Qazaqstannyń Ishki ister ministrligi azamattarǵa Telegram messendjerinde keń taralyp jatqan alaiaqtyqtyń jańa túri týraly eskertý jasady. Vedomstvonyń málimetinshe, qaskóiler memlekettik organdar men túrli uiymdardyń basshylarynyń atyn jamylyp, qyzmetkerlerdi aldap, aqsha aýdartýǵa nemese basqa da qarjylyq operatsiialardy jasaýǵa kóndirýge tyrysady, dep habarlaidy ult.kz.
Mundai shabýyldar sońǵy ýaqytta jiilep ketken. Sondyqtan politsiia azamattardy saq bolyp, kúmándi habarlamalarǵa senbeýge shaqyryp otyr.
Alaiaqtar qandai tásildi qoldanady?
Qylmyskerler Telegram jelisinde jalǵan akkaýnt ashyp, oǵan belgili bir mekeme basshysynyń aty-jónin, fotosýretin jáne basqa da ashyq qoljetimdi málimetterin ornalastyrady. Syrt kózge mundai paraqsha shynaiy akkaýnttan esh aiyrmashylyǵy bolmaidy.
Osydan keiin olar qyzmetkerlerge jeke habarlama jiberip, ózin uiym basshysy nemese memlekettik organnyń jaýapty tulǵasy retinde tanystyrady. Kei jaǵdaida «shuǵyl tapsyrma», «qupiia tólem», «tekserý júrgizilip jatyr», «joǵarydan tapsyrma keldi» degen sekildi psihologiialyq qysym jasaityn sózderdi paidalanady.
Maqsat – adamnyń asyǵys sheshim qabyldaýyna yqpal etip, qarajatty alaiaqtardyń esepshotyna aýdartý nemese ózderine qajetti qarjylyq áreketti oryndatý.
Kimder qaýip-qater aimaǵynda?
IIM málimetinshe, mundai shabýyldardyń negizgi nysanasyna:
býhgalterler;
qarjy bóliminiń qyzmetkerleri;
uiymnyń esepshottaryna qol jetkize alatyn mamandar;
memlekettik mekemeler men jeke kompaniialardyń jaýapty qyzmetkerleri ainalyp otyr.
Degenmen qarapaiym azamattar da mundai shemanyń qurbany bolýy múmkin. Eger alaiaqtar tanysyńyzdyń nemese týysyńyzdyń akkaýntyn kóshirip jasasa, sizden de túrli syltaýmen aqsha suraýy yqtimal.
Nelikten adamdar aldanady?
Kiberalaiaqtar kóbine adamnyń psihologiiasyna áser etedi. Olar:
tapsyrmanyń óte shuǵyl ekenin aitady;
basshylyqtyń atyn paidalanady;
jaýap berýge ýaqyt bermeidi;
qorqytý nemese jaýapkershilik júkteý tásilderin qoldanady.
Osyndai qysym kezinde kóptegen adam aqparattyń ras-ótirigin teksermei, aqsha aýdaryp jatady.
IIM qandai keńes beredi?
Ishki ister ministrligi kúmándi habarlama alǵan jaǵdaida birneshe qarapaiym erejeni saqtaýǵa shaqyrady.
Birinshiden, eshqandai jaǵdaida birden aqsha aýdarmańyz jáne qarjylyq operatsiia jasamańyz.
Ekinshiden, habarlama shynymen basshyńyzdan kelgenine kóz jetkizý úshin oǵan telefon shalyp nemese basqa bailanys arnasy arqyly habarlasyńyz.
Úshinshiden, habarlama jibergen akkaýnttyń ataýyn, paidalanýshy atyn, tirkelý erekshelikterin muqiiat tekserińiz. Kóp jaǵdaida jalǵan akkaýnttardyń usaq aiyrmashylyqtary bolady.
Eger qandai da bir kúmán týyndasa, hat almasýdy dereý toqtatyp, bolǵan jaǵdai týraly uiym basshylyǵyna, aqparattyq qaýipsizdik qyzmetine nemese jaýapty mamandarǵa habarlaǵan jón.
Telegram-daǵy qaýipsizdikti qalai kúsheitýge bolady?
Mamandar messendjerdegi akkaýntyńyzdy qosymsha qorǵaýdy usynady. Ol úshin:
eki faktorly aýtentifikatsiiany qosyńyz;
kúmándi siltemelerge ótpeńiz;
belgisiz adamdar jibergen faildardy ashpańyz;
jeke derekter men bank kartasynyń málimetterin eshkimge jibermeńiz;
mańyzdy qarjylyq tapsyrmalardy mindetti túrde telefon arqyly naqtylap alyńyz.
Tsifrlyq tehnologiia damyǵan saiyn kiberalaiaqtardyń tásilderi de kúrdelene túsýde. Olar endi uiym basshylarynyń atyn jamylyp, qyzmetkerlerdiń senimine kirý arqyly aqsha urlaýǵa tyrysady. Sondyqtan kez kelgen qarjylyq tapsyrmany oryndamas buryn aqparattyń shynaiylyǵyn birneshe ret tekserý – óz qarajatyńyzdy qorǵaýdyń eń tiimdi joly.
