Biyl respýblikamyzda memlekettik deńgeide atalyp jatqan úsh shara óz máresine jetpek. Olar: Ábý Nasyr ál-Farabidiń týǵanyna 1150 jyldyǵy, Altyn ordanyń 750 jyldyǵy, Abaidyń týǵanyna 175 jyldyǵy. Qazaqstanda toilanyp otyrǵan osy igilikti úsh sharanyń da islam dinine qatysy bar.
Altyn orda memleketi tusynda Egipet pen Dáshti Qypshaq arasynda diplomatiialyq bailanys jolǵa qoiylǵan kez retinde erekshelenedi. Osy dáýirde Egipette Qypshaq mámlúkteri bilik qurǵan edi. Buryn qul retinde satylyp, keiin tutas eldiń tizginin qolyna alǵan qypshaqtar alystaǵy kindik qany tamǵan týǵan jerimen shalǵailyǵyna qaramastan bailanys ornatýǵa erekshe qajyr-qairat jumsady. Onyń ústine musylmandardy bir jaǵynan táńirshil mońǵoldar, ekinshi jaǵynan krest joryǵyna shyqqandar qysymǵa alǵanda islam dinin qabyldaǵan Shyńǵys hannyń urpaqtary bilik júrgizgen Altyn ordamen tize qosyp, ortaq jaýlarǵa kelise kúresýdiń tabysty bolary aidan anyq edi. Altyn orda men Mysyrdyń arasyndaǵy diplomatiialyq bailanys týraly sóz qozǵalǵanda marqum Baqytty Batyrshaulynyń esimi tilimizge oralady. Sebebi ol azamat atalǵan kezeńdegi eki jaqty qarym-qatysty muqiiattap, arnaiy ǵylymi turǵydan zerttep dissertatsiia jazyp, qorǵaǵan, keiin osy jumysynyń negizinde monografiialyq kitabyn bastyrǵanyn bireý biledi, bireý bilmeidi. Marqumnyń bul kólemdi eńbegi kúni búginge deiin mańyzyn joimaǵan. 2006 jyly jaryqqa shyqqan monografiia búginde qolǵa túse bermeitin sirek kitapqa ainalǵan.
BATYRShA-ULY Baqyt kim? Ol - arabtanýshy, shyǵystanýshy, diplomat edi.
1965 jyldyń Jambyl oblysy Shý aýdany Tólebi aýylynda dúniege kelgen.
1988 jyly ál-Farabi atyndaǵy Qazaq ulttyq ýniversiteti filologiia fakýltetiniń arab bólimin aiaqtaǵan soń 1988-1991 jyldary ýniversitettiń joldamasy boiynsha Almaty qalasy №86 qazaq orta mektebinde arab tili muǵalimi bolyp jumys istedi.
1991-1992 jyldary Libiia Arab Djamahiriiasyndaǵy Áskeri-tehnikalyq ortalyǵynda arab tili aýdarmashysy qyzmetin atqardy.
1992-1995 jyldary ál-Farabi atyndaǵy Qazaq ulttyq ýniversiteti Shyǵystaný fakýltetiniń arab filologiiasy kafedrasynda oqytýshylyq jasady.
1995-1999 jyldar aralyǵynda Mysyr Arab Respýblikasynda uzaq merzimdi ǵylymi issaparmen bolyp, Mysyr kitaphanalary men qoljazbalar qorynda ǵylymi-zertteý jumystarymen ainalysty jáne ál-Ázhar Halyqaralyq islam ýniversitetiniń tyńdaýshysy boldy.
1997 jyly ál-Farabi atyndaǵy Qazaq ulttyq ýniversitetiniń aspirantýrasyna túsip, ony 2000 jyly aiaqtady.
2001-2002 jyldar aralyǵynda sol ýniversitettiń Tarih fakýlteti derektaný jáne tarihnama kafedrasynda aǵa oqytýshy qyzmet atqardy.
2002 jyly ál-Farabi atyndaǵy Qazaq ulttyq ýniversitetinde tarih mamandyǵynyń derektaný salasy boiynsha «Mysyr Mamlúk memleketiniń Deshti-Qypshaqpen bailanystary. XIII-XV ǵǵ. Arab jazba derekteriniń negizinde» degen taqyrypta kandidattyq dissertatsiia qorǵady.
2003-2005 jyldar aralyǵynda Qazaq gýmanitarlyq zań ýniversitetiniń Halyqaralyq bailanystar ortalyǵy direktorynyń orynbasary, direktory qyzmetterin atqardy jáne osy ýniversitettiń Halyqaralyq qypshaqtaný institýtynyń aǵa ǵylymi qyzmetkeri boldy.
2005 jyldyń sáýir aiynan bastap Qazaqstan Prezidenti Baspasóz qyzmetiniń bas sarapshysy qyzmetin atqardy.
