6 qarasha kúni Astana qalasyndaǵy "Kinopark 8 IMAX Saryarka" kinoteatrynda QR Mádeniet jáne sport ministrligi tapsyrysy boiynsha Sh.Aimanov atyndaǵy «Qazaqfilm» AQ «El» prodiýserlik ortalyǵymen birlese otyryp túsirgen ult-azattyq Alash qozǵalysy týraly syr shertetin «Alash týy astynda» atty derekti filminiń tusaýkeseri ótti.
Filmniń tusaýkeserine QR Mádeniet jáne sport ministri Arystanbek Muhamediuly qatysty.
- Elbasy N.Nazarbaev óziniń «Tarih tolqynynda» kitabynyń «Alash murasy jáne osy zaman» atty taraýynda: «XX ǵasyrdyń basynda ulttyq birlikti nyǵaitý ideiasyn alǵa tartqan rýhani-zerdeli igi jaqsylar qazaqtyń ulttyq ideiasyn jasaý mindetin óz moinyna aldy. Olar qoǵamnyń túrli tarabynan shyqqandar, ári eń aldymen dástúrli dala aqsúiekteriniń ókilderi edi. XX ǵasyrdyń basyndaǵy qazaq qoǵamynda ziialy qaýym qalyptasýynyń urpaqtar estafetasy siiaqty sipaty bolǵanyn atap aitqan abzal» - dep kórsetken bolatyn. Osy oraida, Alash azamattarynyń tarihi az ýaqytta qazaq halqyna sińirgen eńbeginiń baǵasy ólsheýsiz ekenin basa aitqym keledi. «Alash týy astynda, kún sóngenshe sónbeimiz!» - dep jyrlaǵan Sultanmahmut Toraiǵyrovtai búginde alash izbasarlary barshylyq. Prezident Nursultan Nazarbaev Alash arystary ustanǵan ulttyq ideiany búgingi táýelsiz Qazaqstanda ushtastyryp, kóregen saiasatty ustanyp keledi, - dep keńinen toqtaldy ministr Arystanbek Muhamediuly.
Sonymen qatar, qurmetti qonaqtar qatarynda QR Májilis Parlamentiniń depýtaty Azat Perýashev boldy.
- Búgin shyn mánisinde erekshe oqiǵa bolyp otyr. Alash azamattaryna arnalǵan derekti filmniń tusaýkeseri ótip jatyr. Osydan júz jyl buryn alash azamattary ózderin qurbandyqqa shalyp, aianbai eńbek etken. Sony búgin biz umytpai, ulyqtap otyrmyz. Kópshilikke belgisiz paraqtardy ashaiyq dep otyrmyz. Filmdi túsirgen topqa alǵys bildire otyryp, osyndai filmdi óndiriske jibergenine mádeniet ministrligi jáne sport ministrligi men ministr Arystanbek Muhamediulyna kóp rahmet aitamyn, - dedi Azat Perýashev.
1918 jyldyń 8-23 qyrkúiegi aralyǵynda Reseidiń Ýfa qalasynda Memlekettik májilis ótti. Májiliske Reseidiń sol kezdegi bolshevizmge qarsy barlyq saiasi kúshteri qatysty. Osy májiliste Alash qairatkerleri ult-azattyq kúres múddesin zańdy túrde qorǵaýdyń úlgisin kórsetti.
«Alash týy astynda» atty derekti filmniń alǵashqy kórsetilimi 100 jyl buryn ótken osy dataǵa úilestirilip otyr.
Filmdi túsirý toby Alash qairatkerleriniń izimen Semeidiń Alash qalasy atalǵan aýmaǵynda, Máskeýdegi Kreml, Sankt-Peterbýrgtegi Dýma otyrystary ótken Tavriia saraiynda, Smolnyida, Sankt-Peterbýrg, Qazan ýniversitetterinde, Ýfadaǵy Memlekettik Májilis ótken burynǵy «Sibir» qonaqúiinde túsirý jumystaryn júrgizgen.
- Óz atymnan filmniń jaryqqa shyǵýyna yqpaldastyq etken Mádeniet jáne sport ministrligin basqaryp otyrǵan Arystanbek Muhamediulyna, «Qazaqfilm» kinostýdiiasyna, «El» prodiýserlik ortalyǵyna jáne Qazaqstannyń Reseidegi elshiligine alǵysymdy aitqym keledi. Bul film Alash ordanyń júz jyldyǵyna arnalǵandyqtan, osy bir ǵasyrdan keiingi tarihty qorytý, salmaqtaý, Alash qairatkerleri qazaq halqyna qandai uran qaldyrdy taǵy bir oi eleginen ótkizý, - dedi stsenarii avtory Bolat Múrsálim.
Aita ketsek, «Alash týy astynda» filmi úsh bólimnen turady. «Oian, qazaq!» atty alǵashqy bólimde Alash qozǵalysynyń qalyptasý kezeńi, jádidtik aǵym men batys mádenietiniń yqpaly, qazaq baspasóziniń bastaýlary, Dýma jumysyna aralasý, 1916 jylǵy kóteriliske kózqaras máseleleriniń túitkildi tustary aitylady.
Ekinshi bólim «Jariialanbaǵan avtonomiia» dep atalady. Bul bólimde 1917-1920 jyldardaǵy Alashorda úkimetiniń qyzmeti tereńinen qamtylǵan. Alash qairatkerleri nege táýelsizdikti emes, nege avtonomiiany tańdady? Alash áskeri qalai jasaqtaldy? Alash avtonomiiasy jariialandy ma, joq pa? Á.Bókeihan men M.Shoqai Ýfadaǵy Memlekettik májiliste ult-azattyq kúres múddesin qalai qorǵady? Ekinshi bólim osy sipattaǵy saýaldarǵa jaýap izdeidi.
«Qaterli ótkel» dep atalatyn úshinshi bólim – 1920 jylǵy qazaq shekarasyn anyqtaýmen bastalatyn Alash qairatkerleriniń Keńestik dáýirdegi kúresine arnalǵan. Bul bólimde Goloshekinniń qyrǵyny, Stalindik repressiia jyldaryndaǵy Alash taǵdyry naqty derektermen kórsetiledi.
«Alash týy astynda» filmniń Bas keńesshisi – Mámbet Qoigeldi,
Shyǵarmashylyq keńesshisi – Tursynjan Shapai,
Rejisseri – Ergen Toqmýrzin,
Stsenarii avtory jáne áńgimeleýshisi – Bolat Múrsálim,
Qoiýshy operatory – Mustafa Óner,
Kompozitory – Beibit Aqosh.
