2019 jyldyń qazan aiynyń 1 kúni Kýala-Lýmpýrdaǵy Malaiziia mýzeileriniń departamentinde Qazaqstan Respýblikasy Ulttyq mýzeiiniń «Uly dala: tarih jáne mádeniet» kórmesiniń saltanatty ashylýy boldy.
Bul týraly "Ult aqparat" QR Ulttyq mýzeiiniń baspasóz qyzmetine silteme jasap habarlaidy.
Kórmege Qazaqstan Respýblikasy Ulttyq mýzeiiniń eń qundy jádigeri «Altyn adam» qoiyldy. Álemdi aralap júrgen «Altyn adam» - Qazaqstannyń simvoly! Osyǵan deiin Qazaqstan Respýblikasy Ulttyq mýzeii uiymdastyrǵan halyqaralyq «Altyn adamnyń álem mýzeilerine sherýi» jobasy aiasyndaǵy aýqymdy shara: Belarýs, Resei, Ázerbaijan, Qytai, Polsha, Ońtústik Koreia, Ózbekstan, Soltústik Makedoniia jáne Túrkiia mýzeilerindegi kórmelerde úlken jetistikpen ótti.
1960-jyldardyń sońy men 1970-jyldardyń basynda Almatynyń mańaiynda tanymal arheolog Kemal Aqyshev zerttep júrgen Esik qorǵanynan, keiin Qazaqstannyń simvolyna ainalǵan, saq patshasy – «Altyn adamnyń» súiegi tabylǵan arheologiialyq sensatsiia boldy. Baǵa jetpes oljaǵa «Qazaq Týtanhamony» degen at berilip, «Ǵasyr jańalyǵy» dep tanyldy. Ejelgi dala bileýshisiniń tájindegi qanatty altyn pyraq áshekeileri Qazaqstan Respýblikasy Eltańbasynyń bólshegine ainaldy, al Altyn adamnyń músini Almatydaǵy Táýelsizdik alańyna ornatyldy.
Kórmeniń saltanatty ashylý rásimine QR Ulttyq mýzeiiniń direktory Arystanbek Muhamediuly, Malaiziianyń Týrizm, óner jáne mádeniet ministri Datýk Mohamaddin bin Ketapi, Qazaqstan Respýblikasynyń Malaiziiadaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi Bolat Imanbaev, Malaiziia mýzeileri departamentiniń Bas direktory Datýk Kamarýl Baharin bin A.Kasim qatysyp, jyly lebizderin jetkizdi.
QR Ulttyq mýzeiiniń direktory Arystanbek Muhamediuly: «Uly dala: tarih jáne mádeniet» kórmesi arqyly Uly dalanyń ejelgi jáne dástúrli ónerimen tanysa alasyzdar. Bul kórme «Altyn adamnyń álem mýzeilerine sherýi» jobasy aiasynda júzege asyrylyp otyr. Joba 2017 jyly qolǵa alynǵan bolatyn. Búginge deiin ótken kúnniń óshpes tarihyn aiqyndaityn jádigerlerdi Eýropa jáne Aziia elderi tamashalady. Kórmeniń basty eksponaty –«Altyn adam». Onyń kiimi túgel baǵaly tastarmen, iaǵni altynmen óńdelgen. Saq jaýyngeriniń kiimindegi altynnyń ár bólsheginde filosofiialyq mazmun bar. Ásirese, onyń bas kiimi Táńirshildik senimniń aiqyn kórinisin bildiredi. Qazirgi kúni «Altyn adam» Táýelsiz Qazaqstannyń basty nyshany ekenin atap aitqan jón. Sizderge Uly dalanyń jaýhar jádigerlerin tanystyrýǵa múmkindik alǵanymyz úshin qýanyshtymyn», - dedi.
Malaiziia mýzeileriniń departamentindegi kórmeden kiimi altyn japsyrmaly jáne jebe, qar barysy, arqar, jylqy jáne qus túrindegi altyn tilimsheler áshekeilep turǵan konýs pishindi erekshe bas kiimdi Altyn adamnyń rekonstrýktsiiasyn jáne osy jas aq súiek saq jaýyngerimen (arheologtardyń pikirleri boiynsha 17-18 jastar shamasynda) birge jerlengen erte temir ǵasyrynyń (b.d.d V-IV ǵǵ.) arheologiialyq oljalarynyń kollektsiiasyn tamashalaýǵa bolady.
