ەسكەردەگٸ ٶلٸم-جٸتٸم: "ارمييا - قوعامنىڭ ايناسى"

فوتو:info.homsters.kz

قازاقستاندا جىل سايىن كەم دەگەندە 80 سارباز ەسكەري بورىشىن ٶتەپ جٷرٸپ ٶلٸم قۇشادى. نەلٸكتەن ەلدە ساربازدار ٶلٸمٸ توقتاماي تۇر? مۇنى Ult.kz تٸلشٸسٸ دەپۋتاتتار مەن قۇزىرلى ورگان ٶكٸلدەرٸنەن سۇراپ بٸلۋگە تىرىستى.

قورعانىس مينيسترلٸگٸ ٶكٸلٸ "بٸز ونى ازايتۋعا تىرىسامىز" دەيدٸ, بٸراق بورىشىن ٶتەۋگە كەتكەن ساربازدىڭ ٷيٸنە تابىتپەن ورالمايتىنىنا كەپٸلدٸك بەرە المايدى. 

"بۇل قوعامدا نە بولىپ جاتىر, بۇل سونىڭ كٶرٸنٸسٸ. بٸز جولدا ٶلٸم قاشان توقتايتىنىن ايتا المايمىز عوي. ول توقتامايدى. ەرينە بٸز ونى ازايتۋعا تىرىسامىز. سٸز امان-ەسەن ٷيٸڭٸزگە جەتەتٸنٸڭٸزگە كەپٸلدٸك بەرە الاسىز با? بەرە المايسىز. ول ەر ادامنىڭ بەلگٸسٸ. قازٸر مەن جولعا شىققاندا بٸردەڭە الدىمنان شىعا قالسا كٸم كەپٸلدٸك بەرەدٸ? ەشكٸم", -دەيدٸ قورعانىس مينيسترٸنٸڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كٷشتەرٸ باس شتابىنىڭ باستىعى سۇلتان قامالەتدينوۆ. 

مەجٸلٸس دەپۋتاتى ەرمۇرات باپيدىڭ ايتۋىنشا ەسكەري ادام قوعامنىڭ بٸر بٶلشەگٸ ەكەنٸن ەسكەرۋٸمٸز كەرەك.

"ەسكەرگە كەلەتٸن ادام اسپاننان توپ ەتە تٷسكەن جوق, ول قوعام دايىنداپ بەرگەن جاستار. بارلىق كٸنەنٸ قورعانىس مينيسترلٸگٸنە اۋدارىپ تاستاۋعا بولمايدى. بۇل ەلدەگٸ ٷلكەن اسپەكتٸدەگٸ پروبلەما. سۋيتسيد, باسقا دا پروبلەمالاردى بٸز قوعاممەن بٸرگە قاراستىرۋىمىز كەرەك. ەڭ باستىسى ەسكەردەگٸ ەلٸمجەتتٸك مەسەلەسٸن قازٸر جويۋ جٶنٸندە ٷلكەن جۇمىستار جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. قازٸر بٸر ەسكەري بٶلٸمدە تەك قانا بٸر ۋاقىتتا شاقىرىلعان ازاماتتار قىزمەت ەتەدٸ. مىسالى جىلدىڭ كٶكتەمٸندە نەمەسە كٷزٸندە كەلگەندەر. ولار بٸر بٸرٸنە ەلٸمجەتتٸك ەتە الامايدى. سوندىقتان ەرينە قورعانىس مينيسترلٸگٸنە قوعام تاراپىنان سۇراقتار كٶپ. سوڭعى بولىپ جاتقان ٶلٸم-جٸتٸمگە بايلانىستى بٸرٸنشٸ كەزەكتە قورعانىس مينيسترلٸگٸ جاۋاپ بەرۋٸ كەرەك دەپ ويلايمىن", -دەيدٸ ەرمۇرات باپي.

دەپۋتات ايدوس سارىم دا ەرٸپتەسٸنٸڭ سٶزٸمەن كەلٸسٸپ وتىر. ول ەلەمنٸڭ بارلىق ەلٸندە ەسكەردەگٸ ٶلٸم-جٸتٸم كەزدەسەتٸنٸن ايتادى. 

