Qazaqtyń klassikalyq án ónerinde ózindik úni men sara joly bar, halyqtyń osynaý bekzat ónerine erekshe adaldyǵymen, daralyǵymen tanylǵan asyl ónerpaz Rymtai aǵa aramyzda júrgende biyl 60 jasqa tolar edi.
Rymtai Bódesov 1957 jyly 4 naýryzda Qaraǵandy oblysy Qarqaraly aýdanyndaǵy Qasym Amanjolov (burynǵy Frýnze keńsharyna qarasty Aqtailaq aýyl soveti, 4-shi bólimshe), Aqqora bólimshesinde Muzdybai muǵalimniń otbasynda dúniege kelgen.
Qyrqynnan shyqqan kishkentai shaqalaqty atasy men ájesi qoltyqtaryna qysyp, kenje uldary Nesipbaimen birge turatyn «Kók bet» qystaǵyna alyp ketedi. Áje men atasynyń altynǵa bergisiz tárbiesin ǵana emes, birjolata «atasynyńuly» degen qujatty ómiriniń sońyna deiin asqan maqtanyshpen alyp júrdi.
1964 jyly Aqqoradaǵy Sovet segiz jyldyq mektebiniń birinshi synybyna bardy. Al, toǵyzynshy synyptan bastap, Qarqaralydaǵy mektep-internatta oqydy.
Alǵashqy eńbek jolyn ózi týyp ósken Aqqora bólimshesinde atasyna kómekshi shopan bolyp bastaǵan Rymtai, án salyp turǵan dala daýysymen osynda tabysty. Kókiregi arman-úmitke toly balań jigit birde «Jonyp aldy», birde «Qarqaraly...», «Aq erke», «Aq sáýle» sekildi ánderdi shyrqady, osy ánder ony ózge áýenderge yntyqtyrdy.
1976 jyly keńes odaǵynyń armiiasyna shaqyrylyp, eki jylǵy áskeri boryshyn ótep kelgen soń, úsh jyldai taǵy da aýylda kómekshi shopan degen kásibin jalǵastyrdy. Toi-tomalaq bolsyn, aýyldyń bir-birine jalǵasyp jatatyn dýmandy keshterinde Rymtaidyń ánderin uiyp tyńdaityn kópshilik únemi «Seniń úlken muratyń ónerde, sen ánshisiń» deitin. Al, onyń án dúniesine enýine erekshe yqpal etken bir jan-naǵashysy Muhametjan Túsipbaev, aýyl mehanigi Sáýlesh Málikenov edi. Al, malshy aýylǵa jii saparlaityn aýdandyq mádeniet bóliminiń ónerpazdary, «Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi» Jańyl Qartabaeva, Júsekeńniń tikelei shákirti, ǵajaiyp ánshi-Baimuqash Qalabaev, baianmen qosyla shyrqaǵanda dúiim jurt siltidei tyna tyńdaityn edi. Muhametjan naǵashysy, ózi shyǵarǵan ánderiniń kóbin alǵash Rymtaiǵa úiretip, jurt aldynda onyń oryndaǵanyn quptap otyratyn. Ásirese, aqiyq aqyn Muqaǵalidyń sózine jazylǵan «Shirkin-ai, menen mahabbat aýyp ketken be?», «Ómir-ai, deimin» sekildi birshama ánderin Rymtaidyń oryndaǵanyn qalaityn.
Ol 1979 jyly Almatydaǵy Júsipbek Elebekov atyndaǵy Estrada jáne tsirk stýdiiasyna áigili ánshi Jánibek Kármenovtyń klasyna oqýǵa tústi. J.Kármenov Rymtaidy alǵash tyńdaǵanda - aq, onyń ádemi qońyr daýsynan, sóileý mánerine sai kelgen syrt tulǵasynan, qazaqtyń aýyz ádebieti men tarihyn bir kisidei biletin ǵajap talantyna qosa, onyń boiyndaǵy bekzattyǵynan tek ánshilik qabiletiniń joǵarylyǵyn ǵana emes, talai qasietti baiqaidy. Kóregen jan kóp oilanbastan – aq, ony óz synybyna birden qabyldaýdy jón kóredi. Talanttyń alǵashqy qadamynan bastap, az ýaqyttyń ishinde birshama ózi úiretken ánderdi ǵana emes, izdenip júrip, halyqtyń arasynda kóp aityla bermeitin shyǵarmalardy óz repertýaryna engizip, saýatty oryndai bilegen shákirtinen kóp úmit kútetin. Alaida, sum ajal Jánibektei halqymyzdyń án óneriniń bir biik tulǵasyn aramyzdan alyp ketkende, Rymtai alys shetelde, «Qazaqkontsert» birlestiginiń quramynda Túrkiiada gastroldik saparda júrgen bolatyn. Alaida, Rymtai Jánibek ustazynyń úkili úmitin kózi tirisinde aqtai bilgen jannyń biri.
