Foto: qamshy.kz
Almaty qalasy Bostandyq aýdanyndaǵy №224 mektep 2500 oqýshyǵa arnalǵan, bul – eń zamanaýi jáne eń úlken oqý oryndarynyń biri. Alaida ashylardan buryn-aq oqytý tili týraly másele ata-analar men bilik arasyndaǵy basty daýǵa ainaldy, dep habarlaidy Ult.kz.
Tilge qatysty daý neden bastaldy?
31 qazanǵa deiin Almaty ákimdiginde ata-analar men belsendiler úsh ret jinaldy. Olar Bostandyq aýdanyndaǵy jańa №224 mektep tek qazaq tilinde bilim beretin mektep bolýy kerek dep talap etti.
Jańa №224 mekteptiń ashylatyny habarlanǵan kezde ata-analar qatty qýanǵan. Biraq kóp uzamai mektep aralas bolyp ketýi múmkin degen áńgime taraǵan. Mektepke qabyldaý 29 qazanda bastalyp, 31 qazan saǵat 13:00 jaǵdaiy boiynsha 1002 ótinish túsken.
«Onyń 779-y – qazaq synyptaryna, 223-i – orys synyptaryna. Mikroýchaskege 633 bala jatady, olardyń 611-i qazaq synyptaryna ótinish bergen. Bul balalar mindetti túrde qabyldanady. Qazaq tilinde bilim beretin 55 muǵalim jumysqa alyndy, taǵy 12 pedagog basqa mektepterden aýysyp jatyr. Al orys synyptaryna ázirge muǵalim tabylmady. Sondyqtan II toqsannan bastap №224 mektep qazaq tilinde jumysyn bastady», – deidi Bilim basqarmasynyń basshysy Sairan Tapenuly.
Bir tańǵalarlyǵy, Bilim basqarmasynyń resmi ókili orys
synyptaryna ótinish bergen ata-analarǵa kadr máselesi sheshilmeiinshe balalardy
qabyldai almaityndaryn aitqan. Al orys tilinde sabaq beretin muǵalimder
jasaqtalsa, o basta qazaq mektebi dep jazylǵan oqý ornyn aralas mektep etýge
daiyn ba?
Jazýshy ári qoǵam belsendisi Marat Baidildáuly bul daýdy jai til máselesi emes, ulttyq sana turǵysynan baǵalaý kerek ekenin aitty.
«1982 jyldan beri Almatyda qazaq tilinde oqytatyn mektep ashýdy talap etip kelemiz. Keńes zamanynda mekteptiń bir qýysynan bolsa da bir qazaq synyby ashylsa dep armandadyq. Al qazir táýelsiz elmiz. Aralas mektep – otarlyq saiasattyń sarqynshaǵy, qazaqtardy orystandyrýdyń bir tásili. Táýelsiz memlekette nege sol júieniń saldarymen ómir súrýimiz kerek? Mektep ne tolyq qazaqsha, ne tolyq oryssha bolýy tiis. Aralas mektep ult rýhyn álsiretedi», – dedi jazýshy.
«Ýaqytsha tirkeý jasap, chattarda demagogiia júrgizbeýi kerek»
Bul mekteptiń oqytý tili qurylysy týraly sheshim qabyldanǵan alǵashqy kúnnen bastap memlekettik til dep josparlanǵan. №224 mekteptiń Jarǵysynda da naqty jazylǵan – oqytý tili 100% qazaqsha. Sebebi Bostandyq aýdanynda qazaq tilinde bilim beretin mektepterdiń joqtyń qasy bolýy uzaq jyldar boiy kúrdeli problemaǵa ainalǵan. Ata-analar balalaryn basqa aýdandarǵa tasyp oqytýǵa májbúr bolǵan.
Aralas mektep talap etken áielder bireýdiń tapsyrmasymen áreket etip júr degen pikir bar. Úi chattaryndaǵy ýaqytsha tirkeý týraly skrinshottar da tarady. Ýaqytsha tirkeý, balalardy orys synybyna berý men oryssha oqytatyn muǵalimderdi jinaý áleýmettik jelide qyzý talqyǵa tústi.
Jergishlikti turǵyndar osy daýdyń týýyna Almaty Bilim basqarmasynyń basshysy men onyń orynbasaryn aiyptaidy. Sózderinshe, aralas mektep talap etip júrgen 3-4 anaǵa túsindirý jumystaryn durys júrgizip, máseleni alǵashqy sátte-aq sheshýge bolar edi degen pikirde. Turǵyndar Qazaqstan azamaty memlekettik tilge qurmetpen qaraýy tiis, ýaqytsha tirkeý jasap alyp, chattarda demagogiia júrgizbeýi kerek dep sanaidy.
Memlekettik til geosaiasatqa qurban bola ma?
Bul máselede depýtattar da tys qalmady. Máselen, Májilis depýtaty Ermurat Bapi №224 mektep tóńiregindegi jaǵdaiǵa pikir bildirgende, astarynda geosaiasat jatqanyn da jasyrmady.
«Geosaiasat degen túsinik bar. Biliktegi adamdar sonyń yńǵaiyna jyǵylyp, Reseige jaqqysy keledi. Bar másele – osynda. Biraq ony ashyq aita almaidy – sebep taǵy da sol geosaiasat! Meniń de, Aqordanyń da isharasyn túsindińiz dep oilaimyn», – deidi Ermurat Bapi.
Al depýtat Erlan Sairovtyń aitýynsha, memlekettik sheshimderge qarsy shyǵatyn azamattarmen jergilikti organdar dialog ornatýy tiis.
«Qazaqstanda memlekettik tildegi mektepterdiń sany turaqty túrde ósip jatyr, búginde olar tórt myńnan asady. Bul – demografiialyq úderister men ulttyq sananyń artýymen bailanysty tabiǵi qubylys. Biraq qazirgi geosaiasi jaǵdai kúrdeli bolǵandyqtan, bul máseleni evoliýtsiialyq jolmen, josparly túrde, artyq emotsiiasyz, zań aiasynda sheshý kerek. Al memlekettik sheshimderge qarsy shyǵatyn azamattarmen jergilikti organdar dialog ornatýy tiis. Eń bastysy – arandatýshylyqqa ermeý. Eldiń tynyshtyǵy men turaqtylyǵy úshin salmaqty saiasat qajet», – deidi Erlan Sairov.
Almatydaǵy №224 mektep tóńiregindegi daý – bul jeke bir mekteptiń máselesinen áldeqaida keń qubylys. Ol til, qala demografiiasy, memlekettik saiasat, ata-analardyń mektepke suranysy jáne ortalyq-jergilikti bilik arasyndaǵy kommýnikatsiia siiaqty júielik faktorlardy ashyp berdi. Bul jaǵdai memlekettik deńgeide kóp talqylanatyn «qazaq tilin kúsheitý» saiasaty shynaiy ómirdegi infraqurylymdyq, kadrlyq jáne quqyqtyq máselelermen betpe-bet kelgenin kórsetti. Daýdyń bir bóligi áleýmettik jeli men media arqyly «ulttyq qaýip», «assimiliatsiia», «otarlyq mura» siiaqty ideologiialyq deńgeige kóterilip ketti. Bul jaǵdai bolashaqta bilim berý júiesin «qoǵamdyq suranysqa qarai» ikemdi etýge áser etýi múmkin.