"اۋىر تەحنيكا بار جەردە, ەر ازاماتتار باس قوسقان جەردە, ەسٸرەسە ەكونوميكالىق مەسەلەسٸ بار ەلدەردە ونداي جاعداي بولىپ تۇرادى. بٸز ەر بٸر وسىنداي بولىپ جاتقان جاعدايدى ارنايىلاپ ەسكەري پروكۋراتۋرانى, قورعانىس مينيسترلٸگٸن, ۇلتتىق گۆاردييا, شەكارا قىزمەتٸن, بارلىعىن قاراستىرىپ جاتامىز. شىنداپ كەلەتٸن بولساق, جىلداعى ٶلٸم-جٸتٸم كٶبەيٸپ جاتقان جوق. ٷلكەن جاتتىعۋلار بولاتىن بولسا بٸرەۋدٸڭ اياعىن تانكا باسىپ كەتەدٸ نەمەسە وق ابايسىزدا اتىلىپ كەتەدٸ دەيتٸن جاعدايلار بولىپ جاتادى. بٸراق ونى قىرعىن بولىپ جاتىر دەپ ايتۋعا بولمايدى. ٶيتكەنٸ بٸزدە مەكتەپتەردە سۋيتسيد بولىپ جاتادى, بٸرەۋدٸ پىشاقتاپ جاتادى, باسقا دا جاعداياتتار بولىپ جاتادى. بٸراق بٸز مەكتەپتٸ جابۋ كەرەك دەگەن ەڭگٸمەلەر ايتپايمىز عوي. ەگەر سوڭعى 5 جىلداعى ستاتيستيكاعا نازار اۋدارساڭىز ەسكەردەگٸ قىلمىستاردىڭ سانى جىلدان جىلعا كەمٸپ جاتىر. بٸز بىلتىر قابىلداعان لۋدومانيياعا قارسى جەنە باسقا زاڭدار ەسكەريلەردٸ قارىزدان ارىلتۋ, ولارعا كرەديتتٸك كانيكۋل بەرۋ مەسەلەمسٸ وسىعان بايلانىستى. بٸزدە ەڭ كٶپ ٶلٸم-جٸتٸم ٶكٸنٸشكە قاراي ارميياعا شاقىرىلىپ جاتقاندار اراسىندا ەمەس, كەلٸسٸمشارتپەن قىزمەت ەتٸپ جاتقاندار اراسىندا بولىپ جاتىر. ياعني ٷلكەن ۇجىم, ەر تٷرلٸ جاعداي بولادى, ٷي ٸشٸندە ۇرىس بولادى, قارىزعا باتادى. تٸپتٸ ٶتكەندە بولعان "سروچنيكتەرگە" قاتىستى بٸر-ەكٸ جاعدايدا دا بالاسى ەكەسٸمەن ۇرسىسىپ قالعان. بۇل تراگەدييا. بٸراق ٶكٸنٸشكە قاراي مۇنداي جاعداي تەك ەسكەردە ەمەس. ارمييا دەگەنٸمٸز - بٸزدٸڭ قوعامنىڭ ايناسى. قوعامدا نە بولىپ جاتىر, ەسكەردە دە سول بولادى", -دەيدٸ ايدوس سارىم.

مەجٸلٸسمەن ەسكەري ادامعا قۇرمەتتٸ ارتتىرۋ قاجەت ەكەنٸن ايتىپ, الداعى جىلداردان باستاپ ارمييانىڭ بيۋدجەتٸن ارتتىرۋ كٶزدەلگەنٸن جەتكٸزدٸ.