2007-2012 jyldary Mysyr Arab Respýblikasyndaǵy Qazaqstan elshiliginde Birinshi hatshy laýazymynda diplomat boldy. QR úkimetiniń sheshimimen Siriia Arab Respýblikasy astanasy Damask qalasynda ornalasqan Sultan Beibarys kesenesin jóndeý jáne ál-Farabi atyndaǵy Qazaqstan mádeni ortalyǵyn salýǵa atsalysty. Qazaqstan prezidenti N.Á. Nazarbaevtyń Siriiaǵa resmi saparynda joǵarǵy atalǵan babalarymyz týraly baiandama jasady jáne olardyń arýaǵyna arnalǵan nyshandardyń qurylysy jáily málimet berdi.
2013-2015 jyldary QR Memleket basqarý akademiiasynyń Diplomatiia institýtynda tyńdaýshy bolyp, oidaǵydai aiaqtady.
Baqytty o dúnielik bolyp ketse de onyń jarqyn beinesi áli de kóz aldymda. Júzbe-júz kezdeskenimiz, tanysqanymyz - kandidattyq dissertatsiiasyn aiaqtap, qorǵaýǵa daiyndalyp jatqan merzimi - 2002 jyldyń sáýiri aiy. Ol ǵylymi jetekshisi – akademik, ataqty tarihshy qypshaqtanýshy Bolat Kómekovtiń silteýimen qyzmet ornyma izdep kelipti. Dissertatsiiasyn oqyp, pikir jazyp berýimdi ótindi. Oqydym. Jumys maǵan unady. Jazbasha qoldaý pikirimdi berdim. Qazir jeke muraǵatymda saqtalǵan pikirden úzindi keltire ketýdi jón sanadym: «Jas shyǵystanýshy B.Batyrsha-ulynyń mundai aýyr, qiyn taqyrypty zertteýge táýekel etip, bel býýyn ǵylymdaǵy erlikke teńese artyqtyq etpes dep oilaimyn. Sebebi bul taqyrypqa barý úshin arab tilin bilýmen qatar shet elderde shashylyp jatqan ár túrli derekkózderin jinaý úshin uzaq sapalarǵa barý qajet. Onyń ústine Mysyr tarihynda málimetter men qujattary eń kóp saqtalǵan dáýir - mamlúkter bilik qurǵan kezeń. Al osy dáýirdi zertteitin ǵalymnyń qanshama qujattardy kóz maiyn taýysa otyryp, oqyp shyǵýyna týra keletini aitýǵa ǵana jeńil.
Dissertatsiiany Deshti Qypshaq tarihyn arab jylnamalary negizinde júieli túrde tarazylaǵan qazaq tilindegi tuńǵysh ǵylymi jumys dep qabyldaý oryndy.
Dissertant qazaq tarihshylarynyń qoly jete bermeitin derekter men dáiekterge taban tirei otyryp, qypshaqtaný tarihnamasyn jańa qyrynan tanytady.
Dissertatsiia kóterip otyrǵan taqyryp Qazaqstan úshin asa mańyzdy, zárý taqyryp bolyp sanalady.
Izdenýshi bul baǵyttaǵy jumyspen shektelip qana qoimai, keleshektegi úlken, irgeli zertteýge ulastyrsa eken degen tilektemin.
Egipettegi qazaq stýdenttermen elshilikte kezdesý
B.Batyrsha-ulynyń kandidattyq dissertatsiiasy kótergen máselesiniń mándiligimen, sony, tyń taqyrypty qozǵaýymen, sondai-aq bai, mol maǵulmattardy ǵylymi ainalymǵa qosýymen qundy, baǵaly».
Keiinnen Baqyttymen jaqyn aralysyp, bilisýimiz onyń Egipette elshilikte qyzmet atqarǵan mezgilde jalǵasyp, bekimdeldi. 2001 jyldan beri Egipettiń Joǵary din isteri komiteti uiymdastyratyn konferentsiiaǵa Bas múfti Ábsattar Derbisálimen birge turaqty túrde qatysyp turdym. Osy konferentsiia otyrystarynan qoly qalt etkende Ábekeńniń súiikti isi - kitap dúkenderin aralaý, tarihi eskertkishterdi kórý edi. Osyndai kezde elshilik tarapynan kóbine Baqytty mashinasymen kómekke keletin. Bas múfti men ekeýimizdi ushaqqa otyrǵansha janymyzda sharshamai júretin. Dúkenderinen múfti men ekeýimiz tom-tom kitaptar satyp alady. Kitaptardy salyp, býýǵa kardon, skoch, jip kerek. Qonaq úide kitaptardy kartonǵa salyp, jelimdep, áýejaiǵa deiin aparyp, kedennen ótkizýge deiin - mashaqatty sharýa. Osyndai jaǵdaida Baqytty erinbeitin .
Ol Egipettegi múmlúkter dáýiriniń bilgiri, biregei mamany edi. Mámlúkter turǵyzǵan baiyrǵy eskertkishterdi kórsete júrip, maiyn tamyza ádemilep baiandaityn. Osy eskertkishterdiń naqyshtaryn qazaqy oiýlarmen bailanystyra tilge tiek etetin.
