Atyraýda arheologtar Qasym hannyń jerlengen jerin tapty, dep habarlaidy "Ult aqparat".
Bir kezderi Altyn Orda, Noǵai Ordasy, sodan keiin Qazaq handyǵynyń astanasy bolǵan Saraishyq qalashyǵynan biregei qabir tabyldy. Tarihi derekterge súiengen arheologtar bul qabirde qazaqtyń kórnekti memleket qairatkeri Qasym hannyń jerlengen jeri bolýy múmkin dep boljap otyr.
Atyraý oblysynyń ákimi Mahambet Dosmuhambetov arheologtardyń tapqan jádigeri - Qazaq handyǵynyń negizin salýshylardyń biri Qasym hannyń qabirin kórý úshin tarihi orynǵa bardy.
Tarihshylardyń aitýynsha, Jáńgir han Bókeihanuly munda 1840 jyldary kelip, sol kezde «han beiiti» degen jerge belgi qoiǵan. Biraq, keiinnen bul belgi joǵalyp ketken. Al ótken jyly atyraýlyq ǵalymdar Resei muraǵattarynan Saraishyqtyń eski syzbalaryn tapty. Sol syzbada han qabiri aiqyn kórinedi.
Orys zertteýshisi Aleksei Alekseev 1861 jyly óziniń ǵylymi eńbeginde han qabiriniń ornalasqan jerin naqty kórsetip, ony «qasietti kript» dep atady. Ol «han qabirin» úsh jaǵynan terezeleri, kúmbezi jáne shyǵys jaǵyndaǵy esigi bar kesene dep sipattady. Arheologtardyń pikirinshe, bul málimetter qazir tabylǵan qabirdiń qurylymymen sáikes keledi.
Uly Jibek jolyndaǵy ortaǵasyrlyq órkenietti qalalardyń biri Saraishyqtyń órkendeý dáýiri Qasym hannyń esimimen tikelei bailanysty ekeni belgili. Munda jeti han jerlengen. Solardyń biri – Qasym han.
«Sońǵy jyldardaǵy tarihi derekter Qasym hannyń Saraishyqta jerlengenin tolyq rastaidy. Hannyń jerlengen jerin izdeýge qatysty bizdiń zerteýimiz jemisti boldy. A.Alekseevtiń jazbalaryndaǵy aqparat 99%-ǵa rastaldy», - deidi tarih ǵylymdarynyń doktory, professor Ábilseiit Muhtar.
Arheologtar qabirdiń shyǵysynda ornalasqan 8 metrlik zirattyń irgetasyn tapty. Irgetasty soltústikke qarai taǵy 8 metr tazartý úshin robottar kele jatyr. Biraq qańqanyń tutastyǵyna ziian keltirmesten bileýshiniń qaldyqtaryn alý úshin, keiinirek han qabiriniń ústinde paida bolǵan ziratty qaita jerleý kerek. Keiingi jerleý oryndaryn aýystyrýǵa ruqsat jergilikti imamnan jáne osynda jerlengen adamdardyń týystarynan alyndy.
Tarihshy Ábilseiit Muhtar tarihi aýmaqty tazartý jónindegi negizgi jumystar kelesi jyly bastalatynyn habarlady. Zertteýge belgili antropologtar, arheologtar jáne etnograf ǵalymdar tartylady dep kútilýde. Arheologiialyq qazbalar men zertteýler ótken ǵasyrdyń 90-jyldarynan beri úsh sharshy shaqyrym jerdegi ejelgi qorymdarda júrgizilýde.
Atyraý oblysynyń ákimi Mahambet Dosmuhambetov Altyn Ordanyń 750 jyldyǵyn atap ótý kezinde Qasym hannyń jerlengen jeri tabylýy múmkin degen jańalyqty mańyzdy oqiǵa dep esepteidi. Qasym han – qazaq tarihyndaǵy uly bileýshilerdiń biri. Ol Qazaq handyǵyn ekonomikalyq, áskeri-saiasi turǵydaǵy eń myqty memleketterdiń birine ainaldyrdy. Beibitshilik pen kelisimde ómir súrgen halyq sany birneshe ese ósti. Memlekettiń shekarasy keńeitildi.
«Bizdiń arheologtar elimizdiń tarihynda jáne halyqtyń sanasynda jarqyn tulǵa bolyp qalǵan kórnekti memleket qairatkeri Qasym hannyń jerlengen jeri tabylǵanyna senimdi. Eger keiin júrgiziletin zertteýler men saraptama ǵalymdardyń boljamyn rastasa, bul el tarihyndaǵy úlken jańalyq bolady dep oilaimyn. Aqparatty alǵan alǵashqy kúnnen bastap men belgili ǵalym-tarihshy, arheologiialyq qazba jetekshisi Ábelseiit Muhtarmen kezdestim. Táýelsizdik alǵan sátten beri Elbasynyń qoldaýymen jáne QR Prezidentiniń tapsyrmasymen qazaq halqynyń rýhani murasy men tarihi qundylyqtaryn tolyqtyrý baǵytynda aýqymdy jumys júrgizilýde. Bul eldiń ulttyq birligin nyǵaitý isine oń áser etedi», - deidi oblys Mahambet Dosmuhambetov.
Ákimniń aitýynsha, óńirde arheologiialyq qazba jumystaryn odan ári jandandyrýǵa qoldaý kórsetiledi.
Eske sala ketelik, budan buryn Atyraýdaǵy Miialy qorǵanynna 560 jádiger tabylǵan edi.