"جالپى ەسكەري ازاماتتىڭ, وتان قورعاۋشىنىڭ, پوليتسييا قىزمەتكەرٸنٸڭ, ارنايى قىزمەتتٸڭ وفيتسەرلەرٸنە جەنە ساربازدارىنا جاڭا بٸر قۇرمەت. ەلەمدە كٶرٸپ جاتامىز عوي, سوعىس ارداگەرٸ, ەسكەردە بولعان ادام, وفيتسەرلەرگە قوعامنىڭ ٶزٸ تٸك تۇرادى. بٸزدە ٶكٸنٸشكە قاراي باتىرلارىمىزدى ماڭعازدانىپ ايتقان كەزدە "ويباي, كەنەسارى بولعان, قابانباي باتىر" دەگەندە مىقتىمىز, ال بٷگٸنگٸنٸڭ كەنەسارىسى مەن قابانبايلارىنا جاعداي جاساي الماي جاتىرمىز. ول ازداي ولاردى كەمسٸتەمٸز. ارتىنا تٷسەمٸز, قازبالايمىز, باسقا ەتەمٸز. سوندىقتان ەسكەري-پوتريوتتىق زاڭ قابىلدانايىن دەپ جاتىر", -دەيدٸ ايدوس سارىم.

وقي وتىرىڭىز: «پسيحولوگييالىق تۇراقتىلىقتىڭ تٶمەندٸگٸ قايعىلى وقيعالارعا سەبەپ بولۋدا» — گەنەرال كٷشٸكباەۆ ەكٸ ساربازدىڭ قازاسى تۋرالى ايتتى

ەسكەري رەزەرۆتەگٸ قىزمەت تۋرالى زاڭ قابىلدانباق

ەسكە سالايىق, بٷگٸن مەجٸلٸستە ەسكەري رەزەرۆتەگٸ قىزمەت مەسەلەلەرٸ بويىنشا زاڭ جوباسى ەكٸنشٸ وقىلىمدا ماقۇلداندى. 

زاڭ جوباسىنىڭ ماقساتى جۇمىلدىرۋ كەزەڭٸندە دە, تابيعي نەمەسە تەحنوگەندٸك سيپاتتاعى تٶتەنشە جاعداي كەزەڭٸندە دە قارۋلى كٷشتەردٸڭ ەسكەري-وقىتىلعان ازاماتتارمەن كەپٸلدٸ تولىق جاساقتالۋىن رەگلامەنتتەۋ. زاڭ جوباسىندا ساباقتار نەمەسە جيىندار كەزٸندە ەسكەري قىزمەتشٸ مەرتەبەسٸن الاتىن «رەزەرۆتەگٸ ەسكەري ادام» دەگەن جاڭا ۇعىم ەنگٸزٸلەدٸ. 
دەپۋتاتتار رەزەرۆتەگٸ ەسكەري ادامدى باسقا ەسكەري قىزمەتشٸلەرمەن تەڭ دەرەجەدە ەسكەري قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق سۋبەكتٸلەرٸنە جاتقىزۋ جٶنٸندەگٸ نورمالاردى ۇسىندى, سونداي-اق قىلمىستىق پروتسەسكە قاتىسۋ كەزٸندە ولاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ جٶنٸندەگٸ نورمالار ايقىندالدى.

"سونداي-اق, ارتىق تەپتٸشتەۋدٸ جويۋ ماقساتىندا قىلمىستىق جەنە قىلمىستىق-پروتسەستٸك كودەكستەرٸندە ەسكەري قىزمەتشٸلەردٸڭ بارلىق تٷرلەرٸن (ەسكەرگە شاقىرۋ بويىنشا ەسكەري قىزمەتشٸلەر, كەلٸسٸمشارت بويىنشا ەسكەري قىزمەتشٸلەر, ەسكەري جيىنداردان ٶتۋ كەزٸندە زاپاستاعى ازاماتتار) سانامالاۋدى بولعىزباي, «ەسكەري قىزمەتشٸ» دەگەن بٸرىڭعاي ۇعىمدى پايدالانۋ ۇسىنىلادى", -دەيدٸ ايدوس سارىم. 

