Aqpan tóńkerisinen keiin Qazaq jerinde bolshevikterdiń basty qarsylasy bolǵan Alash partiiasynyń ókilderi memleket qurýda Reseige avtonomiia bola otyryp, Sh.Monteske negizin salǵan tepe-teńdi tejemeli júiege negizdelgen zań shyǵarýshy, atqarýshy, sot júiesi qamtylǵan joǵary saiasi uiym qurýdy kózdedi. Al, din máselesinde preferentsiialyq zaiyrlylyq úlgisin jaqtady. Olai dep aitýymyzdyń sebebi, Alash ziialylary 1905 jylǵy Patshaǵa jazǵan «Qarqaraly petitsiiasynda» islam qundylyqtarynyń zańmen qorǵalýyn talap etti.
Alash ziialylary «Qarqaraly petitsiiasynda» ózderin musylman qazaq (qyrǵyz) dep ataý (1 bap), muragerlik isin tolyǵymen molda men shariǵatqa baǵyndyrý (12 bap), din adamdaryn qamtamasyz etýdi Qazan musylmandarymen teńestirý (21 bap), qajylyqqa barýǵa shek qoimaý (22 bap), qajylyqqa barýshylardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý (23 bap), missionerlerge tyiym salý (24 bap), kámeletke tolmaǵan jastardyń basqa dinge ótýine tyiym salý (25 bap), meshit pen medrese úshin «Vakýf»qa ruqsat berý (28 bap), musylman dinbasylary pravoslav qyzmetkerleri siiaqty qurmetti bolý (31 bap), mektepterde musylmandyq pánderdi mindetti túrde oqytý (32 bap), mektepterde hristian dini týraly sabaq oqytpaý (33 bap), shariǵatqa sai zekter, pitir jáne basqada mindetti alymdar kedei oqýshylarǵa berý (46 bap) sekildi máselelerdi kótergen bolatyn.
Alash qozǵalysynyń kóshbasshysy Á.Bókeihanovtyń ótinish qylýymen iri reformator B.Syrtanov 1911 jyly «Qazaq eli ýstavyn», iaǵni, tuńǵysh qazaq konstitýtsiiasynyń jobasyn jazyp shyqty. Osy konstitýtsiianyń «Qazaq eli respýblikasynyń jeke bolýy týrasynda» dep atalatyn I taraýynyń 2 babynda: «Qazaq eliniń jeke týy bar. Týy jasyl, qyzyl hám sary kóldeneń jolaqtardan jasalady. Basyndaǵy buryshta ai hám juldyzdyń sýreti bar. Jasyl tús – eldiń islamǵa berilgendiginiń belgisi, qyzyl – el qorǵaýda tógilgen qan, sary – qazaqtyń keń dalasy, erkindiktiń belgisi» dep jazyldy. Sondai-aq, «Adam balasynyń quqy týrasynda» dep atalatyn II taraýynyń 10 babynda: «Qazaq elinde adam balasynyń bári teń quqyly. Dinine, qanyna, tegine, násiline qarap adamdy qorlaýǵa jol joq. Adam tek zakon hám Qudai aldynda jaýap beredi» dep aityldy. Konstitýtsiiada bulai halyqtyń «islamǵa berilgenine» jáne «Qudai aldynda jaýap berýine» arnaiy toqtalýy, bul rýhani tutastyqtyqty qamtamasyz etý úshin bir dinge memlekettik turǵyda qoldaý bildiretin preferentsiialyq zaiyrlylyqtyń elementteri qamtylǵanyn kórsetedi.
«Alash» partiiasynyń 1917 jyly qabyldaǵan H taraýdan turatyn Baǵdarlamasynyń IV taraýy «Din isi» dep ataldy. Taraýda: «Din isi memleket isinen aiyrylýy bolýy. Din bitkenge teń quqyq. Din jaiýǵa erik. Kirý-shyǵý jaǵyna bostandyq. Mýftilik qazaqta óz aldyna bolýy. Neke, talaq, janaza, balaǵa at qoiý siiaqty ister mollada bolýy, jesir daýy sotta qaralýy» degen quqyqtyq norma kórsetildi. Baǵdarlamadaǵy «Din isi memleket isinen aiyrylýy bolýy» degen norma zaiyrlylyqtyń negizgi printsipi ekeni belgili. Áitse de, «Mýftilik qazaqta óz aldyna bolýy. Neke, talaq, janaza, balaǵa at qoiý siiaqty ister mollada bolýy» degen normalar «Alash» partiiasynyń zaiyrlylyqtyń preferentsiialyq úlgisin tańdaǵanyn kórsetedi.
«Alash partiiasy» kóp uzamai osy jyldyń jeltoqsan aiynda «Alash orda» ókimetin qurdy. Sol kezde Orynbor mýftiliginde Ǵumar Qarash qazaqqa bas qazi bolyp sailandy. Alash qairatkerleri ókimettiń Bas ýákildigi janynan dini istermen ainalysatyn joǵary instantsiia qurýdy qolǵa aldy. Biraq, Reseide kúsh alǵan bolshevikter úkimeti «Alash orda» úkimeti reformalarynyń iske asýyna kedergi keltirdi. Alashtan ózge qazaq dalasynda jumys istegen «Úsh júz», «Shýra-i ýlema», «Shýra-i islami», «Bolshevik» sekildi saiasi kúshter halyqty alty alaýyz kúige túsirdi. Munyń bári «Alash» ideiasynyń jolyn kesti.
Degenmen, Alash qairatkerleriniń táýelsiz el bolý ideiasy ólgen joq. Araǵa ondaǵan jyldar salyp baryp Qazaq eli egemendi el atandy. Dinge erkindik beretin zaiyrly printsipterdi konstitýtsiiamen bekitti. Óz aldyna mýftilik qurdy. «Alash orda» ókimeti qarastyrǵan «Din isterimen ainalysatyn joǵary instantsiia» búgine «Din isteri jáne azamattyq qoǵam» ministriligi retinde jumys isteýde. Iaǵni, biz qazaqstandyqtar memlekettilikti nyǵaitýda árdaiym Alash ideiasyn úlgi tutýymyz qajet. Alash rýhyn boiymyzǵa sińirip, áli de el bolashaǵy úshin coqtaly isterdi atqarýymyz shart. Bul – Alash ideiasy, Alash muraty, Alash amanaty!
