Foto: Astana opera baspasóz qyzmetinen
Múmkin kópshilikke simfoniia men orkestrdiń eshqandai aiyrmasy joq bop kóriner, endi biri simfoniialyq orkestrdiń ne ekenin túsinbeýi de yqtimal. Al sizderdi anaý-mynaý emes, «HH ǵasyrdyń simfoniialyq klassikasyna» shaqyrýy bu ne degeni dep tańdanýdyń da jóni bar...
Sondyqtan bárin basynan túsindireiik... Orkestr – túrli aspaptarda oinalatyn úlken ansambl, onyń tarihy sonaý XVII ǵasyrdan bastaý alady. Grek sózinen aýdarǵanda «jarys ótetin alań» degendi bildiredi. Al simfoniia – orkestrdiń eń joǵarǵy shyńy, iaǵni formasy. Onda 50-den 100-120-ǵa deiin aspaptar oinatylady. Dúniejúzinde keńinen taralǵany da osy – simfoniialyq orkestr. Oǵan hor, ánshi, solister qatyssa da, ol shyǵarmalarda aspaptyq jaǵy basym túsedi.
Alǵash simfoniialyq orkestrdiń qurylýy XVIII ǵasyrda 20-dan astam túrli mýzykalyq aspaptan bastalǵan. Bir shyǵarmada qansha aspap oinatylsa da, árqaisysynyń dybys boiaýy ár túrli. Simfoniialyq mýzykanyń negizin salǵan kompozitorlar – Iózef Gaidn, Volfgang Amadei Motsart buǵan dálel. Olardyń árbir shyǵarmalarynyń áýeni boidaǵy alpys eki tamyrdan qan júgirip, júrek soǵysy jiilep, sezimge erik berip, keremet kúi keshtiredi.
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qairatkeri Aidar Ábjahanov ta simfoniialyq kontsert janr retinde XVIII ǵasyrda klassikalyq simfoniianyń damýymen birge qalyptasqanyn sóz etti.
Fotoda: Aidar Ábjahanov. Astana opera baspasóz qyzmetinen
"XIX ǵasyrda simfoniialyq kontsert uly romantik-kompozitorlardyń – Bethoven, Brams, Chaikovskiidiń shyǵarmashylyǵy arqasynda keń qulash jaidy. XX ǵasyr jańa dáýir ákeldi: neoklassitsizm, modernizm, eksperimenttik mýzyka paida boldy, al simfoniialyq orkestr múldem jańa sipat aldy. Stravinskii, Prokofev, Shostakovich siiaqty kompozitorlar dástúrli simfoniianyń shekarasyn keńeitip, óz zamanynyń rýhyn beinelegen ári bolashaq mýzykaǵa yqpal etken shyǵarmalar jazdy", – deidi Aidar Ábjahanov.
Al qazaqtyń simfoniialyq mýzyka janrynda óziniń izin qaldyrdy dep E.Rahmadiev, Ǵ.Jubanova, S.Muhamedjanov, Q.Mýsin, M.Qoishybaev, Q.Qojamiiarovty ataýǵa bolady. Qazaqstanda memlekettik simfoniialyq orkestr 1958 jyly uiymdastyrylǵan eken. Elge tanymal dirijerdiń aitýynsha, XX ǵasyrdaǵy mýzyka – simfoniialyq óner tarihyndaǵy betburys kezeńi. Dál osy ýaqytta mýzykalyq tilde, kórkemdik quraldar men formalarda túbegeili ózgerister oryn alǵan. Kompozitorlar jańa dybystardy izdestirip, folklorǵa júgindi, yrǵaq pen garmoniiada tájiribe jasap, djaz ben avangard elementterin engizgen. Sol sebepti de dirijer Aidar Ábjahanov HH ǵasyrdyń simfoniialyq klassikasyn el aldyna usynbaqshy.
«HH ǵasyrdyń simfoniialyq klassikasy» kontsertiniń baǵdarlamasy ótken ǵasyrdyń mýzykalyq qoltańbasynyń tańǵalarlyq san alýandylyǵyn kórsetedi. Sol keshte usynylatyn árbir týyndy – bul álemdik mádeniettiń bir bóligi, sol dáýirdiń adamdary bastan keshirgen oilar men umtylystar jáne ómir entsiklopediiasy. Tiles Qajyǵalievtiń «Qyz qýý» simfoniialyq poemasy airyqsha oryn alady, bul – bizdiń ulttyq maqtanyshymyz, qazaq halqy dástúrleriniń mýzyka arqyly berilgen kórinisi. «Qyz qýý» simfoniialyq skertsosy qiialdy eliktirip, tyńdarmandardy ushy-qiyrsyz dalada atpen shaýyp kele jatqan boijetken men jigitti eriksiz kóz aldyna elestetedi", – dedi «Astana Opera» dirijeri, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qairatkeri Aidar Ábjahanov.
Sonymen qatar, kontserttiń baǵdarlamada Sergei Prokofevtiń ekspressivti simfoniialyq siýitalary men Djordj Gershvinniń djaz ben klassikany úilestirgen «Rapsodiia v stile bliýz» týyndysyna deiin usynylmaq. XX ǵasyr dástúrlerdi qaita oi eleginen ótkizgen ýaqyt boldy, onyń mýzykalyq murasy, simfoniialyq óner áli de ózektiligin joǵaltqan joq dep sanaidy dirijer.
"Qazirgi tehnologiianyń qarqyndy damýyna jáne mýzykalyq indýstriiadaǵy ózgeristerge qaramastan, simfoniialyq óner áli de ózektiligin joǵaltpady. Búginde kontsertterde mýltimediialyq elementter qoldanylady, klassika elektronikamen biriktirilip, tyńdaýshyǵa jańa formattaǵy áser syilaidy. XXI ǵasyr kompozitorlary simfoniialyq orkestrden shabyt alyp, óz shyǵarmalaryna zamanaýi janrlar men halyqtyq áýenderdi engizýde. Mańyzdysy – simfoniialyq mýzyka búgingi tańda da óz tyńdarmanyn taba biledi. Ol tereń emotsiialar men maǵynalardy jetkize alatyn ámbebap til bolyp qala beredi", – deidi Aidar Ábjahanov.
Sondyqtan simfoniialyq kontsertterdiń bolashaǵy – dástúrlerdi saqtai otyryp, jańa múmkindikterdi igerip, ónerdiń kókjiegin keńeite túsedi degenge nyq senemiz.
Esterińizge sala ketsek, 9 aqpan kúni «Astana Opera» sahnasynda mýzykany baǵalaityn jandarǵa «HH ǵasyrdyń simfoniialyq klassikasy» atty kontserti ótedi. Kesh barysynda ótken ǵasyrdyń klassik kompozitorlary Tiles Qajyǵaliev, Sergei Prokofev pen Djordj Gershvinniń týyndylary oinatylady.
