حالقىمىزدا ەجەلدەن ايتىلاتىن بٸر سٶز بار. «مال تاپپايتىن ەركەك جوق, قۇرارىن ايت بالا تاپپايتىن ەيەل جوق تۇرارىن ايت» دەگەن. بۇل ەندٸ قاي قوعامدا بولماسىن سول قوعامنىڭ دامۋىنا قاجەتتٸ قۇندىلىقتاردىڭ باستىسى. ال, ەندٸ جان-جاعىمىز انتالاعان الىپتار ەلٸ بولىپ تۇرعاندا بۇل ەكۋٸ دە بٸزدٸڭ ەلگە اسا كەرەك. ەرينە, «ەلباسى الدىمەن ەكونوميكا, سودان سوڭ ساياسات» دەپ جٷرٸپ كٶرشٸ ەلدەرمەن سالىستىرعاندا ەكونوميكانى بٸرشاما تٷزەپ العان جايىمىز بار...ٶكٸنٸشكە وراي ادام كاپيتالىمىز بەن ولاردىڭ دەنساۋلىق جاعدايىنا كەلگەندە كٷمٸلجيتٸن تۇستارىمىز كٶپ. ەندٸ سولارعا رەتٸمەن توقتالايىق.
گەندەرلٸك ساياسات كٸمگە جۇمىس ٸستەۋدە?
بەكەر وبلى نە كەرەك ەلباسى باستاماشى بولىپ, ەلٸمٸزدەگٸ بالالار مەن انالاردىڭ دەنساۋلىعىن, قۇقىعىن قورعايتىن, پرەزيدەنت قويعان جارلىق جارىق كٶرگەن. ول بىلاي اتالادى.
قر پرەزيدەنتٸنٸڭ 2005 جىلعى 29 قاراشاداعى №1677 جارلىعىمەن بەكٸتٸلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا گەندەرلٸك تەڭدٸك ستراتەگيياسى جارييالاندى. بۇل قۇجاتتىڭ قابىلدانۋ ماقساتى كونستيتۋتسييامىزدا جارييا ەتٸلگەن ەرلەر مەن ەيەلدەردٸڭ تەڭ قۇقىقتارى مەن تەڭ مٷمكٸندٸكتەرٸن ٸسكە اسىرۋ جەنە ولاردىڭ قوعام ٶمٸرٸنٸڭ بارلىق سالاسىندا تەڭدەي قاتىسۋى ٷشٸن جاعداي جاساۋ بولاتىن. ەيەلدەرگە كٷش كٶرسەتۋ, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق ەرەكەتتەرٸ, اجىراسۋ بويىنشا ولاردىڭ قۇقىعى قورعالۋى قاجەت. بۇل جارلىقپەن قوسا ٷكٸمەت قاۋلىسى شىعىپ, وعان جالعاستى, حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترٸ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلەرٸ دە بٸرنەشە باعدارلامالار جارييالاپ تاستادى. ەگەر وسى جارلىق, باعدارلامالار انا مەن بالانىڭ دەنساۋلىعىنا پايدا تيەر بولسا, بٸز كٶرشٸ ەلدەردٸڭ الدىنا تٷسٸپ-اق كەتەر ەدٸك. ٶكٸنٸشكە وراي ناقتى جاعداي ولاي بولماي تۇر. كەرٸسٸنشە ولقى تٷسٸپ جاتقان تۇستارىمىز كٶپ...
