Úi salyp, jóndeý jumystaryn júrgizý úshin arzan nesie alatyn qazaqstandyqtardyń qatary artyp keledi, dep habarlaidy "Ult aqparat".
Turǵyn úi qurylys jinaq bankiniń málimetteri boiynsha, bul bank beretin ár besinshi nesie úi salýǵa nemese jóndeý jumystaryn júrgizýge beriledi eken. Jalpy alǵanda 2017 jyly baspana jaǵdaiyn jaqsartý úshin TÚQJB-den 33 219 qazaqstandyq zaem rásimdedi deidi qarjy institýty ókilderi.
Oral qalasynyń turǵyny Artýr Ahmetsafin TÚQJB-degi alǵashqy depozitin úi salýǵa, al ekinshisin jańa baspananyń jóndeý jumystaryna jumsaǵan eken.
- Jarym ekeýmiz ata-anamyzdyń úiinde turdyq. Biraq únemi jeke baspanamyz bolsa dep armandaitynbyz. Eń bastysy, biz sol baspanany óz qolymyzben turǵyzǵymyz keldi. Asan aýylynda jer telimimiz bar bolsa da, birden úi turǵyzýǵa múmkindigimiz bolmady. Sondyqtan, eń durysy – aqsha jinaý dep sheshtik. Sosyn ár banktiń sharttaryn tarazydan ótkizip, nátijesinde «Turǵyn úi qurylys jinaq bankinde» depozit ashýǵa bel býdyq. Ózimizge qajetti somanyń 50%-yn, iaǵni, 1 200 000 teńge men qajetti qujattardy jinap, jer telimimizdi kepilge qoiyp, nesie rásimdedik. Sonymen qatar, biz taǵy bir depozit ashyp, ary qarai qarjy jinaýdy jalǵastyrdyq, – deidi bank salymshysy.
Artýr ai saiyn 20 000 teńge kóleminde nesie tólep, 27 000 teńgeden depozitke salyp otyrypty. Keiin otbasy úidiń qańqasyn turǵyzyp, shatyryn jaýyp, esik-terezelerin qoiǵan soń, ishin jóndeýge kirisken.
- Áýel basta biz depozitti balamyz úshin ashqan edik. Alaida, tez arada úidiń qurylysyn bitirip, jańa baspanada turǵymyz keldi. Sol sebepti, ekinshi depozitti paidalanýdy durys dep sheship, bastapqy kepil boiynsha ekinshi nesie aldyq. Aldymen ómir súrýge qolaily jaǵdai jasaý úshin sý, jylý, men elektr qýatyn júrgizip, úidiń ishki jóńdeý jumystaryn jasadyq. Qazir munyń bári daiyn. Tek ekinshi qabattaǵy bólmelerdi syrlaý kerek. Endi baspaldaq, úidiń aldy men garaj salý qaldy. Ázirge ýaqytymyz bar. Jazǵa deiin úlgeremiz dep oilaimyn. Kelesi jyly «Turǵyn úi qurylys jinaq bankinde» taǵy da depozit ashamyz. Shyny kerek, ómirimizde bul banktiń paidasy tigen kezder kóp boldy, – dedi Artýr Ahmetsafin.
Banktiń Batys Qazaqstan oblysy filialy biznesti damytý bólimshesiniń basshysy Álfiia Bisikenovaniń aitýynsha, qazirgi ýaqytta TÚQJB usynatyn nesielerdiń 20%-y úi qurylysyna, jóndeý jumystary men jer telimderin satyp alýǵa beriledi eken. Sondai-aq ol bankten depozit ashyp, kemi úshi jyl jinap baryp zaem alý men shot ashpai-aq nesie resimdeýdiń aiyrmashylyǵyn túsindirip berdi.
- Salymshy 3 jyl boiy shotyna ai saiyn belgili bir somada aqsha salyp otyrsa, ol jyldyq mólsherlemesi 5%-dy quraityn turǵyn úi zaemyn ala alady. Al eger salymshy qajetti qarajatty 3 jyldan az ýaqyt jinasa (mysaly 2 jyl), onda oǵan beriletin nesieniń jyldyq mólsherlemesi 7,5-8,5%-dy quraidy. Depozittiń ýaqyty 3 jylǵa tolǵanda, jyldyq mólsherleme 5%-ǵa tómendeidi. Sonymen qatar, salymshy jyldar boiy depozitte aqsha jinamai, birden shot ashyp, qajetti somanyń 50%-yn salyp, kepilzat usyna alady. Mundai jaǵdaida bank oǵan qajetti somanyń 100%-yn 7,5-8,5%-dyq jyldyq mólsherlememen beredi. Al depozitke salynǵan 50% aqsha jai ǵana kepil retinde saqtalmai, salymshyǵa paida ákeletin salym bolmaq. Jyl saiyn oǵan memleketten 20%-dyq syilyqaqy, bankten 2%-dyq syiaqy taǵaiyndalady, – deidi ol.