1981 jyly stýdiiany bitirip shyqqan túlektermen qosa, Rymtai da Soltústik Qazaqstan oblysyna joldamamen attandy. Órimdei 11 qyz-jigit oblystyq filarmoniianyń qasynan «Qos alqa» estradalyq-jastar ansamblin quryp, Rymtai sonyń belsendi músheleriniń biri boldy. Roza Ahmetova, Kámila Álibaeva, Temirjan Qadyrov, Qyzai Beisenovter osy jastar ansambliniń alǵashqy solisteri retinde eki jyldan asa Qyzyljarda qyzmet etti.
Ansamblde júrgen jyldary Rymtai shyǵarmashylyq ósý jolynda kóp izdeniste bolady. Daladaǵy eńbek etip júrgen diqandarǵa, jalpy qarapaiym jumysshylarǵa arnap án aitýdy talap etetin keńes dáýiriniń sol kezeńderinde «Aq bidai», «Bizde dáriger bir qyz bar», «Saýynshy jeńgei» sekildi elge kóp taraǵan ánderdi sol jyldary óz repertýaryna engizgen. Osyndai ánderimen ol alys-jaqyn jerlerdi aralap, tipti Omby qalasyna deiin baryp, kontsert qoiyp keledi. Rymtaidyń salǵan ánine orys bolsyn, qazaq bolsyn, qysqasy, barlyq ulttyń ókili onyń alysqa shyrqai kórerilgen biik te taza qońyr únin súiip tyńdaityn bolǵan. Rymtaidyń sol salǵan ánderiniń ishinde A.V. Lýnacharskii: «Qazaq dalasynyń bulbuly...», -dep atap ketken Ámire Qashaýbaevtyń 1925 jyly Parij qalasynda salǵan «Aǵash aiaq» áni de bolǵan. Bul ándi de Rymtai óziniń jan dúniesinen shyqqan ándei, súisinip, asqaqtata shyrqaǵan.
1983 jyldyń 5 qańtarynda, ózi úlken óner sahnasyn armandap kelgen Almatydaǵy «Qazaqkontsertke» ánshi-vokalist bolyp oraldy.
90-shy jyldardaǵy el ekonomikasyndaǵy daǵdarys, óner ielerin de ainalyp ótpedi. Sonyń biri, ásirese, kieli sahnada ǵana óz jolyn tańdaǵan dástúrli án – kúi oryndaýshylarǵa soqqy bolyp tidi. Halyqtyń júreginen oryn alǵan aitýly óner ieleri Ázidolla Esqaliev, Qajybek Bekbosynov, Rahym Tájibaevtarmen birge Rymtai da 1996 jyldyń 11 qańtarynda Qurmanǵazy atyndaǵy Akademiialyq orkestrge aýystyryldy. Aty men ataǵy jer jararlyq úlken ujymnyń da bul kezdegi múshkil jaǵdaiy, eldiń erkesi men óner serkeleriniń jigerin jasytyp, «balapan-basymen, turymtai-tusymen» jaǵdaiǵa tiredi. Bul-júregi jumsaq, bala minezdi sahna úshin jaralǵan jandardyń janaryn jasytty, janyn jegidei jedi. Aiyqpas dert bop jabysyp, ómiriniń óterin bildi me, Rekeń «Arqadan Astanaǵa óner izdep keldim, tek sahna úshin jaralǵam, ondaǵy ómir bitkende Aqqorama, Qasym týǵan topyraq, Jumashym men Mirásim, Taýqanym buzaý aidap aparatyn Buqatyshqannyń qoinyna apararsyń» dep, asyl jaryna jii aita beredi eken.
«Arqaǵa sal-serilik dástúrdi qaita jańǵyrtam» dep, qolyna qara dombyrasyn alyp, júirik at ustap, qyran qus pen qumai tazyny túgendei bastaǵan 2000-shy jyldyń naýryz aiynda Astanaǵa birjola qonys aýdarýdy, jumys babyn da sheship qoiyp edi.