Saqtar (parsy tilinen aýdarǵanda – «alyp erler») – qazaqtardyń ertedegi babalary. Grek avtorlarynyń shyǵarmalarynda olardy aziialyq skifter (saka sózi skifterdiń «buǵy» sózinen týyndaidy), basqa ejelgi derekkózderinde «ushqyr atty týrlar» dep kórkem sipattaǵan. Osy taipalardyń úlken úsh tobynyń qatarynda «Altyn adam» jerlengen Esik qorǵany tabylǵan aimaqta turǵan saq-tigrahaýdtar («shoshaq bóriktiler») bar bolatyn.
Qorǵannan arasynda kiimderdi bezendiretin detaldar, sol siiaqty áshekeiler men turmystyq zattar bar tórt myńnan astam altyn buiymdar tabyldy. Zertteýshilerdiń qorymdaǵy zattardyń topografiiasyn ter tógip zertteýleri nátijesinde, kórmege usynylyp otyrǵan saq jaýyngeriniń kelbetin jańadan jasap shyǵý múmkin boldy.
Esik qorǵanynan tabylǵan zattardyń arasynda ejelgi jazba eskertkishteriniń biri rýna jazýmen jazylǵan jazbasy bar kúmis tostaǵannyń ekspozitsiiadan alar orny erekshe.
Ejelgi dala óneriniń mańyzdy ereksheligi sanalatyn zoomorftyq beinelerdiń basymdyǵy da mifologiialyq oilaý ólshemderimen belgilenedi. Munyń siýjetiniń dramatizmi jaqsylyq pen jamandyqtyń kúresi, jaryq pen qarańǵynyń bastaýy, jańa ómirdiń jasalýy, qarama-qaishylyqtardyń máńgilik qozǵalysynyń jáne máńgilik kúresiniń simvoly retinde túsindiriledi. Osyndai qarama-qaishylyqtyń aiqyn úlgisi retinde kórmege usynylǵan altynnan qalyptaý jáne bederleý tehnikasymen jasalǵan V-IV ǵasyrlarǵa tán japsyrmasy birin biri dál qaitalaityn qos barys túrindegi aiylbasty aitýǵa bolady.
Hristiandyq pen musylmandyqtyń ornyǵýyna qarai «ań stili» birtindep putqa tabynýshylyq pen túsinikten shyǵatyn bastapqy mánin joǵalta bastady.
Alaida bastapqy siqyrly máninen airylǵan janýarlardyń sándik beineleri zergerlik buiymdarda, miniatiýra kitaptarda, aǵash, tas jáne súiek naqyshtarynda, sáýlet syndy ortaǵasyrlyq ónerde áldeqaida jinaqtalyńqyraǵan túrde, stildengen oiý, zer elementteriniń pishinin qabyldap qoldanysta qala berdi. Bul úrdister ekspozitsiiaǵa qoiylǵan XV ǵasyrǵa tán dep datalanǵan Sairam kómbesinen tabylǵan zergerlik óner buiymdarynan aiqyn baiqalady. Kórmede sol siiaqty Taqsai (Batys Qazaqstan oblysy), Taldy-2 (Qaraǵandy oblysy) jáne Berel (Shyǵys Qazaqstan oblysy) syndy saq qorǵandarynan tabylǵan arheologiialyq biregei oljalar da kórsetildi.
Kórmege Qazaqstan Respýblikasy Ulttyq mýzeiiniń qorlarynan barlyǵy 346 zat usynyldy. Kórmege usynylǵan Qazaqstannyń ejelgi jáne ortaǵasyrlyq óneriniń jaýharlary – bul Eýraziia dala mádenieti murasynyń ózindik ereksheligin kórsetetin burynǵynyń ataýsyz sheberleri týyndylarynyń az ǵana bóligi.
Kórme «Altyn adamnyń álem mýzeilerine sherýi» halyqaralyq kórme jobasy aiasynda 2019 jylǵy 1 qazannan 31 qazanǵa deiin jalǵasady.
