Qasym-Jomart Toqaev Joǵary eýraziialyq ekonomikalyq keńestiń video konferentsiia formatynda ótken kezekti otyrysyna qatysty, dep habarlaidy Aqordanyń baspasóz qyzmeti.
Onlain sammitke Qazaqstan Prezidentinen bólek Joǵary eýraziialyq keńestiń Qurmetti tóraǵasy Nursultan Nazarbaev, Armeniia Respýblikasynyń Premer-Ministri Nikol Pashinian, Belarýs Respýblikasynyń Prezidenti Aleksandr Lýkashenko, Qyrǵyz Respýblikasy Prezidentiniń mindetin atqarýshy Talant Mamytov, Resei Federatsiiasynyń Prezidenti Vladimir Pýtin, Eýraziialyq ekonomikalyq odaq janyndaǵy baqylaýshy memlekettiń basshysy retinde Moldova Respýblikasynyń Prezidenti Igor Dodon, shaqyrylǵan memleketterdiń basshylary esebinde Ózbekstan Respýblikasynyń Prezidenti Shavkat Mirziioev, Kýba Respýblikasynyń Prezidenti Migel Dias-Kanel, sondai-aq, Eýraziialyq ekonomikalyq komissiia alqasynyń tóraǵasy Mihail Miasnikovich qatysty.
Jiynda Eýraziialyq ekonomikalyq odaqty damytýdyń ózekti máseleleri, atap aitqanda, Eýraziialyq ekonomikalyq integratsiianyń 2025 jylǵa deiingi strategiialyq damý baǵyttarynyń pysyqtalǵan jobasy, uiym aiasyndaǵy yntymaqtastyqtyń basym baǵyttary, taýar óndirýshilerdiń múddelerin qorǵaý úshin jalpy dempingtik, ótemaqy tóleý jáne arnaiy sharalar qoldaný tetikterin jetildirý, sondai-aq, Ózbekstan men Kýbaǵa Eýraziialyq ekonomikalyq odaq janyndaǵy baqylaýshy memleket mártebesin berý máseleleri talqylandy.
Qazaqstan Prezidenti óz sózinde biylǵy jyldyń barlyq el úshin kúrdeli synaq bolǵanyn, biraq Odaq birlik pen yntymaqtastyqtyń úlgisin, eń bastysy, syn-qaterlerge qarsy turýǵa qabilettiligin kórsetkenin atap ótti. Halyqtyń densaýlyǵy men qaýipsizdigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan mańyzdy sheshimder jedel qabyldandy.
Memleket basshysy COVID-19 indetiniń tez taralýy, shikizat taýarlary baǵasynyń quldyraýy, búkil álemde ekonomikalyq belsendiliktiń birden tómendeýi – osynyń bári odaqqa múshe elderdiń ekonomikasyna keri áser etkenin aitty. Ekonomikalyq yntymaqtastyq jáne damý uiymynyń resmi esebine sáikes, 2020 jyldyń qorytyndysy boiynsha, álemdik ishki jalpy ónim 4,5 paiyzǵa qysqarady. Al, Dúniejúzilik banktiń boljamy boiynsha bul kórsetkish damýshy elderde 2,5 paiyzǵa quldyraidy. Biyl jan basyna shaqqandaǵy kiris kóleminiń 3,6 paiyzǵa tómendeýi – erekshe nazar aýdaratyn másele.
– Sonymen qatar teris tendentsiialar Odaq aiasyndaǵy saýda-sattyqqa áser etti. Ózara saýda-sattyq biylǵy 9 aidyń ishinde 13 paiyzǵa tómendep, 39 milliard dollardy qurady. Eýraziialyq ekonomikalyq odaqtyń úshinshi eldermen aradaǵy taýar ainalymy odan da kóp, iaǵni 19 paiyzǵa tómendep, 447 milliard dollarǵa jetti. Munyń bári tiimdi is-qimyldardy jedel retteýdi, ósim rezervterin izdeýdi jáne Odaǵymyzdyń ekonomikalyq áleýetin kórsetýdi qajet etedi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Eýraziialyq ekonomikalyq odaq qurylǵannan bergi kezeńde Qazaqstannyń seriktes eldermen ózara saýda ainalymy 33 paiyzǵa artty, sonyń ishinde, eksport 25 paiyzǵa ósti. Eýraziialyq ekonomikalyq odaq elderinen tartylǵan investitsiianyń jalpy kólemi 6 paiyzǵa deiin artqan. Birlesken kásiporyndardyń sany 2 esege kóbeiip, shamamen 13 myńǵa jýyqtady.
Kóptegen el Odaqpen yntymaqtastyq ornatýǵa umtylýda. Ózbekstan men Kýba Eýraziialyq ekonomikalyq odaq janyndaǵy baqylaýshy memleket mártebesin aldy.
– Biz bul qadamnyń is júzinde ózara tiimdi bolatynyna jáne jan-jaqty ekonomikalyq yntymaqtastyqtyń kókjiegin keńeitetinine senimdimiz. Muny birlestigimizdiń búkil álemdegi bedeliniń, tartymdylyǵynyń, tanymaldyǵynyń artyp kele jatqany dep bilemiz. Baýyrlas Ózbekstanmen aradaǵy saýda-sattyqtyń artyp, is-qimyldardyń keńeiýinen onyń perspektivasy zor bolatynyn baiqaimyz. Ózbekstannyń Eýraziialyq jobaǵa qatysýy bizdiń ekijaqty bailanystarymyzdy, sondai-aq, Ortalyq Aziia aimaǵyndaǵy yntymaqtastyqty tolyqtyra túsedi dep sanaimyz, – dedi Memleket basshysy.
