Halqymyzda ejelden aitylatyn bir sóz bar. «Mal tappaityn erkek joq, quraryn ait bala tappaityn áiel joq turaryn ait» degen. Bul endi qai qoǵamda bolmasyn sol qoǵamnyń damýyna qajetti qundylyqtardyń bastysy. Al, endi jan-jaǵymyz antalaǵan alyptar eli bolyp turǵanda bul ekýi de bizdiń elge asa kerek. Árine, «Elbasy aldymen ekonomika, sodan soń saiasat» dep júrip kórshi eldermen salystyrǵanda ekonomikany birshama túzep alǵan jaiymyz bar...Ókinishke orai adam kapitalymyz ben olardyń densaýlyq jaǵdaiyna kelgende kúmiljitin tustarymyz kóp. Endi solarǵa retimen toqtalaiyq.
Genderlik saiasat kimge jumys isteýde?
Beker obly ne kerek Elbasy bastamashy bolyp, elimizdegi balalar men analardyń densaýlyǵyn, quqyǵyn qorǵaityn, Prezident qoiǵan Jarlyq jaryq kórgen. Ol bylai atalady.
QR Prezidentiniń 2005 jylǵy 29 qarashadaǵy №1677 Jarlyǵymen bekitilgen Qazaqstan Respýblikasynda Genderlik teńdik strategiiasy jariialandy. Bul qujattyń qabyldaný maqsaty Konstitýtsiiamyzda jariia etilgen erler men áielderdiń teń quqyqtary men teń múmkindikterin iske asyrý jáne olardyń qoǵam ómiriniń barlyq salasynda teńdei qatysýy úshin jaǵdai jasaý bolatyn. Áielderge kúsh kórsetý, turmystyq zorlyq-zombylyq áreketteri, ajyrasý boiynsha olardyń quqyǵy qorǵalýy qajet. Bul jarlyqpen qosa Úkimet qaýlysy shyǵyp, oǵan jalǵasty, Halyqty áleýmettik qorǵaý ministri men Densaýlyq saqtaý ministrleri de birneshe baǵdarlamalar jariialap tastady. Eger osy jarlyq, baǵdarlamalar ana men balanyń densaýlyǵyna paida tier bolsa, biz kórshi elderdiń aldyna túsip-aq keter edik. Ókinishke orai naqty jaǵdai olai bolmai tur. Kerisinshe olqy túsip jatqan tustarymyz kóp...
Sózimizge tuzdyq bolý úshin QR densaýlyq saqtaý ministrligi taratqan aqparatqa júginsek 2016 jyly 100 myń tiri týylǵan náresetege shaqqanda 8,6 shetinegen. Bul degen júzdegen balanyń jaryq dúniege kelgen soń 5 kúnniń ishinde shetinep ketýi. Statistikalyq derekterge kóz júgirtip tursaq odan beri qaraida sábilerdiń shetineýi men analardyń ólimi azaimaǵan. Sábilerdiń ólimi kóp tirkelgen aimaqtarǵa Qyzylorda -10.2, Almaty oblysy-10.0, ShQO-9,7, Mańǵystaý oblysy-9,5, Qostanai-9,3, Atyraý-8,9. jáne Jambyl-8,8. Shyndyǵyn aitý kerek bul tirkelgenderi. Al aýdan ortalyǵynan 250-300 shaqyrym jerdegi amblýatorlyq pýnkti ǵana bar, interneti joq aýyldarda qansha ana bosanyp, qansha sábi shetinep ketip jatyr, ol derekter statitikaǵa kirip jatyr ma, jabýly qazaq jabýly kúiinda qalýda ma, ony bir qudai bilsin..?
Bosaný barysynda qansha áiel qaitys boldy?
Jasyratyny joq sońǵy ýaqyttary Elektrondy aqparat quraldarynan týyt kezinde, bolmasa odan keiingi asqynýdan qaitys bolǵan analar týraly siýjetterdi jii kórip qalamyz. Óte aýyr jaǵdai. Kóbine dárigerlerdi kinalap jatady. Ýaqtysynda em-shara jasamady degenlei kinalaýlar. Jáne kóp jaǵdaida dárigerlerdiń kinasy anyqtalyp, jumystarynan ketip jatqanyn da estip júrmiz. Endi osy analar ólimine qatysty derekterge kóz salaiyqshy. Ana ólimi boiynsha 30,1 kórsetkishpen Atyraý oblysy kósh bastap tur. Odan keiin Qostanai - 24,5, BQO - 22,8, OQO - 17,7, Qaraǵandy - 16,8, Pavlodar – 16,0, Aqtóbe – 15,1 jáne ShQO – 13,3. Respýblikadaǵy ortasha kórsetkishten tómen kórsetkish – Jambyl oblysynda - 11,5, Aqmola oblysy – 8,7, Kyzylorda oblysy – 5,3, Mańǵystaý oblysy – 5,1, Almaty oblysy – 4,8 jáne Almaty qalasy - 9,1 jáne Astana qalasy – 7,3. Kórsetkishteri tómen bolsa da barlyq meditsinalyq múmkindikteri bola tura Almaty men Astanada da qaiǵyly jaǵdaidyń oryn alǵany ókinishti-aq. Sondyqtan Densaýlyq ministri barsha dárigerlerimen aqyldasa otyryp, osynaý ana men balanyń ólý kórsetkishin tómendetýge kush salý qajet. Áitpese demografiialyq ósimge qalai qol jetkizemiz?
Nurbolat Abaiuly