«E, Jańa ǵasyrǵa da aman jettim-aý» dep, tóbesi kókke jetkendei qýandy! Taǵdyr oǵan jetkizbedi. Rymtai týra 43 jasynda, 2000 jyldyń 29-shy aqpanynda Almatydaǵy 7-shi qalalyq aýrýhanada aiaq astynan baýyrǵa jasalǵan otadan oianbai ketti.
Ózi tirisinde amanattaǵan Aqqorasyna, súiikti atasy men ájesiniń, ómirden erte ketken ákesiniń qasyna, máńgilik mekenine oryn tepti.
14 jasta artynda qalǵan uly – Didar búginde 32 jasta, joǵary bilimdi, týrizm mamandyǵynyń iesi, kino salasynda jeke kásibi bar. Onyń Bulbul atty qyzy-4-te, Batyr atty er balasy 1 jastan asty. Jubaiy-Nargiz de Qarqaralynyń týmasy, dáriger.
Asyl armanyn arqalap, alystaǵy aýyldan ańsap jetken Astana, asyl jar, altyn asyqtai urpaǵy, ultynyń babadan-balaǵa jalǵasqan uly mýzykasy jetimsirep qaldy. Qara dombyrasymen uly dalanyń úzilmes únin jetkizgen ónerpaz uly-Rymtaidy «Saryarqa» kúiiniń sap tiylǵan bir sáttik tynyshtyǵyndai, qystyń aq qar, kók muz, qaqaǵan sýyǵy saiabyrsyp, Almaty jyly qabaqpen qimai shyǵaryp salsa, Saryarqa da jabyrqaýdy bilmeitin jaisań minezdi perzentin tońdyrmai, jyly qushaǵyna aldy... Sol kúni bir úide, bir podezde turatyn kórshisi, joǵarǵy oqý orynynyń oqytýshysy - Qydyrbai Saparbaev degen kisi mynadai jyr shýmaqtaryn arnapty:
«Ainalaiyn, asyl inim-Rymtai,
Kim suraidy, Sen sekildi, erkelep kep buiymtai.
Nege asyqtyń, erteletip ol jaqqa,
Kóp edi ǵoi, asqar taýdai, asyl arman – bul jaqta.
Jaltyldaǵan janaryńnan, jaz kórýshi ek, ár ýaqytta,
Tabiǵatty jan –tánińmen, súiýshi ediń, shýaqtai.
Qusbegimen, atbegimen, syrlas bolyp júrýshi eń,
Áýenińmen, jan tebirenter, jaidary,
Barsha jurtty bir ózińe, tabyndyra bilýshi eń,
Tarihtyń da tarmaqtaryn taldasań,
Akademik aǵalardan artyǵyraq súrýshi eń,
Qos qolyńdy jan-jaǵyńa sermelep,
Ár tańyńdy Alataýmen qarsy alyp bir júrýshi eń.
Zalalyń joq, eshbir pende, esh janǵa,
Jai otyndai, jarqyldap Sen kúlýshi eń.
Talai toidy tamashamen támamdap,
Ózińe-óziń riza bolyp júrýshi eń.
Qosh bol, endi, ornyń tolmas Baýyrym,
Kóterermiz, bul ómirdiń,
Sen kórmegen, júktiń jeńil, aýyryn.
Jan jaryń men asyl uldy qaldyryp,
Tirshiliktiń tastap kettiń aýylyn.
Kózdiń jasyn kóldetip, bir sózińe zar qylyp.
Ketip qaldyń nege erte?
Taǵdyr jibi bailandy ma sál kelte!
Jatqan jeriń jaryq bolsyn, Rymtai,
Sen súietin Almatyńnyń topyraǵy bir ýys,
Qaldy-aý, inim, qalai saǵan buiyrmai!?
Ol jii aitatyn: «Jánibek ustazymnyń adýyndy asqaq diapozony men Qairat aǵanyń keń tynysty, qońyr úni, meni únemi rýhani lázzat sezimine bóleidi» dep.
