaǵdaiymyzǵa sáikes keletin eń progresshil sheteldik tájiribelerdi barynsha tolyq paidalanǵan edi. Sondyqtan da, kimde-kim elimizdiń negizgi zańynyń rýhy men mańyzyn tereń túsingisi kelse, ony jasaýdyń, qalyptastyrýdyń tarihyn da jaqsy bilýi kerek», deidi N. Nazarbaev «Qazaqstan joly» atty kitabynda.
Dúniege kelgen Konstitýtsiia Táýelsiz memleket retinde damýymyzǵa dańǵyl bolyp, eldiń betke alǵan baǵdarynyń tutastai bóligin qamtyp otyr dese de bolady. Negizi, alǵan baǵyttyń júieligi men Ata zańnyń qoǵamdyq damýdyń suranystaryna sáikestigi konstitýtsiialyq reformalarmen qamtamasyz etildi. Bul jumystar ǵylymi negizge súiene otyryp júrgizildi.
QR Tuńǵysh Prezidenttiń aitýynsha, Konstitýtsiia eldiń turaqty damýyna barlyq tetikterdi qamtyp otyr. «Bizdiń Negizgi Zańymyzda tabysty damý úshin de, Ulttyń ózdi-ózinen jańarýy úshin de barlyq quqyqtyq quraldar bar. Biz aldymyzǵa jahandyq maqsat - ǵasyrdyń ortasyna qarai, 2050 jylǵa deiingi kezeńge ázirlengen strategiialyq baǵdarlama negizinde Qazaqstandy álemniń neǵurlym damyǵan 30 eliniń birine ainaldyrý maqsatyn qoidyq. Barlyq kóshbasshy elderde tabystyń eki basty quramdasy bar ekenin tarih kórsetip otyr. Birinshisi - serpindi ekonomika jáne jańǵyrý. Ekinshisi - turaqty konstitýtsiialyq júie jáne ornyqty memleket. Osynaý eki faktor HHI ǵasyrda Qazaqstanǵa da tolyq dárejede qajet», - deidi Nursultan Nazarbaev.
Túptep kelgende, Konstitýtsiia - egemendi Qazaqstannyń berik irgetasy, azattyǵymyzdyń aishyqty aiǵaǵy ári qundylyqtardy ulyqtaǵan qasterli qujat. Bul rette Tuńǵysh Prezidenttiń bylai dep aitqany bar: «Konstitýtsiiany qatań ustaný - bul memlekettiliktiń tabysty damýynyń jáne qoǵamdaǵy azamattyq kelisimniń negizi. Ol boiynsha ómir súrý - bul demokratiianyń eń joǵarǵy mektebi. Bul mektepten barlyǵymyz ótýge tiispiz. Bizdiń mindet - Konstitýtsiiaǵa asa uqyptylyqpen qaraý».
«Qasym hannyń qasqa jolynan», Esim hannyń eski jolynan, Áz-Táýkeniń «Jeti Jarǵysynan» bastaý alyp, jalpy demokratiialyq printsipterge negizdelgen Konstitýtsiiamyzǵa jiyrma bes jyl tolyp otyr. Konstitýtsiia - el halqynyń pikirin esepke ala otyryp jasalǵan quqyqtyq-saiasi qujat. Konstitýtsiiany qalyptastyrýǵa qalyń jurtshylyqtyń qatysýy - Ata Zańnyń áleýetin arttyrdy. Osy ýaqyt ishinde Qazaqstannyń Konstitýtsiiasy ýaqyttyń synynan súrinbei ótti. Sáikesinshe, bul qujat óziniń zaman talabyna laiyqtyǵyn dáleldedi.
.jpeg)