سٶزٸمٸزگە تۇزدىق بولۋ ٷشٸن قر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ تاراتقان اقپاراتقا جٷگٸنسەك 2016 جىلى 100 مىڭ تٸرٸ تۋىلعان نەرەسەتەگە شاققاندا 8,6 شەتٸنەگەن. بۇل دەگەن جٷزدەگەن بالانىڭ جارىق دٷنيەگە كەلگەن سوڭ 5 كٷننٸڭ ٸشٸندە شەتٸنەپ كەتۋٸ. ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە كٶز جٷگٸرتٸپ تۇرساق ودان بەرٸ قارايدا سەبيلەردٸڭ شەتٸنەۋٸ مەن انالاردىڭ ٶلٸمٸ ازايماعان. سەبيلەردٸڭ ٶلٸمٸ كٶپ تٸركەلگەن ايماقتارعا قىزىلوردا -10.2, الماتى وبلىسى-10.0, شقو-9,7, ماڭعىستاۋ وبلىسى-9,5, قوستاناي-9,3, اتىراۋ-8,9. جەنە جامبىل-8,8. شىندىعىن ايتۋ كەرەك بۇل تٸركەلگەندەرٸ. ال اۋدان ورتالىعىنان 250-300 شاقىرىم جەردەگٸ امبلۋاتورلىق پۋنكتٸ عانا بار, ينتەرنەتٸ جوق اۋىلداردا قانشا انا بوسانىپ, قانشا سەبي شەتٸنەپ كەتٸپ جاتىر, ول دەرەكتەر ستاتيتيكاعا كٸرٸپ جاتىر ما, جابۋلى قازاق جابۋلى كٷيٸندا قالۋدا ما, ونى بٸر قۇداي بٸلسٸن..?
بوسانۋ بارىسىندا قانشا ەيەل قايتىس بولدى?
جاسىراتىنى جوق سوڭعى ۋاقىتتارى ەلەكتروندى اقپارات قۇرالدارىنان تۋىت كەزٸندە, بولماسا ودان كەيٸنگٸ اسقىنۋدان قايتىس بولعان انالار تۋرالى سيۋجەتتەردٸ جيٸ كٶرٸپ قالامىز. ٶتە اۋىر جاعداي. كٶبٸنە دەرٸگەرلەردٸ كٸنالاپ جاتادى. ۋاقتىسىندا ەم-شارا جاسامادى دەگەنلەي كٸنالاۋلار. جەنە كٶپ جاعدايدا دەرٸگەرلەردٸڭ كٸناسى انىقتالىپ, جۇمىستارىنان كەتٸپ جاتقانىن دا ەستٸپ جٷرمٸز. ەندٸ وسى انالار ٶلٸمٸنە قاتىستى دەرەكتەرگە كٶز سالايىقشى. انا ٶلٸمٸ بويىنشا 30,1 كٶرسەتكٸشپەن اتىراۋ وبلىسى كٶش باستاپ تۇر. ودان كەيٸن قوستاناي - 24,5, بقو - 22,8, وقو - 17,7, قاراعاندى - 16,8, پاۆلودار – 16,0, اقتٶبە – 15,1 جەنە شقو – 13,3. رەسپۋبليكاداعى ورتاشا كٶرسەتكٸشتەن تٶمەن كٶرسەتكٸش – جامبىل وبلىسىندا - 11,5, اقمولا وبلىسى – 8,7, كىزىلوردا وبلىسى – 5,3, ماڭعىستاۋ وبلىسى – 5,1, الماتى وبلىسى – 4,8 جەنە الماتى قالاسى - 9,1 جەنە استانا قالاسى – 7,3. كٶرسەتكٸشتەرٸ تٶمەن بولسا دا بارلىق مەديتسينالىق مٷمكٸندٸكتەرٸ بولا تۇرا الماتى مەن استانادا دا قايعىلى جاعدايدىڭ ورىن العانى ٶكٸنٸشتٸ-اق. سوندىقتان دەنساۋلىق مينيسترٸ بارشا دەرٸگەرلەرٸمەن اقىلداسا وتىرىپ, وسىناۋ انا مەن بالانىڭ ٶلۋ كٶرسەتكٸشٸن تٶمەندەتۋگە كۇش سالۋ قاجەت. ەيتپەسە دەموگرافييالىق ٶسٸمگە قالاي قول جەتكٸزەمٸز?
نۇربولات ابايۇلى