Belgili óner iesi, kompozitor Iliia Jaqanov sekseninshi jyldardyń orta sheninde «Leninshil jas» gazetinde Rymtai týraly jazǵan «Ómirdiń ózi án eken» degen maqalasynda onyń tvorchestvolyq joly týraly jan-jaqty baiandai kelip: «...Ánshige jaratylys daýys... ún beredi, túisigi mol sezim, syrshyl júrek beredi. Bul qasietterge qosa, zerde men aqyl taǵy bar jáne án qudiretin uǵarlyq ómirden túigen ulaǵatty syrlar bolady. ...Dúnie esigin ánmen ashyp, eńbekpen eseigen Rymtai Bódesovtiń ómirindegi bir qyzyqty, igilikti jyldary Almatydaǵy estrada stýdiiasynda ótti.
Ol stýdiiada oqyǵan kezinde ár kompozitordyń ózindik stil ereksheligin, oi tolǵaýyn.., ánderiniń aýqymyn jáne oryndalý mánerin tanýǵa kóńil qoidy. Ózi ustaz tutqan eki belgili ánshi- Jánibek Kármenov pen Qairat Baibosynovtyń sheberligin boiǵa darytýǵa óte yqylasty boldy. Olardy kóp tyńdady, olardan kóp úirendi. Biraq, ár ánshiniń óz beti, óz áni bolýǵa tiis. Rymtai óz ánin izdedi, tapty. Onyń júregi shýaqty tolǵanysqa toly. Onyń ár áninde albyrt jastyqtyń, batyl izdenistiń lebi bar. Al, ol ońai eńbek emes!»-, depti.
Eki jyl Soltústik Qazaqstan oblystyq filarmoniiasynda, on bes jylǵa jýyq «Qazaqkontsert» birlestiginde, ómiriniń sońǵy eki jylynda Qurmanǵazy atyndaǵy Akademiialyq orkestrindegi qyzmetteri, óner jolyndaǵy tolassyz tirligi, sonyń aiqyn dáleli.
Jyldyń tórt mezgilinde eginshiniń qosynda, malshynyń qasynda, odan qala berdi odaqtas respýblikalardyń óner sahnalarynda halyqqa óner kórsetti. Túrkiia, Qytai elderinde birneshe ret gastroldik saparlarmen túrli mádeni sharalarǵa qatysyp, qazaqtyń áýezdi án ónerimen sheteldikterdi tanystyryp, tamsantyp qaitty. Qazaqtyń bulbul daýysty ánshi qyzy Roza Baǵlanova óle-ólgenshe Rymtaidy «qara domalaǵym» dep, qanatynyń astyna alyp, qorǵashtap júrse, Rábiǵa Esimjanova apamyz «qara tompaǵym» dep erkeletip, baýyryna basyp, Birjan saldyń «Jalǵyz arsha», «Qanattaldy», «Bir kelinshek» sekildi birshama halyq ánderin ózi úiretip, shákirti retinde tárbielegen.
Rymtai tek oryndaýshy ǵana emes, kóńiline unaǵan aqyndardyń óleńderine án shyǵarýmen de ainalysqan. On bes shaqty ániniń ishinde, óner zertteýshi, ǵalym, kúishi Bazaraly Múptekeev marqum on ániniń notasyn qaǵazǵa túsirip qoiǵan, jastar úirenip aityp júr.
2001 jyly Respýblikalyq «Jańa ǵasyrǵa-jańa án» atty baiqaýda Qairat Baibosynovtyń oryndaýyndaǵy Qasym Amanjolovtyń sózine jazylǵan Rymtaidyń «Saryarqa» áni júldeger atandy.
Qazaq teledidarynda «Jaiaý Musanyń» ánderinen jazylǵan kontserti, Qazaq radiosynyń Altyn qorynda ózi oryndaǵan otyzdai áni, Rymtai týraly jarty saǵattyq habar bar. Qaraǵandynyń oblystyq televideniesi de 45 minýttyq habar daiyndap, birneshe ret qaitalap berdi.
Osy jyldyń naýryz aiynda Yqylas Dúkenuly atyndaǵy halyq mýzykalyq aspaptar murajaiynda ánshi-sazger Rymtai Bódesulynyń 60 jasqa tolýyna orai «Esińde me...» atty eske alý keshi ótken bolatyn.
Endi týǵan jeri Qaraqaralyda maýsymnyń 29 juldyzynda qazaqtyń klassikalyq án óneriniń dúldil ánshileriniń qatysýymen án keshi ótedi. Halqy qashanda asyl perzentterin umytpaq emes.
Ardaq Berkimbai
Ult portaly