رەزەرۆتەگٸ ەسكەري قىزمەتكە كٸرۋ كەزٸندە قويىلاتىن تالاپتاردى, رەزەرۆتەگٸ ەسكەري ادامداردىڭ قۇقىقتارى مەن مٸندەتتەرٸن, سونداي-اق ولاردىڭ رەزەرۆتە ەسكەري قىزمەت ٶتكەرۋ تەرتٸبٸن رەتتەيتٸن نورمالاردى رەتكە كەلتٸرۋ جەنە جٷيەلەۋ ٷشٸن دەپۋتاتتار «ەسكەري قىزمەت جەنە ەسكەري قىزمەتشٸلەردٸڭ مەرتەبەسٸ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ قۇرىلىمىنا ەسكەرگە شاقىرۋ بويىنشا ەسكەري قىزمەتكە جەنە كەلٸسٸمشارت بويىنشا ەسكەري قىزمەتكە ۇقساستىق بويىنشا «رەزەرۆتەگٸ ەسكەري قىزمەت» دەگەن جاڭا تاراۋ ەنگٸزۋدٸ ۇسىندى. 

بۇدان بٶلەك, دەپۋتاتتار رەزەرۆتەگٸ ەسكەري ادامداردى ەلەۋمەتتٸك قامتاماسىز ەتۋ, ونىڭ ٸشٸندە جالاقى, زەينەتاقى تٶلەمدەرٸ, مٸندەتتٸ ەلەۋمەتتٸك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋعا اۋدارىمدار مەن جارنالار جەنە ٶزگە دە تٶلەمدەر مەسەلەلەرٸن رەتتەيتٸن تٷزەتۋلەر ۇسىندى. 

"مەملەكەت باسشىسى ق.ك. توقاەۆتىڭ تاپسىرمالارىن ٸسكە اسىرۋ اياسىندا زاڭ جوباسىندا 2016 جىلعى 1 قاڭتارعا دەيٸن جۇمىستان شىعارىلعان ەسكەري قىزمەتشٸلەردٸڭ ەڭبەك سٸڭٸرگەن جىلدارى ٷشٸن زەينەتاقىلارىن جىل سايىن يندەكستەۋدٸ جٷرگٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن نورمالار كٶزدەلگەن. كەلٸسٸمشارت مەرزٸمٸ اياقتالعاننان كەيٸن كٷشتٸك قۇرىلىمدار قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ ەڭبەك سٸڭٸرگەن جىلدارى ٷشٸن زەينەتاقى تٶلەمدەرٸنە قۇقىق الۋ جٶنٸندەگٸ مەسەلە دە وڭ شەشٸلدٸ, ولاردىڭ وسى مەرزٸمگە قاراي ەڭبەك سٸڭٸرگەن جىلدارى جەتكٸلٸكتٸ بولادى", -دەيدٸ دەپۋتات سارىم.

ايدوس سارىمنىڭ سٶزٸنشە دەپۋتاتتار زاڭ جوباسىن زاڭ تەحنيكاسىنىڭ تالاپتارىنا سەيكەس كەلتٸرۋ بويىنشا تٷزەتۋلەر, سونداي-اق ونىڭ مازمۇنىن ناقتىلايتىن جەنە جاقسارتاتىن تٷزەتۋلەر ەنگٸزدٸ.  

وسىلايشا, زاڭ جوباسىن قاراۋ بارىسىندا مەجٸلٸس دەپۋتاتتارى بەيبٸت ۋاقىتتا قارۋلى كٷشتەردٸ, باسقا دا ەسكەرلەر مەن ەسكەري قۇرالىمداردى ۇلعايتپاي, ەلٸمٸزدە رەزەرۆتەگٸ ەسكەري قىزمەتتٸ ەنگٸزۋگە, قويىلعان مٸندەتتەردٸ ورىنداۋعا دايىن ازاماتتاردىڭ بەلگٸلٸ بٸر سانىن دايىنداۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن بارلىق قاجەتتٸ نورمالاردى ەزٸرلەپ, ەنگٸزدٸ, دەپ وتىر دەپۋتات.

وقي وتىرىڭىز: سارباز ٶلٸمٸ, ەسٸرتكٸگە قاتىستى قىلمىس. سارىٶزەك گارنيزونى قاشان باقىلاۋعا الىنادى?