Eýraziialyq ekonomikalyq odaqtyń 2025 jylǵa deiingi strategiiasynyń bekitilýine erekshe nazar aýdarý qajet. Biylǵy mamyrda Prezident atalǵan qujattyń daý týǵyzatyn keibir tustary bar ekenin eskere otyryp, Strategiia jobasyn áli de jan-jaqty pysyqtaý qajettigi týraly eskertý aitqan bolatyn. Qasym-Jomart Toqaev bul ustanymyna qoldaý kórsetkeni úshin barlyq áriptesterine, memleketter basshylaryna rizashylyǵyn bildirdi.
– Úkimetter men Komissiia Strategiiany pysyqtaý úshin mazmundy, konstrýktivti jumys júrgizdi. Atap aitqanda birqatar salada múshe memleketterdiń zańnamalaryn úilestirýdi jáne birizdendirýdi qamtityn is-sharalar túzetildi. Úshinshi elmen ekijaqty kelissóz júrgizý kezinde Komissiianyń mindetti túrde qatysýy týraly bólim qaita qaraldy. Endi Komissiia múshe memlekettiń óz usynysy boiynsha ǵana kelissózderge qatysa alady. Bul durys ári qolaily ádis dep oilaimyn. Bilim berý jáne densaýlyq saqtaý salalaryndaǵy yntymaqtastyq pen tujyrymdardyń baǵyty da pysyqtaldy. Bul rette, atalǵan salalardaǵy besjaqty yntymaqtastyq tek ekonomikalyq baǵytta ǵana qarastyryldy, – dedi Prezident.
Sonymen qatar jiyn barysynda Komissiianyń kadrlyq quramyn jasaqtaý jónindegi Qazaqstannyń usynysy da talqylandy. Bul jerde áńgime komissiia quramyn múshe memleketterdiń qarjylandyrý úlesine qarai bekitýden bas tartý jaiynda bolyp otyr. Is júzinde barlyq bes memlekettiń Komissiiadaǵy azamattarynyń ókiletti jumystary olardyń kásibi turǵydan ósýine múmkindik beredi, ásirese, eýraziialyq integratsiia salasyndaǵy mamandardy daiarlaýǵa septigin tigizedi.
Memleket basshysy barlyq «názik máseleler» boiynsha kelisimge qol jetkizilgenin erekshe atap ótti. Bul elderdiń bir-biriniń ustanymdaryn eskerýge jáne ortaq til tabýǵa degen umtylystaryn kórsetedi.
Sonymen qatar Qasym-Jomart Toqaev kásipkerlik belsendilikti yntalandyrýǵa, shaǵyn jáne orta kásiporyndardy integratsiialyq óndiristik úderiske tartýǵa, Eýraziialyq ekonomikalyq komissiia alqasy músheleriniń biznes ókilderimen betpe-bet kezdesýler ótkizýine baǵyttalǵan birqatar usynys aitty.
Prezident sóilegen sózinde Eýraziialyq ekonomikalyq odaqqa múshe memleketterdiń ekonomikalyq integratsiiaǵa qosqan naqty úlesiniń, qosymsha qunynyń shynaiy kórsetkishiniń baǵalaý modelin ázirleý mańyzdy ekenin aitty.
Qazaqstan Prezidenti memleketter basshylarynyń nazaryn Shyǵysty birtindep álemdik ekonomikalyq tartylys ortalyǵyna ainaldyratyn Qytai men Aziianyń ósip-órkendep kele jatqanyna aýdardy.
– Aziia, shyn máninde, HHI ǵasyrdyń aimaǵy bolady. Qazirdiń ózinde álemdik ishki jalpy ónimniń 28 paiyzy osynda shoǵyrlanǵan. Bul kórsetkish áli de ósedi. Qazir «shyǵysqa bet burý» trendi kólik-logistikalyq kooperatsiiaǵa jańa múmkindikter usynady. Biz, iaǵni Eýraziia elderi óz tranzittik áleýetimizdi tolyq júzege asyrýymyz kerek. Kúre joldardyń transshekaralyq ýchaskelerin jańǵyrtý isin jedeldetýdi, sonyń ishinde, «Batys Eýropa – Batys Qytai» avtojolynyń Resei Federatsiiasy aýmaǵyndaǵy bóliginiń qurylysyn aiaqtap, jańǵyrtýdy usynamyn. Budan bólek taýarlardyń ishki ainalymynyń erkindigin, sondai-aq, úshinshi elge jasalatyn tranzitti qamtamasyz etý maqsatynda barlyq avtomobil dálizderin tsifrlandyrý úderisin bastaý qajet, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
2021 jyldan bastap Eýraziialyq ekonomikalyq odaqtyń jarǵylyq organdaryna tóraǵalyq etý mindeti Belarýsten Qazaqstanǵa ótedi. Memleketter basshylary elimizdiń tóraǵalyǵynyń negizgi basymdyqtaryn atady. Bul – Eýraziialyq ekonomikalyq odaq týraly shartty tolyqqandy iske asyrý, kedergilerdi retteý, ózara tiimdi is-qimyldardy jáne halyqaralyq yntymaqtastyqty damytý, Komissiianyń kadrlyq quramyn jasaqtaý jónindegi rásimderdi jetildirý jáne onyń fýnktsionaldyǵy men jaýapkershiligin kúsheitý.
Qazaqstan Prezidenti sóziniń sońynda Eýraziialyq ekonomikalyq odaqqa múshe memleketterdiń ózara kúsh biriktire otyryp, alǵa qoiǵan maqsatqa qol jetkizetinine jáne eýraziialyq integratsiianyń múlde jańa deńgeige kóteriletinine senim bildirip, Prezidentterdi kele jatqan Jańa jylmen quttyqtady.
