Foto:info.homsters.kz
Qazaqstanda jyl saiyn kem degende 80 sarbaz áskeri boryshyn ótep júrip ólim qushady. Nelikten elde sarbazdar ólimi toqtamai tur? Muny Ult.kz tilshisi depýtattar men quzyrly organ ókilderinen surap bilýge tyrysty.
Qorǵanys ministrligi ókili "biz ony azaitýǵa tyrysamyz" deidi, biraq boryshyn óteýge ketken sarbazdyń úiine tabytpen oralmaitynyna kepildik bere almaidy.
"Bul qoǵamda ne bolyp jatyr, bul sonyń kórinisi. Biz jolda ólim qashan toqtaitynyn aita almaimyz ǵoi. Ol toqtamaidy. Árine biz ony azaitýǵa tyrysamyz. Siz aman-esen úiińizge jetetinińizge kepildik bere alasyz ba? Bere almaisyz. Ol ár adamnyń belgisi. Qazir men jolǵa shyqqanda birdeńe aldymnan shyǵa qalsa kim kepildik beredi? Eshkim", -deidi Qorǵanys ministriniń birinshi orynbasary – Qazaqstan Respýblikasy Qarýly Kúshteri Bas shtabynyń bastyǵy Sultan Qamaletdinov.
Májilis depýtaty Ermurat Bapidyń aitýynsha áskeri adam qoǵamnyń bir bólshegi ekenin eskerýimiz kerek.
"Áskerge keletin adam aspannan top ete túsken joq, ol qoǵam daiyndap bergen jastar. Barlyq kináni Qorǵanys ministrligine aýdaryp tastaýǵa bolmaidy. Bul eldegi úlken aspektidegi problema. Sýitsid, basqa da problemalardy biz qoǵammen birge qarastyrýymyz kerek. Eń bastysy áskerdegi álimjettik máselesin qazir joiý jóninde úlken jumystar júrgizilip jatyr. Qazir bir áskeri bólimde tek qana bir ýaqytta shaqyrylǵan azamattar qyzmet etedi. Mysaly jyldyń kókteminde nemese kúzinde kelgender. Olar bir birine álimjettik ete alamaidy. Sondyqtan árine Qorǵanys ministrligine qoǵam tarapynan suraqtar kóp. Sońǵy bolyp jatqan ólim-jitimge bailanysty birinshi kezekte qorǵanys ministrligi jaýap berýi kerek dep oilaimyn", -deidi Ermurat Bapi.
Depýtat Aidos Sarym da áriptesiniń sózimen kelisip otyr. Ol álemniń barlyq elinde áskerdegi ólim-jitim kezdesetinin aitady.
"Aýyr tehnika bar jerde, er azamattar bas qosqan jerde, ásirese ekonomikalyq máselesi bar elderde ondai jaǵdai bolyp turady. Biz ár bir osyndai bolyp jatqan jaǵdaidy arnaiylap Áskeri prokýratýrany, Qorǵanys ministrligin, Ulttyq gvardiia, Shekara qyzmetin, barlyǵyn qarastyryp jatamyz. Shyndap keletin bolsaq, jyldaǵy ólim-jitim kóbeiip jatqan joq. Úlken jattyǵýlar bolatyn bolsa bireýdiń aiaǵyn tanka basyp ketedi nemese oq abaisyzda atylyp ketedi deitin jaǵdailar bolyp jatady. Biraq ony qyrǵyn bolyp jatyr dep aitýǵa bolmaidy. Óitkeni bizde mektepterde sýitsid bolyp jatady, bireýdi pyshaqtap jatady, basqa da jaǵdaiattar bolyp jatady. Biraq biz mektepti jabý kerek degen áńgimeler aitpaimyz ǵoi. Eger sońǵy 5 jyldaǵy statistikaǵa nazar aýdarsańyz áskerdegi qylmystardyń sany jyldan jylǵa kemip jatyr. Biz byltyr qabyldaǵan lýdomaniiaǵa qarsy jáne basqa zańdar áskerilerdi qaryzdan aryltý, olarǵa kredittik kanikýl berý máselemsi osyǵan bailanysty. Bizde eń kóp ólim-jitim ókinishke qarai armiiaǵa shaqyrylyp jatqandar arasynda emes, kelisimshartpen qyzmet etip jatqandar arasynda bolyp jatyr. Iaǵni úlken ujym, ár túrli jaǵdai bolady, úi ishinde urys bolady, qaryzǵa batady. Tipti ótkende bolǵan "srochnikterge" qatysty bir-eki jaǵdaida da balasy ákesimen ursysyp qalǵan. Bul tragediia. Biraq ókinishke qarai mundai jaǵdai tek áskerde emes. Armiia degenimiz - bizdiń qoǵamnyń ainasy. Qoǵamda ne bolyp jatyr, áskerde de sol bolady", -deidi Aidos Sarym.
Májilismen áskeri adamǵa qurmetti arttyrý qajet ekenin aityp, aldaǵy jyldardan bastap armiianyń biýdjetin arttyrý kózdelgenin jetkizdi.