Bankten úidiń jóndeý jumystaryna qajetti somany nesiege alý úshin páterdiń jańa bolýy mindetti emes. Bastysy, klient sol páterdiń iesi nemese sol páterde tirkelgen bolýy tiis. Sonymen qatar, mundai jaǵdaida, ádette jinalatyn qujattardan bólek, bankten alynǵan nesieniń shyn máninde úidi jóndeý jumystaryna jumsalatynyn kórsetetin dáleldemeler usynylady. Mysaly, úidiń jóndeýge deiingi jáne jóndeýden keiingi sýreti, shyǵyndar kórsetilgen smeta qajet.
Jer telimin satyp alý, úi turǵyzý men jóndeý jumystaryna beriletin nesieni alý úshin ne isteý kerek?
- Depozit ashyp, aqsha jinaý qajet. TÚQJB-de shot ashý úshin bank bólimshesine barýǵa nemese bank keńesshisin úige shaqyrtýǵa bolady. Nesie boiynsha ótinish jiberý kezinde salymshynyń jasy 65-ten aspaýy kerek. Al nesieni úige jóndeý jumystaryn júrgizý maqsatynda alǵyńyz kelse, páter iesi nemese sol páterde tirkelgen bolýyńyz tiis.
- Bank beretin nesieni eń tómengi 3,5-5%-dyq jyldyq mólsherleme boiynsha alý úshin úsh shartty oryndaý kerek:
* TÚQJB salymshysy atanyp, jeke esepshotqa kelisilgen somanyń kem degende 50%-yn jinaý;
* Turǵyn úi qurylys jinaqtaryn jinaý merzimi 3 jyldan kem bolmaý;
* Eń tómengi baǵalaý kórsetkishi mánine ie bolý. Baǵalaý kórsetkishi – qarjy tártibiniń koefitsienti. Oǵan ie bolý úshin ai saiynǵy salymdardy júieli túrde tólep otyrý kerek.
Keńes: baǵalaý kórsetkishi mánin arttyrý úshin alǵashqy kezderde salymdy aldyn ala tólep otyrǵan jón. Sonymen qatar, salym kólemi alǵashqy jyldary joǵary, al keiin tómen bolǵany durys.
- Úidiń jóndeý jumystaryna jumsalatyn nesiege ótinish jiberý barysynda saitta kórsetilgen standartty qujattar jiyntyǵynan bólek búkil qurylys-jóndeý jumystaryna ketken shyǵyn kórsetilgen smeta men úidiń jóndeý jumystaryna deiingi qalpyn kórsetetin 6 túrli tústi sýret (10h15 sm-den kishi bolmaýy tiis) qajet. Sýretter turǵyn úidiń keibir erekshelikterin (mysaly, úiińizde arka, baǵana nemese alaýoshaqtyń bar ekenin) anyq kórý úshin kerek. Sonymen qatar, úidi jańartý men jóndeý jumystaryna berilgen nesieni alǵan soń klient 12 ai ishinde alynǵan qaryzdyń maqsatty jumsalǵanyn rastaýy tiis. Ol úshin bankke jóndeý jumysynan keiin túsirilgen 6 túrli tústi sýret pen qaryz alýshyǵa tiesili múliktik quqyqty belgileýshi qujattardyń (jóndeý jumystary júrgizilgen múmlikke qatysty) kóshirmesin nemese mekenjai anyqtamasyn ótkizý qajet.
- TÚQJB-de úidiń jóndeý jumystaryna beriletin nesieni kepilzatsyz da alýǵa bolady. Eger qaryz alýshyǵa qajetti soma 1,5 mln teńgeden aspasa, qaryzdy fizikalyq tulǵanyń kepilger bolýy arqyly alý múmkindigi bar. Mundai jaǵdaida kepilger retinde usynylǵan fizikalyq tulǵa óziniń tólem júrgizýge qabilettiligin rastaýy kerek. Ári onyń kredittik tarihy taza jáne bank kórsetken jas talaptaryna sai bolýy tiis. Bank barlyq nesielerdi tek qaryz alýshynyń tólem jasaýǵa qabilettiligi rastalǵan jaǵdaida ǵana beredi.