Áńgimeniń kórigin qyzdyrǵan ol birde bizdi Kairdegi «óli qalaǵa» alyp kirdi. Bulardyń ishinde mamlúkter dáýiriniń aiǵaqtary eskertkishter samsap tur. Molalar arasynda milliondaǵan adam turyp jatyr. Elektr jaryǵyna deiin tartyp alǵan. Saýda jasap turǵan dúńgirshikterdi de bar. Ony «óli qala» dep te aitýy sodan. Boiymyz qatty titirkenip ketti.
Diplomattyq abyroily qyzmet, jalaqysy da jaqsy qyzmet ekeni belgili. Syrt elde elshilikte uzaq jumys atqarǵan Baqytty ádemi mashina minip, jaqsy jalaqy alǵanyna qanaǵattanatyndai emes, óziniń bos ýaqytyn zertteýge arnady. Óziniń diplomatiialyq qyzmetin ǵylymi izdenistermen sátti ushtastyra alatyndar sirek. Arab elderinde osyndai qyzmette júrgen dostarymyzdyń ishinde mamlúkter tarihyna qatysty tamasha kitaptar jazǵan eki azamatty bilem, biri - Qairat Sáki, ekinshisi osy Baqytty edi. Ekeýiniń de Mysyrda diplomatiialyq jumys jasap júrgende janyna tynyshtyq bermegen tarihqa, sonyń ishinde malmúkterge qyzyǵýshylyq, mahabbat edi.
Onyń boiynda ultjandylyq, otanshyldyq rýhy seziletin. Bundai rýh ákesi - qazaq diplomatiiasynyń ardagerleriniń biri, ana til úshin kúreste taimaityn, qaisar minezdi, tabandy syily aǵamyz Sailaý Batyrsha-ulynyń tárbiesi arqyly daryǵan ǵoi dep shamalaitynbyn. Aýylda ata-ájesiniń tárbiesin kórgendikten be ózin qarapaiym ustaityn.
Qazaqstannan Egipetke joly túsetinderdiń eń aldymen mamlúkter tarihyna, sultan Baibarysqa qatysty oryndardy ziiarat etýge niettenedi. Osyndai kelip-ketetinderge Baqyttynyń erinbei-jalyqpai túsindiretine kýá boldym. 2010 jyly sáýir aiynda Egipette Nur-Múbarak Qamqorlar keńesiniń úshinshi otyrysy boldy.Osy májiliske Qazaqstannan kelgen laýyzymdy adamdardy tarihi jerlerdi aralatqan Baqytty Batyrsha-uly edi. Osy quramda sol kezdegi ál-Farabi atyndaǵy Qazaqtyń ulttyq ýniversitettiń rektory Baqytjan Jumaǵulov ústiniń shań bolyp, kún astynda uzaq júrgenine qaramastan qatty riza bolyp, tolqynysty ásermen qonaq úige kelgeni esimde. Elge oralǵan soń bir aidan soń QR Bilim jáne ǵylym ministri taǵaiyndalǵan ol Baqyttyny taýyp alyp, onyń kitabyn memlekettik tapsyryspen, prezident N.Nazarbaevtyń alǵy sózimen bastyrýǵa sebepker boldy.
Qazaqstandyq top - mysyrlyq ministr Hamdi Zaqzuqtyń qonaǵy. Nil ústi.
Baqyttynyń Mysyrdyń osy baǵytta zertteý jumysyn júrgizip júrgen arab ǵalymdaryn izdep baryp, pikirlesken sátterin de kórdim.
Baqytty Batyrsha-uly elshilikte eki eldiń arasyn jaqyndastyrýǵa qyzmet jasady. Egipetti de óz Otany Qazaqstandai súidi. Onyń oilary kóp edi. Jastai dúnieden ketse de artynda irgeli eńbekter qaldyrdy. Sonyń biri - 2005 jyly jaryq kórgen «Mysyr Mamlúk memleketiniń Deshti Qypshaqpen bailanystary. HIII- HV ǵǵ.» atty kitabynda eki dindes eldiń tarihyna ortaq mámlúkter kezeńin baiypty, derektanýshylyq turǵydan taldap shyqty. Arabsha, oryssha derekterdi asyqpai oqyp, saralaýdan ótkizdi. Egipette júrgen jyldary osy jádigerlikterdi kózben kórip, oi eleginen ótkizdi.
Ekinshisi - 2011 jyly QR Prezidenti N.Á. Nazarbaevtiń alǵysózimen úsh tilde (qazaq, orys, aǵylshyn) «Mysyrdaǵy mamlúk sáýlet óneriniń tarihy. Istoriia mamliýkskoi arhitektýry v Egipte. The history of the mamluk architecture in Egypt» kitap-albom. Bul eńbek mamlúk dáýirindegi eskertkishter túrli tústi sýretterimen jinaqtalyp keń alǵysóz, túsinikterimen berilýmen qundy.
Shamshádin Kerim, professor