"Jalpy áskeri azamattyń, otan qorǵaýshynyń, politsiia qyzmetkeriniń, arnaiy qyzmettiń ofitserlerine jáne sarbazdaryna jańa bir qurmet. Álemde kórip jatamyz ǵoi, soǵys ardageri, áskerde bolǵan adam, ofitserlerge qoǵamnyń ózi tik turady. Bizde ókinishke qarai batyrlarymyzdy mańǵazdanyp aitqan kezde "oibai, Kenesary bolǵan, Qabanbai batyr" degende myqtymyz, al búginginiń Kenesarysy men Qabanbailaryna jaǵdai jasai almai jatyrmyz. Ol azdai olardy kemsitemiz. Artyna túsemiz, qazbalaimyz, basqa etemiz. Sondyqtan áskeri-potriottyq zań qabyldanaiyn dep jatyr", -deidi Aidos Sarym.
Oqi otyryńyz: «Psihologiialyq turaqtylyqtyń tómendigi qaiǵyly oqiǵalarǵa sebep bolýda» — general Kúshikbaev eki sarbazdyń qazasy týraly aitty
Áskeri rezervtegi qyzmet týraly zań qabyldanbaq
Eske salaiyq, búgin Májiliste áskeri rezervtegi qyzmet máseleleri boiynsha zań jobasy ekinshi oqylymda maquldandy.
Zań jobasynyń maqsaty jumyldyrý kezeńinde de, tabiǵi nemese tehnogendik sipattaǵy tótenshe jaǵdai kezeńinde de Qarýly Kúshterdiń áskeri-oqytylǵan azamattarmen kepildi tolyq jasaqtalýyn reglamentteý. Zań jobasynda sabaqtar nemese jiyndar kezinde áskeri qyzmetshi mártebesin alatyn «rezervtegi áskeri adam» degen jańa uǵym engiziledi.
Depýtattar rezervtegi áskeri adamdy basqa áskeri qyzmetshilermen teń dárejede áskeri qylmystyq quqyq buzýshylyq sýbektilerine jatqyzý jónindegi normalardy usyndy, sondai-aq qylmystyq protseske qatysý kezinde olardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý jónindegi normalar aiqyndaldy.
"Sondai-aq, artyq táptishteýdi joiý maqsatynda Qylmystyq jáne Qylmystyq-protsestik kodeksterinde áskeri qyzmetshilerdiń barlyq túrlerin (áskerge shaqyrý boiynsha áskeri qyzmetshiler, kelisimshart boiynsha áskeri qyzmetshiler, áskeri jiyndardan ótý kezinde zapastaǵy azamattar) sanamalaýdy bolǵyzbai, «áskeri qyzmetshi» degen biryńǵai uǵymdy paidalaný usynylady", -deidi Aidos Sarym.
Rezervtegi áskeri qyzmetke kirý kezinde qoiylatyn talaptardy, rezervtegi áskeri adamdardyń quqyqtary men mindetterin, sondai-aq olardyń rezervte áskeri qyzmet ótkerý tártibin retteitin normalardy retke keltirý jáne júieleý úshin depýtattar «Áskeri qyzmet jáne áskeri qyzmetshilerdiń mártebesi týraly» Qazaqstan Respýblikasy Zańynyń qurylymyna áskerge shaqyrý boiynsha áskeri qyzmetke jáne kelisimshart boiynsha áskeri qyzmetke uqsastyq boiynsha «Rezervtegi áskeri qyzmet» degen jańa taraý engizýdi usyndy.
Budan bólek, depýtattar rezervtegi áskeri adamdardy áleýmettik qamtamasyz etý, onyń ishinde jalaqy, zeinetaqy tólemderi, mindetti áleýmettik meditsinalyq saqtandyrýǵa aýdarymdar men jarnalar jáne ózge de tólemder máselelerin retteitin túzetýler usyndy.
"Memleket basshysy Q.K. Toqaevtyń tapsyrmalaryn iske asyrý aiasynda zań jobasynda 2016 jylǵy 1 qańtarǵa deiin jumystan shyǵarylǵan áskeri qyzmetshilerdiń eńbek sińirgen jyldary úshin zeinetaqylaryn jyl saiyn indeksteýdi júrgizýge múmkindik beretin normalar kózdelgen. Kelisimshart merzimi aiaqtalǵannan keiin kúshtik qurylymdar qyzmetkerleriniń eńbek sińirgen jyldary úshin zeinetaqy tólemderine quqyq alý jónindegi másele de oń sheshildi, olardyń osy merzimge qarai eńbek sińirgen jyldary jetkilikti bolady", -deidi depýtat Sarym.
Aidos Sarymnyń sózinshe depýtattar zań jobasyn zań tehnikasynyń talaptaryna sáikes keltirý boiynsha túzetýler, sondai-aq onyń mazmunyn naqtylaityn jáne jaqsartatyn túzetýler engizdi.
Osylaisha, zań jobasyn qaraý barysynda Májilis depýtattary beibit ýaqytta Qarýly Kúshterdi, basqa da áskerler men áskeri quralymdardy ulǵaitpai, elimizde rezervtegi áskeri qyzmetti engizýge, qoiylǵan mindetterdi oryndaýǵa daiyn azamattardyń belgili bir sanyn daiyndaýǵa múmkindik beretin barlyq qajetti normalardy ázirlep, engizdi, dep otyr depýtat.
